Кіріспе

1836 39 Перу Боливия Конфедерациясына қарсы Чили мен Аргентинаның қақтығысы Перу Боливия Конфедерациясының таралуы Агустин Гамара және басқа перуандық консерваторлар деп жариялады. Андрес де Санта-Круздың жер аударылуы. Юнгай шайқасынан кейін Перудегі боливиялықтарды қудалау. Перу консерваторлары мен Чили реставраторлары Перу республикасын қайта құру. 1839 жылғы Икича соғысы. 1841 жылға дейін Перу мен Боливия арасындағы шиеленістік. Аумақ = Аргентина Боливиямен жоғалтқан аумағын қалпына келтіру туралы келіссөздер жүргізеді, кейін Тариха Боливияға өз бетінше қосылады. (183839) Конфедерация соғысы (lang es) - 1836 және 1839 жылдар аралығында конфедерацияға қарсы Перу әскерлері және Аргентина Конфедерациясы Перу Боливия Конфедерациясына қарсы 1836 жылы құрылған Чилидің құрлық және теңіз күштерінің және Перудің қалпына келтіру армиясының одағы болып табылатын Біріккен қалпына келтіру армиясының жүргізген әскери қақтығысы. Салавери Санта-Круз соғысының нәтижесінде Перу Боливия Конфедерациясын генерал Андрес де Санта-Круз құрды, бұл Оңтүстік Американың оңтүстігінде Чили мен Аргентина Конфедерациясымен билік күресін тудырды, өйткені екеуі де бұл жаңа және күшті саяси ұйымға сенбей, геосаяси мүдделеріне қауіп төнді. Кейбір оқиғалардан кейін Чили мен Аргентина Конфедерациясы Перу Боливия Конфедерациясына соғыс жариялады, бірақ екеуі де жеке соғысты жүргізді. Чили 1836 жылдан бастап Санта-Круздің жаулары болған перуандық диссиденттермен соғыс жүргізді. Соғыс кезінде Санта-Круздың қарамағындағы генерал Луис Хосе де Орбегосо Перуді жаңа үкіметпен қалпына келтіру үшін оған қарсы көтерілді. Алайда, Чилимен одақтаспағандықтан, ол Чили әскерлерімен жеңілді. Екінші жағынан, Аргентина Конфедерациясы 1837 және 1838 жылдар аралығында маңызды алға басуды қол жеткізе алмады, оның соғыс майданында паралич болды және Джужуйдан солтүстікке қарай кейбір аумақтарды жоғалтты. Аргентина Конфедерациясы деңгейінде Боливияға қарсы соғыс Росас үкіметі үшін маңызды болғанына қарамастан, Росастың көптеген майданда жаулары мен проблемалары болды, олардың ішінде Ориентал Банда (Уругвай) және Чилидегі бірлік эмигранттарының интригаларын және Франциямен болған жанжалдан Буэнос-Айрестің коммерциялық мүдделеріне туындаған проблеманы атап өту керек. Осы бірнеше қақтығыстардың болуына байланысты Росас Боливияға қарсы шешкен соғысқа өзінің назарын немесе ресурстарын аудара алмады. Ақырында, генерал Мануэль Булнес басқарған қалпына келтіру армиясының чилилік перуандық күштері 1839 жылы Юнгай шайқасында шешуші жеңіске қол жеткізді, ал Андрес де Санта Круз Боливия президенті лауазымынан бас генерал Хосе Мигель де Веласкомен шайқастың нәтижесін білместен бұрын оған сатқындық жасады. Сол уақытта генерал Хосе Балливиан майданнан шығып, Боливияның резервтік батальондарымен бірге Ла-Паста көтеріліс жасады. Сондай-ақ, 700 сарбазы бар полковник Гюйларте де өз позициясын тастап, ешқандай оқ атпай қашып кетті. Бұл шайқас Перу Боливия Конфедерациясының таралуына, Санта-Круздың жер аударылуына, Перу мен Боливияның қалпына келуіне және басқа да салдарынан болды. Тарихшылар соғыстың әртүрлі ұзақ мерзімді әсерін, соның ішінде Перу мен Чили ұлтының идеяларын нығайтуды ұсынды.

