Кіріспе

Украинадағы су тасқынын бақылау жүйесі Днепр су қоймасының каскады немесе ГЭС-тің Днепр су электр станцияларының каскады (Днипровський каскад ГЕС) - Украинадағы Днепр өзеніндегі бөгеттер, су қоймалары және гидроэлектр станциялары. Ол бақылаусыз су тасқынын болдырмау және су көлігі инфрақұрылымын жақсарту үшін құрылды. Днепрдегі барлық бөгеттерді үйлестіру мен пайдалануды мемлекеттік "Укргидроэнерго" компаниясы жүргізеді. 1970 жылы Киев бөгеті 1931 жылғы Киев су тасқынына қарағанда су тасқынын ішінара болдырмады. Кез келген бөгеттің жағдайындағыдай, Украинадағы Днепрдің су қоймалары бөгеттерінің бұзылуынан адам қолынан келген үлкен апат қаупі бар. Бұл мәселе, әсіресе, 2009 жылы Саяно-Шушенская бөгеті апатына байланысты көтерілді. 2022 жылдың 11 шілдесінде Каховка бөгетіне әуе шабуылы туралы тағы да алаңдаушылық туды. Кейін 2023 жылы 6 маусымда болған жарылыстың салдарынан Каховка бөгеті құлдырайды. Су тасқыны Херсон сияқты төменгі ағыстағы қауымдарға әсер етеді және Нова Каховканың оңтүстігіндегі Днепр өзенінің жағалауындағы қауымдарға апатты зардап әкеледі. Бақыланбайтын су тасқынына қарсы күрес үшін Украинаның Ұлттық ғылым академиясы су тасқынын болжау бағдарламасын әзірледі, алайда 2012 жылдан бастап Украина Үкіметі оны қабылдаудан бас тартты.

Қауіпті жағдайлар

Басқа су қоймалары сияқты Днепр су қоймалары да бөгеттерінің бұзылуынан үлкен су тасқыны қаупі бар. Мұндай залалды күшті табиғи апат (мысалы, жер сілкінісі), адам жасаған апат немесе террористердің немесе соғыстағы жау күштерінің қасақана шабуылдары тудыруы мүмкін. Днепр су қоймалары 1986 жылы Чернобыль ядролық апатынан кейін тағы бір үлкен қауіпке ұшырады, жаңбырлармен шайылған радионуклидтер Киев су қоймасының және, мүмкін, басқалардың төменгі шөгінділерін қатты ластады. Апаттан кейінгі жылдары Киев су қоймасын сумен құрғату ұсынылды, өйткені ол тым жай еді. Ал бөгеттер табиғи және террористік қауіп-қатерге төтеп беру үшін жеткілікті күшті болуы керек. Олардың құрылыс жобалары мен үкіметтік күш-жігер осы мақсатқа жетуде. Мысалы, кейбір инженерлер Днепр бөгетінің жер сілкінісін (оның аймақтық көлемінде), метеоритті немесе ұшақтың құлауын бастан өткеретінін кепілдейді. Сонымен қатар бөгеттердің су басқандығы мен бұзылуына қарсы шаралар бар. Билік ішкі істер министрлігі мен басқа да қауіпсіздік органдарының арнайы бөлімшелерінің бөгеттер мен көпірлерді қорғауына айтарлықтай көңіл бөледі. Киев су қоймасының істен шығуы Киевтің төменгі аймақтарын, негізінен, тығыз орналасқан тұрғын үй аудандарын су басуға әкеледі. Мүмкін болатын күрделі су тасқынының салдарынан су қоймаларында Чернобыль апатынан алынған радиоактивті материалдардың таралуы, өнеркәсіптік және қалалық қалдықтардың кең таралуы және босқа шығарылған су қоймаларының түбінде батпақтар пайда болуы мүмкін. Радиоактивті шлақтың таралуы Қара теңізге жетіп, жануарлар мен теңіз өнімдеріне тәуелді адамдарға қауіп төндіреді. 2001-2003 жылдары Украинаның қауіпсіздік қызметі Киев гидроэлектр станциясында ықтимал террорлық шабуылды симуляциялау бойынша оқу-жаттығулар ұйымдастырды. Жаттығулардың нәтижелері қанағаттанарлық деп танылды. 2012 жылы Киев су электр станциясының бұрынғы басқарушысы және ардагері бөгет үлкен ғарыш объектісінің әсерінен немесе елеулі ауқымды қасақана әскери шабуылдан басқа кез келген физикалық қауіпке төтеп бере алатынына кепілдік берілгенін мәлімдеді. Алайда, соқтығысу оқиғасы туралы ерте ескерту болатынына байланысты ғарышқа соқтығысудың салдарын қауіпсіз азайту үшін апаттық жоспар бар.