Мумия – адам немесе жануар денесінің табиғи немесе жасанды сақталуы. Мысырда миллиондаған жануар мумиялары, әсіресе мысықтар табылды. Тарихы тереңде жатыр.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Терісі мен мүшелері сақталған адам немесе жануар, сақталған адам немесе жануар.
Human or animal whose skin and organs have been preserved
the preserved person or animal
Мумия – қасақана немесе кездейсоқ түрде химиялық заттарға, суыққа, өте төмен ылғалға немесе ауа жетіспеушілігіне ұшырағандықтан жұмсақ тіндері мен мүшелері сақталған өлі адам немесе жануар. Салқын және құрғақ жағдайда сақталса, қалпына келтірілген дене одан әрі шірімейді. Кейбір мамандар бұл терминді қасақана химиялық заттармен балсамдалған денелерге ғана қолдануды ұсынады, бірақ сөздің кездейсоқ құрғатылған денелерді де қамтуы кем дегенде 17 ғасырдың басына дейін жетеді. Адам мен жануар мумиялары барлық құрлықта табылған, бұл табиғи сақталудың ерекше жағдайларының нәтижесінде немесе мәдени артефакт ретінде кездеседі. Мысырда бір миллионнан астам жануар мумиясы табылды, олардың көп бөлігі мысықтар. Мысырлық жануар мумияларының көпшілігі – қасиетті ибистер. Радиокөміртектік талдау көрсеткендей, талданған мысырлық ибис мумиялары шамамен б.з.д. 450-250 жылдар аралығында жасалған. Ежелгі Мысыр мумияларынан басқа, қасақана мумиялау Америка мен Азияның өте құрғақ климатты аймақтарындағы бірнеше ежелгі мәдениеттерге тән еді. Солтүстік Америкадағы Невада штатының Фаллон қаласындағы Рух үңгірінде табылған мумиялар 9400 жылдан астам ескілікті құрайды. Бұл жаңалыққа дейін ең көне қасақана мумияланған бала Чилидегі Камаронес аңғарынан табылған Чинчорро мумияларының бірі еді, ол шамамен б.з.д. 5050 жылға жатады. Табиғи түрде мумияланған ең көне адам денесі – 6000 жыл бұрын жасалған, 1936 жылы Оңтүстік Америкадағы Инка үңгірі №4-тен табылған кесілген бас.
A mummy is a dead human or an animal whose soft tissues and organs have been preserved by either intentional or accidental exposure to chemicals, extreme cold, very low humidity, or lack of air, so that the recovered body does not decay further if kept in cool and dry conditions. Some authorities restrict the use of the term to bodies deliberately embalmed with chemicals, but the use of the word to cover accidentally desiccated bodies goes back to at least the early 17th century. Mummies of humans and animals have been found on every continent, both as a result of natural preservation through unusual conditions, and as cultural artifacts. Over one million animal mummies have been found in Egypt, many of which are cats. Many of the Egyptian animal mummies are sacred ibis, and radiocarbon dating suggests the Egyptian ibis mummies that have been analyzed were from a time frame that falls between approximately 450 and 250 BC. In addition to the mummies of ancient Egypt, deliberate mummification was a feature of several ancient cultures in areas of America and Asia with very dry climates. The Spirit Cave mummies of Fallon, Nevada, in North America were accurately dated at more than 9,400 years old. Before this discovery, the oldest known deliberate mummy was a child, one of the Chinchorro mummies found in the Camarones Valley, Chile, which dates around 5050 BC. The oldest known naturally mummified human corpse is a severed head dated as 6,000 years old, found in 1936 AD at the site named Inca Cueva No. 4 in South America.
