Кіріспе

Юань Хэ (源賀) (407 22 қазан 479), туфа Поцян (髮破), Сяньбэй атауы Хедуба (賀豆), ресми атауы Лонгсидің князі Сюань (西宣王), Сяньбэй бастаған Солтүстік Вэй династиясының жоғары лауазымды қызметкері. Ол Оңтүстік Лянның соңғы ханзадасы Туфа Рутанның ұлы болды, ал Оңтүстік Лян жойылғаннан кейін ол Солтүстік Вэйге қашып барып, ресми қызмет атқара бастады, біртіндеп император Вэньчжэнь мен император Сяньвэнь билік құрған кезде үлкен билік орындарына жетті.

Өмірбаян

Туфа Поцян 407 жылы, оның әкесі Туфа Рутан Оңтүстік Лянның ханзадасы болғаннан кейін 5 жыл бұрын дүниеге келген. 414 жылы Оңтүстік Лянгты Батыс Цинь қиратқаннан кейін, Туфа Хе әкесімен және отбасының көпшілігімен бірге Батыс Цинь князі Цифу Чипанға берілді. 423 жылы ағасы Туфа Хутай (髮虎台) мен әпкесі Туфа ханшайым (Кыфу Чипанның әйелі) өлім жазасына кесілгеннен кейін, олардың Цыфу Чипанды өлтіру туралы ойластырған жоспары сәтсіз болғаннан кейін, Туфа Поцян, көптеген ағалары мен басқа туыстарымен бірге, алдымен Солтүстік Ляньға, содан кейін Солтүстік Вэйге қашты. Ол Сипин маркизі болды, ал император Миньюань оның талантына қатты таң қалды. Туфа кланы мен император Миньюаньның Туоба кланы өздерінің желілерін ортақ ата-бабаға жалғастырғандықтан, император Миньюань Туфа Покианның тегін Юань (源) деп өзгертті, бұл "түпнұсқа" дегенді білдіреді.

Император Миньюань мен император Тайвуның тұсында

Туфа Поцян, қазір Юань Поцян деп аталады, көп ұзамай Солтүстік Вэйдің генералы болды. Ол бірнеше бүлікші тайпаларды жеңгендіктен, бірнеше мәрте жоғары лауазымға көтерілді. 439 жылы император Миньюаньның ұлы император Тайву Солтүстік Лянға шабуыл жасап, оны жоюды және оның аумағын аннексиялауды көздегенде, Юань оның жетекшісі болды. Юань өзінің ата-бабасы Туфа Сифуцзяньның (髮思復) қол астындағы бірнеше Сяньбэй тайпаларын Солтүстік Вэй әскеріне бағындыруға көндіріп, Солтүстік Лянның астанасы Гузаньді (, қазіргі Уувей, Ганьсу) қоршау кезінде азық-түлікпен қамтамасыз етуге үлкен көмек көрсетті. Өзінің еңбегі үшін Юаньның атағы Сипин герцогы болып өзгертілді. Ол ағасы Туфа Баожоу (髮保周) бас көтеруіне қатыспаған сияқты, және ол Туфа Баожоудың бас көтеруіне байланысты жазаланбаған. Ол император Тайвуға Роуранға және шионну көтерілісшісіне қарсы науқандарға еріп, жиі өзінің қауіпсіздігі үшін қорықпай, алдыңғы қатарда болды. Император Тайву оны тым агрессивті болудан сақтандырды және өзінің жеке атын Поцяннан ("Цянды жеңу" дегенді білдіреді) Хеге ("Құттықтау" дегенді білдіреді) өзгертті, бұл есім жақсырақ сәйкес келеді деп сенді. 452 жылы император Тайвуды евнух Зонг Ай өлтіргеннен кейін, Зонг бастапқыда император Тайвудың ұлы Туоба Юны Нань ханзадасы император етіп тағайындады, содан кейін Туоба Юны өлтірді. Юань Хэ басқа лауазымды адамдар Дугу Ни (獨孤尼), Баба Кэхоу (拔拔渴侯) және Булиугу Лимен одақтасып, төңкеріс жасады және Цзонды құлатып, Тайву императорының марқұм мұрагер ханзадасы Туоба Хуанның ұлы Туоба Цзюньді император Вэньчжэн ретінде таққа отырғызды.

