Кіріспе

Рапана веноза (Rapana venosa) - ірі жыртқыш теңіз шаянының, Muricidae туысына жататын теңіз шаяндары моллюскасының немесе шаянының бір түрі. Бұл үлкен теңіз шаяғы әлемнің көптеген жерлерінде инвазивті түрге айналды.

Қабықтың сипаттамасы

Рапана венозаның қабығы шар тәрізді (дөңгеленген) және ауыр, өте қысқа мұнарасы, үлкен дене бұрышы, күшті колумэласы және терең көпіршігі бар. Апертурасы үлкен және шамамен овалды. Қалқаншалар сырт жағынан осьтік қабырғалар, иық және дене бұрауында бүгілген түймелермен аяқталатын тегіс спиральді қабырғалар түрінде, ал ішкі жағынан сыртқы иық жиегі бойымен орналастырылған ұзын тістер түрінде болады. Сыртқы түсі сұрдан қызғылт қоңырға дейін өзгереді, спиральді қабырғаларында қара қоңыр сызықтар болады. Кейбір үлгілерде қабықтың ішкі бөліктерінде қара / қара көк тамыр тәрізді бояу үлгілері болуы мүмкін, әдетте сыртқы жақ жақтан әр жеке тістен басталады. Бұл түрдің диагностикалық белгісі - диафрагма мен коломелада кездесетін қою қызғылт сары түсті. Қаптаманың биіктігі 180 мм-ге дейін жетуі мүмкін. Рапалар алғаш рет 1940 жылдары Қара теңізде табылды. Он жыл ішінде бұл моллюск Кавказ және Қырым жағалауларына тарады да, Азов теңізіне көшіп барды. 1959 жылдан 1972 жылға дейін оның аумағы солтүстік-батыстағы Қара теңізге, Румыния, Болгария және Түркия жағалауларына дейін кеңейді. Бұл балық Адриатика және Эгей теңіздерінде қалыптасты, сондай-ақ Тиррен теңізінде, Францияның Солтүстік Атлантика жағалауында және Оңтүстік Американың оңтүстік-шығыс жағалауында, Уругвай мен Рио-де-Ла-Плата сағасында (Самборомбон шығанағын қоса алғанда) және Аргентинада кездесті. АҚШ-та алғашқы дананы 1998 жылдың тамызында Вирджинияның Хэмптон-роудс қаласында орналасқан Вирджиния теңіз ғылымдары институтының (VIMS) трал зерттеу тобының мүшелері тапты. Қазіргі уақытта бұл түр кең таралған және Чесапик шығанағында қалыптасқан. тізімдегі екі теңіз кеміргіштерінің бірі.

Тіршілік ету ортасы

Желті рапалар құмды жерлерді жақсы көреді, олар толығымен қазып алады. Бұл түрдің жергілікті мекен-жайы - басқа жерлермен салыстырмалы түрде жылдық температураның кең диапазоны бар аймақ. Қыста суық судан қашып, бұл түр жылырақ, терең суларға көшіп, суық сулардан қашып кетеді. Бұл құнарлы теңіз шаяғы өте көпсалалы, тұздылығы аз, судың ластануы мен оттегі жетіспейтін суларға төзімді. Алайда, бұл түрде қабықша бұрғылау да белгісіз емес.

Өмірлік цикл

Рапана веноза екі түрлі, яғни осы түрге жататын әрбір жеке организм еркек немесе әйел болып келеді. Мұхит құс тұқымдас кеміргіш личинкалары (түрлі теңіз және тұщы су гастроподалары мен екі жақлы моллюскаларға тән личинка түрі) кейін ұрықтандырады, су бағанында 14 - 80 күн бойы сақталады. Импосекс - органикалық қалайы қосылыстары, мысалы, трибутильтин (TBT) әсерінен әйелдерде еркек жыныстық мүшелердің дамуымен сипатталады. Мұндай қосылыстар биоцидтер мен көңдеріп кетуден қорғайтын заттар болып табылады, олар әдетте қайықтар мен кемелерде теңіздің қабыршақтануын болдырмау үшін бояуларға араластырылады. Осы себепті мұндай қосылыстардың кеме жасау орындары мен кеме жағатын жерлердегі теңіз суында жоғары концентрациясында болуы сирек емес, сондықтан жақын маңдағы теңіз жануарларын зиянды әсерлерге ұшыратады. Алайда, еркек жыныстық мүшелерінің табиғи емес дамуы осы түрдің популяцияларына кері әсерін тигізбейді, және осы уақытқа дейін Imposex әсерінен әйел R. venosa жыныстық қабілетінің жоғалуы байқалған жоқ.