Этимологиясы мен мағынасы
Ағылшын тіліндегі "мумия" сөзі ортағасырлық латын тіліндегі "Mumia" сөзінен туындаған, бұл ортағасырлық араб тіліндегі "mūmiya" (مومياء) сөзінен алынған. Бұл сөз бальзамаланған мәйітті де, сонымен қатар бальзамалауға қолданылатын битумды затты да білдірген. Бұл сөз парсы тілінен қабылданған, онда ол асфальтты білдірген және "mūm" сөзінен шыққан, ол "балауыз" деген мағынаны білдіреді. "Кептіру арқылы сақталған мәйіт" мағынасы ортағасырдан кейін дамиды. Орта ғасырлардағы ағылшын тілінде "мумия" термині бүкіл мәйітті емес, "мумия затының медициналық дайындамасын" білдірген. 1599 жылы Ричард Хаклюйт "осы өлі денелер – дәрігерлер мен дәріханашылардың біздің ықтиярымызға қарсы жұтуға мәжбүр ететін мумиясы" деп шағымданады. Бұл заттар мумия деп аталды. OED мумияны "көне египеттік немесе осыған ұқсас әдіспен бальзамаланған адам немесе жануар денесі (жерлеуге дайындық ретінде)" деп анықтайды, 1615 жылдан бастапғы дереккөздерді келтіреді. Алайда, Чемберс циклопедиясы мен Виктория дәуірінің зоологы Фрэнсис Тревелян Бакланд мумияны былай анықтайды: "Күнге немесе ауаға ұшырағаннан кепкен адам немесе жануар денесі. Сондай-ақ, тарихи қарға көмілген жануардың мұздатылған денесіне де қолданылады". "Aleiodes" туысына жататын осылар "мумия осылары" деп белгілі, себебі олар өз гусеницаларын "мумияға" орайды.
The English word mummy is derived from medieval Latin Mumia, a borrowing of the medieval Arabic word mūmiya (مومياء) which meant an embalmed corpse, as well as the bituminous embalming substance. This word was borrowed from Persian where it meant asphalt, and is derived from the word mūm meaning wax. The meaning of "corpse preserved by desiccation" developed post medievally. The Medieval English term "mummy" was defined as "medical preparation of the substance of mummies", rather than the entire corpse, with Richard Hakluyt in 1599 AD complaining that "these dead bodies are the Mummy which the Phisistians and Apothecaries doe against our willes make us to swallow". These substances were called mummia. The OED defines a mummy as "the body of a human being or animal embalmed (according to the ancient Egyptian or some analogous method) as a preparation for burial", citing sources from 1615 AD onward. However, Chamber's Cyclopædia and the Victorian zoologist Francis Trevelyan Buckland define a mummy as follows: "A human or animal body desiccated by exposure to sun or air. Also applied to the frozen carcase of an animal imbedded in prehistoric snow". Wasps of the genus Aleiodes are known as "mummy wasps" because they wrap their caterpillar prey as "mummies".
Мумия зерттеулерінің тарихы
Мумияларды зерттеуге қызығушылық Птолемей Грециясы заманына дейін барып жетеді, бірақ құрылымды ғылыми зерттеулердің көп бөлігі 20 ғасырдың басында басталды. Осыған дейін, көптеген қайта жаңғырылған мумиялар қызығушылық тудыру үшін немесе мумия сияқты жалған ғылыми жаңалықтарда қолдану үшін сатылды. Мумияларды зерттеудің алғашқы қазіргі заманғы ғылыми зерттеулері 1901 жылы Египеттің Каир қаласындағы ағылшын тіліндегі мемлекеттік медицина мектебінің профессорлары жүргізді. Мумияның алғашқы рентген суреті 1903 жылы профессорлар Графтон Эллиот Смит және Говард Картер сол кезде Каирдегі жалғыз рентген аппаратын қолданып, IV Тутмос мумияланған денесін тексергенде түсірілді. Британдық химик Альфред Лукас осы кезеңде египеттік мумияларға химиялық талдау жасады, нәтижесінде бальзамдау үшін қолданылған заттардың түрлері туралы көптеген мәліметтер алынды. Лукас 1922 жылы Тутанхамонды талдауға да маңызды үлес қосты. Мумияларды патологиялық зерттеу 20 ғасыр бойы әртүрлі деңгейде танымал болды. 