Кіріспе

Теңіз гастроподтарының тобы – сол аттас құрылғы.

Теңіз шымтезегі – кейбір теңіз омыртқасыздарының жалпы атауы, олар құрлықтағы шымтезектілерге түрлі дәрежеде ұқсайды. Теңіз шымтезегі деп аталатын тіршілік иелерінің көпшілігі гастроподтар болып табылады, яғни олар эволюция барысында қабықтарын толығымен жоғалтқан немесе қабықтарының ішкі қабығының айтарлықтай кішіреюіне байланысты жоғалтқан теңіз қабықшалары (теңіз гастроподтары). "Теңіз шымтезегі" атауы көбінесе жалаңаш балықтарға және қабықтары жоқ басқа да парафилетикалық теңіз гастроподтарына қолданылады. Теңіз шымтезегінің дене пішіні, түсі және мөлшері өте әртүрлі. Көбінесе олар жартылай мөлдір болады. Рифтерде тіршілік ететін түрлердің көбінесе жарқын түстері олардың жыртқыштардан үнемі қауіп-қатерде екенін көрсетеді. Дегенмен, түсі басқа жануарларды теңіз шымтезегінің улы жасушаларынан (нематоцистерден) немесе жағымсыз дәмінен ескерте алады. Барлық гастроподтар сияқты, олардың да кішкентай, өткір тістері – радулалары бар. Көптеген теңіз шымтезегінің басында иіс сезуге арналған екі жұп сезімтал мұртшалары (ринофорлары) болады, әр ринофордың тамырында кішкентай көздері орналасқан. Көптеген түрлердің арқасында қауырсын тәрізді құрылымдар (цераталар) болады, олар көбінесе кері түсте болып, желбезек қызметін атқарады. Нағыз теңіз шымтезегінің барлық түрлері тамақтану үшін белгілі бір түрге тәуелді, олардың ішінде медузалар, бриозоандар, теңіз жұлдыздары, планктон және басқа теңіз шымтезегі түрлері бар. Теңіз шымтезегінің миы бар. Мысалы, Aplysia californica-ның миы шамамен 20 000 нерв жасушасынан тұрады.

Қабықшасыз теңіз шаяндары

"Теңіз шымтезегі" атауы көбінесе теңіз гастроподтары моллюскаларының немесе теңіз қабықшалыларының көптеген түрлі эволюциялық тармақтарына қолданылады, әсіресе қабықшасы жоқ немесе қабықшасы болмаған сияқты көрінетін гастроподтарға. Эволюциялық тұрғыдан алғанда, қабықтың толығымен жоғалуы, кішкентай ішкі қабықтың болуы немесе жануардың жұмсақ денесі кері тартыла алмайтындай кішкентай қабықтың болуы – бұл Гастропода класы ішінде құрлықта да, теңізде де тәуелсіз түрде көп рет дамыған белгілер. Осы белгілер гастроподты "шымтезегі" деген жалпы атаумен атауға себеп болады. Нудибранктар (Nudibranchia клады) – қабықшасы жоқ теңіз гастроподтарының ірі тобы. Олар теңіз шымтезегінің ең танымал түрі болуы мүмкін. Көптеген нудибранктар үлкен болмаса да, олар көз тартады, себебі көптеген түрлерінің жарқын түстері бар. Нудибранктардан басқа, теңіз гастроподтарының көптеген басқа таксондары (кейде оларды нудибранктар деп жаңылыстыруға болады) да "теңіз шымтезегі" деп аталады.

Теңіз шұжықтарының алуан түрлілігі

Көптеген надибранхтар сияқты, Glaucus atlanticus өзінің жемтігінен (порт. man o' war) саусақ сияқты кераталарында тістейтін жасушаларды немесе нематоцистерді сақтап, пайдалана алады. Басқа түрлер, мысалы, пижамалы шұбарбар Chromodoris quadricolor, жарқын түстерін өзінің жағымсыз химиялық дәмін көрсету үшін пайдалануы мүмкін. Салат сияқты теңіз шымтезегі (Elysia crispata) денесінде салат сияқты жалпақтары бар. Бұл шымтезеқ, басқа Sacoglossa сияқты, клептопластиканы қолданады – процесте шымтезеқ жейтін балдырлардан хлоропласттарды сіңіріп алып, қантты фотосинтездеу үшін "ұрланған" жасушаларды пайдаланады. Салат сияқты теңіз шымтезегінің жалпақтары оның бетін кеңейтіп, жасушаларына көбірек жарық сіңіруге мүмкіндік береді. Chelidonura varians сияқты басқалқанды шымтезеқтер, құмға қазу үшін қашау пішіндес бас пайдаланады, онда олар уақытының көп бөлігін өткізеді. Сондай-ақ, қалқан қазу кезінде мантиаға құмның енуін қорғайды. Peronia indica – ауамен тыныс алатын теңіз шымтезегі, қабықсыз теңіз өкпесі моллюскі, Onchidiidae тұқымдасына жатады. Теңіз қоңырауының ең ірі түрі – Калифорниялық қара теңіз қоңырауы, Aplysia vaccaria 75 сантиметрге (30 дюймға) дейін ұзындыққа және 14 килограммға (31 фунтқа) дейін салмаққа жете алады. Көптеген теңіз қояндары бірнеше қорғаныс механизміне ие; табиғи уы бар болғанымен, олар жыртқыштарды қайтармақ үшін жағымсыз сияны немесе қою шырышты бөліп шығара алады. Ахохлидиялық теңіз шымтезегінің кейбір түрлері тұщы су ағыстарында өмір сүруге эволюциялық өзгерістер жасады және кем дегенде бір эволюциялық өзгеріс құрлыққа орын алды.