Чили экспедициясы

Осы уақыт аралығында Чили үкіметі қақтығысты тез арада тоқтату үшін экспедицияны дайындады. 1837 жылдың қыркүйегінде ол адмирал Мануэль Бланко Энкаладаның қолбасшылығымен шамамен 2800 әскерден тұратын чилилік экспедициялық күшті тасымалдайтын флот жіберді. Чили әскері 1837 жылдың қазан айында Перудің оңтүстігіндегі Айслайға қоныс тепті, әрі ұзақ және ауыр шеруден кейін Арекипа қаласын басып алды, оның барысында чилиліктер аурудан қырылды. Бірақ басқыншы әскер жергілікті тұрғындардың қолдауына ие бола алмады, өйткені олар Конфедерация үкіметінің қарсылығына тап болады деп сенді. Адмирал Бланко Энкалада жергілікті басшылармен үздіксіз келіссөздерге кіріп жатқанда, маршал Санта Круз әскерімен қаланы тыныш қоршап алды және шабуылдаушы әскерді тиімді түрде бөгеді.

Паукарпата келісім-шарты

Қоршалған және маневрден шыққан, Паукарпатада Санта-Круздың қолбасшылығындағы әскермен кездескеннен кейін адмирал Бланко Энкалада бейбітшілік шартына қол қоюға мәжбүр болды. Паукарпата келісім-шарты 1837 жылы 17 қарашада қол қойылды және Чилидің барлық басып алынған кемелерін қайтаруына, екі ел арасындағы сауда қатынастарын қалпына келтіруге, барлық чилилік әскерлерді Конфедерация аумақтарынан шығаруға және Конфедерация Чилимен бұрынғы Перудің сыртқы қарызын төлеуге келісті. Чили әскерлері қайтадан кемеге отырғызылды. 1837 жылы желтоқсанда адмирал Бланко Энкалада флоты мен әскерімен Вальпараисоға қайта оралғанда, бұл үлкен жанжал болды. Чили үкіметі мен Чилидің қоғамдық пікірі келісімді ашуланып қабылдамады. Адмирал Бланко Энкалада тұтқындалып, бас көтеріліс үшін сотталды, оның кеңесшісі Антонио Хосе де Ирисарримен бірге Чилиге қайтудан бас тартты. Екі адам да ақырында ақталды, бірақ Ирисарри ешқашан қайтып келмеді.

Ислайдың теңіз шайқасы

Паукарпата келісімін жоққа шығарғаннан кейін Чили үкіметі Перу саудасын бұзу үшін Роберто Симпсонның қолбасшылығымен 5 кемеден тұратын флотын (Аквилес және Арекипьено, Либертат және Вальпараисо корветтері және Чили фрегаты Монтеагудо) жіберді. 1838 жылдың 12 қаңтарында олар Перудің Ислай порты маңында Конфедерация эскадрильясымен кездесті, бұл Ислай теңіз шайқасы деп аталады. Конфедерация эскадрильясы командир Хуан Хосе Панизоның қолбасшылығындағы Сокабая, Юнин және Фандадордан құралған. Симпсон шабуыл жасады, бірақ Панизо оны бірнеше сағат бойы ұстап тұруға тырысты, содан кейін қараңғылық астында қашып кетті. Екі жақ та жеңіске жеттік деп мәлімдеді, бірақ нәтиже соғыстың барысына әсер етпейтін тұрақтанған жағдай болды.

Екінші науқан Чили әскері

1838 жылдың ортасына қарай Чили теңіз күштері басымдылығына ие болды және Чили армиясын басқарған генерал Мануэль Булнес Приетоны жіберді.

Портада-де-Гиас шайқасы

Конфедерация әскерлерінің шағын топтарының қысымшылығынан олардың ілгерілеуі кешіктірілсе де, чилиліктер ақырында Лиманы қоршауға алды. Екі әскер арасындағы алғашқы кездесу 1838 жылы 21 тамызда Лима қаласының сыртында болған Портада-де-Гиас шайқасы болды. Чили армиясы генерал Булнестің қолбасшылығымен генерал Орбегосоға адал Конфедерация гарнизонын жеңді. Чили күштері Лиманы 1838 жылдың қазан айының соңында басып алды, бірақ 3 қарашада генерал Санта Круздың басшылығымен үлкен боливиялық әскердің жақындап келе жатқанын естігенде оны тастап кетті. Чилиліктер Хуачоға қарай құрлық пен теңіз арқылы кері шегінді. Осы аралықта, басты азаматтар жиналып, ашық конгресс шақырды, онда генерал Гамара Перудің уақытша президенті деп жарияланды.

Касмадағы теңіз шайқасы

1839 жылы 12 қаңтарда екі флот та Касмадағы теңіз шайқасында кездесті, онда Конфедерация жағында соғысқан француз корсары адмирал Симпсонның Чили флотымен жеңілді. Сол күні Чилидің шабуылдаушы армиясын жұмылдыру үшін пайдаланылатын көліктерді қорғап отырған Чили флотына Касма портында француз теңізшісі Жан Бланше бастаған Эсмонд, Мексика, Арекипьо және Перуден тұратын Конфедерация флоты шабуыл жасады. Конфедерация флотының соңғы кері қайтарылуына дейін шайқас бірнеше сағатқа созылды. Ұрыс кезінде Бланше өлтірілді және Конфедерацияның кемесі Арекипьо батырылды, бірақ Чили флоты қатты соққыға ұшырағаннан кейін ғана. Дегенмен, Касмадағы конфедерациялық флоттың кішігірім чилилік эскадрильяға ұшырауы Чилиді Тынық мұхиттың оңтүстік-шығысын толық бақылауға алды.