1992 жылы Канар аралдарындағы Тенерифедегі Пуэрто-де-ла-Крус қаласында мумияларды зерттеу жөніндегі бірінші дүниежүзілік конгресс өтті. Конгреске 300-ден астам ғалым қатысып, 100 жылға жуық уақыт бойы жиналған мумиялар туралы мәліметтермен бөлісті. Конгресте ұсынылған ақпарат тақырыпқа жаңа қызығушылықты тудырды, оның негізгі нәтижелерінің бірі – мумиялар туралы биомедициналық және биоархеологиялық ақпаратты қолданыстағы деректер базасымен біріктіру болды. Бұл Конгреске дейін мүмкін болмады, себебі мұндай деректерді жинау үшін ерекше және жоғары мамандандырылған техникалық құралдар қажет болды. Соңғы жылдары компьютерлік томография (КТ) мумияларды зерттеуде баға жетпес құралға айналды, зерттеушілерге денеге зақым келтірмей мумияларды цифрлық түрде «ашуға» мүмкіндік берді. Мұндай сканерлеулердің егжей-тегжейлілігі соншалықты жоғары, мысалы, мұрын тесіктері сияқты кішкентай аймақтарда қолданылатын кішкентай маталарды 3D-де цифрлық түрде қайта жасауға болады. Мұндай модельдеу мумиялардың өлім себебін және өмір салтын анықтау үшін цифрлық автопсия жүргізуге пайдаланылды, мысалы, Тутанхамонның жағдайында.
While interest in the study of mummies dates as far back as Ptolemaic Greece, most structured scientific study began at the beginning of the 20th century. Prior to this, many rediscovered mummies were sold as curiosities or for use in pseudoscientific novelties such as mummia. The first modern scientific examinations of mummies began in 1901, conducted by professors at the English language Government School of Medicine in Cairo, Egypt. The first X ray of a mummy came in 1903, when professors Grafton Elliot Smith and Howard Carter used the only X ray machine in Cairo at the time to examine the mummified body of Thutmose IV. British chemist Alfred Lucas applied chemical analyses to Egyptian mummies during this same period, which returned many results about the types of substances used in embalming. Lucas also made significant contributions to the analysis of Tutankhamun in 1922. Pathological study of mummies saw varying levels of popularity throughout the 20th century. In 1992, the First World Congress on Mummy Studies was held in Puerto de la Cruz on Tenerife in the Canary Islands. More than 300 scientists attended the Congress to share nearly 100 years of collected data on mummies. The information presented at the meeting triggered a new surge of interest in the subject, with one of the major results being the integration of biomedical and bioarchaeological information on mummies with existing databases. This was not possible prior to the Congress due to the unique and highly specialized techniques required to gather such data. In more recent years, CT scanning has become an invaluable tool in the study of mummification by allowing researchers to digitally "unwrap" mummies without risking damage to the body. The level of detail in such scans is so intricate that small linens used in tiny areas such as the nostrils can be digitally reconstructed in 3 D. Such modelling has been utilized to perform digital autopsies on mummies to determine the cause of death and lifestyle, such as in the case of Tutankhamun.
Түрлері
Мумиялар көбінесе екі ерекше санатқа бөлінеді: антропогендік немесе спонтандық. Антропогендік мумиялар тірі адамдардың қасақана жасаған, түрлі себептермен, олардың ең көп таралғаны – діни мақсаттар үшін. Спонтандық мумиялар, мысалы, Эцци және Маронит мумиялары, өте құрғақ ыстық немесе суық сияқты табиғи жағдайлардың салдарынан немесе батпақтардағыдай қышқыл және оттегізсіз жағдайларға байланысты кездейсоқ пайда болды. Көптеген жеке мумиялар бір немесе екінші санатқа ғана жатса да, екі түрдің де бір мәдениетке байланысты мысалдары бар, мысалы, ежелгі Египет және Оңтүстік Американың Анд мәдениеттері. Кейбір сақталған мәйіттер христиан шіркеулерінің астында табылған, мысалы, Финляндияның Кеминма қаласындағы Әулие Михаил шіркеуінің астында табылған мумияланған викарий Николаус Рунгиус. Сонымен қатар, бұл санаттарға жатпайтын жағдайлар да кездеседі.
