Кіріспе

3-ғасырдың басында Шу хан мемлекетінің генералы Чэнь Дао (190-шы жылдар 230-шы жылдар), сыйлы есімі Шужи, Қытайдың Үш патшалық дәуіріндегі Шу хан мемлекетінің әскери генералы. Ол бұрын Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Шу Ханның негізін қалаушы императоры Лю Бейдің қол астында қызмет еткен.

Чэн Дао өмірі туралы тарихи дереккөздер

Чэнь Дао туралы тарихта аз мәлімет бар; Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңіндегі және Үш патшалық дәуіріндегі басқа елеулі тұлғалардан айырмашылығы, оның 3-ші ғасырдағы үш патшалықтың жазбалары (Сангуоцзи) мәтінінде, Қытай тарихындағы сол дәуірдің беделді көзі, өмірбаяны жоқ. Ол туралы мәліметтер Сангуцзиде және Хуаянг (Хуаянг Гуо Цзи) және Тайпин Юланның хроникалары сияқты басқа да дереккөздерде таралған.

Өмір және мансап

Чэнь Дао қазіргі күнгі оңтүстік Хэнань аймағын қамтитын Руньань командирлігінде (汝南郡) болған. Ол 190-шы жылдары Лю Бей Ю провинциясының губернаторы болып тағайындалған кезде, Лю Бейдің соңынан еріп бастаған. Чэнь Дао Үш патшалық дәуірінде Лю Бей құрған Шу хан мемлекетіне қызмет етті. Цзяньсиң дәуірінің (223237) басында Лю Шанның билігі кезінде ол батысқа шабуыл жасайтын генерал (征西將軍) және армияның қорғаушысы (護軍) болып тағайындалды. 226 жылы Шу регенті Чжуге Лян Вэйге (Шуның бәсекелес мемлекеті) қарсы әскери науқанға дайындық жасағанда, ол генерал Ли Яньді Цзянчжоуға (江州; қазіргі Чунцин) қайта тағайындады және оны логистикаға жауапты етті. Чэнь Даоға Ли Яньның бұрынғы лауазымында Юань округінде (永安縣; қазіргі Фэнцзие округі, Чунцин) Шу мен оның одақтас мемлекеті Ву арасындағы шекараға жақын орналасқан жерінде қызмет етуге бұйрық берілді. Чэнь зейнеткерлікке шыққан болуы керек, немесе 234 жылы қайтыс болған, өйткені Ден Цзи көп ұзамай жаңа аймақ қолбасшысы болып тағайындалды.

Бағалау

Үш патшалықтың жазбаларын (Сангуоцзи) жазған Чэнь Шоу 3-ші ғасырда Чэнь Дао Шу генералы Чжао Юннан кейін атақ пен мәртебе жағынан екінші орынға ие болғанын және өмір бойы адалдық пен батылдық танытқандығын жазды. Ян Си, "Джи Хан Фучен Цан" (季漢輔臣贊; паб. 241), Шу хан мемлекетінде қызмет еткен елеулі тұлғалардың мақтау жинағы, оны былай бағалады: "Оңтүстікке шабуыл жасаған генерал (征南將軍) мейірімді және ар-ұжданды, Батысқа шабуыл жасаған генерал (征西將軍; Чэнь Дао) адал және еңбекқор болды. Екеуі де сол кездегі атақты жауынгерлер мен жаугерлер еді". 223 - 234 жылдардағы Шу регенті Чжук Лян өзінің ағасы Чжук Цзиньге жазған хатында Чэн Дао Лю Бейдің ақ қауырсын шатыр күзетшілерінің (白兵) басшысы екенін атап өтті.

Үш патшалықтың романсында

Чэнь Дао 14 ғасырдағы "Үш патшалықтың романсы" атты тарихи романда кездеспейді, ол Үш патшалық кезеңінен бұрын және оның ішінде болған тарихи тұлғалар мен оқиғаларды романтикалық сипатқа ие етеді.