Буин шайқасы

Бұл арада Санта-Крус Чилидің шегінуін толықтай пайдаланбай қалды, бірнеше кішігірім шайқастардағы жетістіктерге қарамастан, 1839 жылы 6 қаңтарда Буин көпірі айналасында екі әскердің негізгі бөлігі арасындағы алғашқы тікелей кездесуге әкелді. Санта-Круздың авангарды Санта-Круз өзенінің шетінде, қатты дауыл кезінде, Булнстың арткы сапқа шабуыл жасады. Соғыс тең аяқталды, өйткені Бульнес солтүстікке қарай жорығын жалғастырды, ал Санта-Крус оларды қуып жүруді жалғастырды.

Юнгай шайқасы

Маршал Санта Круз Юнгай қаласын азық-түлікті қысқарту және Чили экспедициясын құрту ниетімен басып алды. Буиннен кейін Санта-Круз Чили экспедициясын аяқтауға тырысты, бұл елдің ішкі жағдайын тұрақтандыру және оған қарсы көтерілістердің алдын алу үшін. Бұл жерде генерал Булнстың батыл әрекетін байқауға болады, ол кері шегінудің орнына және қолайлырақ позиция іздеудің орнына, Санта-Крузға қарсы шабуыл жасауға дайын болды. Юнгай шайқасы 1839 жылы 20 қаңтарда болды. Бұл шайқаста конфедерация әскерлері маршал Санта Круздың қолбасшылығымен Пан-де-Азукар мен Пуньян төбелерінде жақсы қорғалған Бульнстың шабуылдарын күтті, ал қалғандары Анкаш өзенінің жағалауында орналасты. Соғыс таңертең ерте басталып, кешке дейін жалғасты. Чилиліктер алдымен Пуньян мен Пан-де-Азукар төбелерін басып алды, кейіннен өзендегі Конфедерация әскерлерінің басым бөлігіне шабуыл жасады. Ақырында, Бульнес Санта-Круз әскерін талқандады. Конфедерация әскерлерінің 2400 адамнан астам (негізінен өлі) және 1600 астам сарбазы тұтқынға алынды, ал Чили армиясының 1300 адам қаза тауып, 400-і жарақат алды. Соғыстан кейін генерал Мануэль Булнес Анкаштың бас маршалы болып жарияланды.

Салдары

Генерал Булнес тағы да бастамашылықты өз мойнына алды. 20 қаңтарда Юнгайда Конфедерация әскерінің жеңілісінен кейін чилиліктер оңтүстікке екінші шабуыл жасап, сәуір айында Лиманы екінші рет басып алды. Санта-Круз Эквадорға қашып кеткен болатын, соғыс және қысқа өмір сүрген Перу-Боливия Конфедерациясы аяқталды. 1839 жылы 25 тамызда генерал Агустин Гамара Перу президенті болып тағайындалғаннан кейін Конфедерацияның және Солтүстік және Оңтүстік Перу республикаларының таратылуын және бұл мемлекеттердің қайтадан Перу деп аталатын бірігуін ресми түрде жариялады. Конфедерацияның жеңілісі Санта Круздың тұтқынға кетуіне әкелді, алдымен Гуаякильге, Эквадорға, содан кейін Чилиге және ақырында Еуропаға, ол қайтыс болды. Чили әскерлері Конфедерацияны тарату мақсатына қол жеткізгеннен кейін 1839 жылы 19 қазанда кетіп, генерал Гамараны Перу президенті ретінде бекітті. Алайда генерал Гамара Боливияға қарсы соғысты өз бетімен жүргізуді шешті. Ол Перу мен Боливияның бір саяси бірлікке бірігуіне қарсы емес, бірақ бұл одақтың Боливияның бастауына қарсы болды. Ол бұл елге шабуыл жасады, бірақ Перу әскері 1841 жылы 20 қарашада Ингави шайқасында жеңілді, онда генерал Гамараның өзі қаза тапты. Содан кейін генерал Хосе Балливианның басшылығымен Боливия әскері қарсы шабуыл жасап, Перудің Арика портын басып алды. Кейін екі жақ та 1842 жылы бейбіт келісімге қол қойып, соғысты тоқтатты.