Mummies are typically divided into one of two distinct categories: anthropogenic or spontaneous. Anthropogenic mummies were deliberately created by the living for any number of reasons, the most common being for religious purposes. Spontaneous mummies, such as Ötzi and the Maronite mummies, were created unintentionally due to natural conditions such as extremely dry heat or cold, or acidic and anaerobic conditions such as those found in bogs. While most individual mummies exclusively belong to one category or the other, there are examples of both types being connected to a single culture, such as those from the ancient Egyptian culture and the Andean cultures of South America. Some of the later well preserved corpses of the mummification were found under Christian churches, such as the mummified vicar Nicolaus Rungius found under the St. Michael Church in Keminmaa, Finland. There are also cases that fall outside of these categories.
Мысырлық мумиялар
Жақында ғана ежелгі Мысыр мумиялары жерленген ортаға байланысты табиғи жолмен пайда болған деп саналған. 2014 жылы Йорк, Маккуарри және Оксфорд университеттерінің 11 жылдық зерттеулері жасанды мумификациялау алғашқы ойланғаннан 1500 жыл бұрын пайда болғанын көрсетті. Бұл 2018 жылы Туриндегі 5600 жылдық мумияны зерттеу кезінде оның әдейі зығыр орамаларымен және қылқан жапырақты өсімдіктер шайырларынан және хош иісті өсімдіктерден жасалған бальзамалау майымен мумияландырылғаны анықталды. Өлгендерді сақтау ежелгі Мысыр дініне терең әсер етті. Мумификация өлгендерге арналған рәсімдердің ажырамас бөлігі болды, ол 2-ші династиядан бастау алды (шамамен б.з.д. 2800 жылдары). 4-ші династияда (шамамен б.з.д. 2600 жылдары) мысырлық балсамерлер ішек-қарны алып тастау арқылы "нағыз мумификацияға" қол жеткізе бастады. Мысырдағы мумификацияның алғашқы тәжірибелерінің көп бөлігі белгісіз. Мумияландыру процесін тікелей сипаттаған азағандаған құжаттар грек-рим дәуіріне жатады. Қазіргі кезде сақталған папирустардың көпшілігінде бальзамалау рәсімдері ғана сипатталған, ал хирургиялық процедуралар туралы ештеңе айтылмаған. "Бальзамалау рәсімі" деп аталатын мәтін бальзамалаудың кейбір практикалық жайттарын сипаттайды; алайда, оның тек екі данасы белгілі және олардың әрқайсысы толық емес. Суреттерде көрсетілген мумификацияға қатысты да өте аз мысалдар бар. Тжайдың ТТ23 деп белгіленген қабірі мумияны орауды көрсететін екі ғана белгілі қабірдің бірі болып табылады (Риггс 2014). Соңғы кезеңдерде қолданылған процестерді сипаттайтын тағы бір мәтін – Геродоттың "Тарихтары". Тарихтың 2-кітабында Мысыр мумификациялау процесінің ең егжей-тегжейлі сипаттамаларының бірі жазылған, оның ішінде сақтау үшін мәйіттерді кептіру үшін натрон қолданылуы туралы айтылған. Алайда, бұл сипаттамалар қысқа және шамалы тұманды, сондықтан ғалымдар қазбалардан табылған мумияларды зерттеу арқылы қолданылған әдістердің көпшілігін болжауға мәжбүр. Құрал – ағзалық материалдан жасалған таяқ, ол миды бөліп, мұрын арқылы ағып шығуын қамтамасыз ету үшін қолданылды. Бұл жаңалық Геродоттың жұмысындағы таяқ темірден жасалған ілгек болған деген пікірді жоққа шығаруға көмектесті.