Император Вэньчжэннің тұсында

Император Вэньчжэннің император болуына жауапты лауазымды адамдардың бірі болған Юань Хэ императордың аса сенімді адамы болды. Император Вэньчжэннің алғашқы билігі кезінде императорлық лауазымды адамдар арасындағы қастандық күрес кезінде ол зардап шекпеді, сонымен қатар өркендеді. Оның атағы Ксипин ханзадасына дейін көтерілді. 452 жылы император Вэньчжэнь оған император қазынасынан қалаған сыйлығын алуға бұйырды, ал ол император қазынасы Лю Сонг пен Роранмен күресу үшін үнемдеу керек деп, бас тартты. Император Вэньчжэн талап еткенде, тек бір ғана атты алды. Бұл сондай-ақ сол уақытта Юань Хэ ұсынысына негізделген Солтүстік Вэй заңдары сәл жеңілдетілді; бұрын айыпталған сатқын адамдардың еркек туыстары да өлтірілді, Юань Хэ ұсынысы бойынша заң өзгертілді, 12 жасқа дейінгі еркектер өлтірілмеді, тек құлға айналдырылды. 456 жылдың қысында Юань Хэ титулы Лонгси ханзадасына ауыстырылды, ол Джи провинциясының (州, қазіргі Хэбэй) губернаторы болды. Осы уақытта ол қылмыстық құқық реформасын ұсынды. Император Вэньчжэн оның ұсынысын қабылдады. Shi Hua (石華) есімді адам кейіннен Юаньды сатқындықта айыптап, император Вэньчжэнь Юаньның сатқындық жасамағанына тез арада жеке кепілдік берді, ал Ши жалған айыптаушы ретінде ашылып, жазаға кесілді.

Император Сяньвэнь билік құрған кезде

Юань жеті жыл бойы Цзи провинциясының губернаторы болғаннан кейін, 466 жылы, оны астана Пинченгке (平城, қазіргі Датоң, Шанси) қайтарып алды және қарулы күштердің қолбасшысы болды, дегенмен оның нақты билігі бұл уақытта анық емес еді, өйткені тарихи деректер оған көп сілтеме жасамайды. Бұл кезде император Вэньчжэн 465 жылы қайтыс болып, оның орнына жас ұлы император Сяньвэнь билік құрды, император Вэньчжэннің әйелі император Фэнг регент ретінде қызмет етті. 470 жылы Юань императорлық билікті өз қолына алған император Сяньвэннің Роуранға қарсы жасаған ірі шабуылының қолбасшыларының бірі болды. 471 жылы философиялық талқылауларды жақтыратын және император болуды көптен қаламайтын император Сяньвэнь тақты өзінің ағасы Цзиньчжаоның ханзадасы Туоба Цзитуиге (拓子推) беруді қарастырды және ол бұл мәселені талқылау үшін императорлық кеңес отырысын шақырды. Сол кезде Юань рурандықтардың шабуылына қарсы қорғаныс жасағына қолбасшылық етті, бірақ император Сяньвэнь оны Пиньчжэньге қайта шақырды. Юань император Сяньвэннің тақты Туоба Цзитуиге беру идеясына қарсылық білдірді, ол император Сяньвэннің тағы бір ағасы, Ренченгтің ханзадасы Туоба Юнмен келісті, ол тақты ағасына беру мұрагерлік реттілігінің бұзылуы болады және егер император Сяньвэн тақтан кетуге ниет білдірсе, дұрыс мұрагер ханзада Туоба Хонг (император Сяньвэннен басқа кейіпкер) болады. Одан әрі талқылаудан кейін император Сяньвэн келісіп, тақты төрт жасар Туоба Хонға берді, ол император Сяовен ретінде таққа отырды, бірақ император Сяньвэн Тайшан Хуан (отставкаға шыққан император) ретінде нақты билікте қалды.

Император Сяовеннің тұсында

474 жылы Юань Хе ауруына байланысты қарулы күштердің қолбасшысы лауазымынан босатылды. Ол патшаның әкімшілігінде қызмет етуге қайта оралып, 479 жылы қайтыс болды. Сол кезде император Сяньвэнь қайтыс болды, бірақ император Сяньвэнь мен Ұлы император жесір Фэн Юаньға үлкен құрмет көрсету үшін императорларға арналған көптеген жерлеу заттарын сыйлады және Юаньды өткен императорлардың қасына жерледі.