Until recently, it was believed that the earliest ancient Egyptian mummies were created naturally due to the environment in which they were buried. In 2014, an 11 year study by the University of York, Macquarie University and the University of Oxford suggested that artificial mummification occurred 1,500 years earlier than first thought. This was confirmed in 2018, when tests on a 5,600 year old mummy in Turin revealed that it had been deliberately mummified using linen wrappings and embalming oils made from conifer resin and aromatic plant extracts. The preservation of the dead had a profound effect on ancient Egyptian religion. Mummification was an integral part of the rituals for the dead beginning as early as the 2nd dynasty (about 2800 BC). By the 4th dynasty (about 2600 BC) Egyptian embalmers began to achieve "true mummification" through a process of evisceration. Much of this early experimentation with mummification in Egypt is unknown. The few documents that directly describe the mummification process date to the Greco Roman period. The majority of the papyri that have survived only describe the ceremonial rituals involved in embalming, not the actual surgical processes involved. A text known as The Ritual of Embalming does describe some of the practical logistics of embalming; however, there are only two known copies and each is incomplete. With regards to mummification shown in images, there are apparently also very few. The tomb of Tjay, designated TT23, is one of only two known which show the wrapping of a mummy (Riggs 2014). Another text that describes the processes being used in the latter periods is Herodotus' Histories. Written in Book 2 of the Histories is one of the most detailed descriptions of the Egyptian mummification process, including the mention of using natron in order to dehydrate corpses for preservation. However, these descriptions are short and fairly vague, leaving scholars to infer the majority of the techniques that were used by studying mummies that have been unearthed. The tool was a rod, made of an organic material, that was used to break apart the brain to allow it to drain out of the nose. This discovery helped to dispel the claim within Herodotus' works that the rod had been a hook made of iron.
Мумияландыру және дәреже
Мумификация – ежелгі Мысыр қоғамындағы, бүгінгі күнге дейін сақталған ерекше салттардың бірі. Адам денесін сақтау амалы – египеттіктер өмірінің маңызды бір бөлігі деп есептеледі. Дегенмен, мумификацияның да даму тарихы бар, және әртүрлі кезеңдерде әртүрлі әлеуметтік топтарға түрлі жағдайларда қолжетімді болды. Геродоттың мәліметінше, кем дегенде үш түрлі мумификация процесі болған. Олар ең жоғары сапалысынан бастап, "кедей топтар" қолданған әдіске дейін ауысады.
Mummification is one of the defining customs in ancient Egyptian society for people today. The practice of preserving the human body is believed to be a quintessential feature of Egyptian life. Yet even mummification has a history of development and was accessible to different ranks of society in different ways during different periods. There were at least three different processes of mummification according to Herodotus. They range from "the most perfect" to the method employed by the "poorer classes".
"Ең кемелді" әдіс
Ең қымбат процесс – денені кептіру арқылы сақтау және жәндіктер сияқты зиянкестерден қорғау болды. Геродот сипаттаған амалдардың көбі осы екі мақсаттың бірін қамтамасыз етті. Біріншіден, ми бас сүйегінен мұрын арқылы алынып тасталды, ал сұр зат тасталып кетті. Қазіргі заманғы мумияларды қазу жұмыстары көрсеткендей, Геродот айтқандай мұрынға темір ілгек салудың орнына, миды бас сүйегі арқылы сұйыту үшін таяқ пайдаланылды, содан кейін гравитация күшімен мұрын арқылы ағызылды. Бальзамдаушылар кейін бассүйекті белгілі бір дәрілермен шайып, ми тінінің қалдықтарын жойып, бактерияларды өлтірді. Содан кейін бальзамдаушылар Эфиопия тасынан жасалған өткір пышақпен қабырғаның бүйірін тіліп, ішкі органдарын алып тастады. Геродот осы органдарды бөлек сақтау және оларды арнайы құмыраларға немесе қуысқа қайта орналастыру туралы айтпайды, бұл археологиялық дәлелдерге сәйкес ең қымбат бальзамдау процесінің бір бөлігі болды. Іш қуысы пальма шарабымен және ұнтақталған, хош иісті шөптер мен дәмдеуіштердің тұндырмасымен шайылып, содан кейін мирра, кассия және Геродоттың айтуынша, "тұтанды қоспағанда, барлық дәмдеуіштер" қосылды, бұл да денені сақтау үшін жасалды. Дене 70 күн бойы табиғи тұз – натронға салынып, одан әрі кептірілді. Геродот дененің натронда 70 күннен артық сақталмағанын мәлімдейді. Егер уақыт аз болса, дене толық кеппейді, ал одан көп болса, орау үшін қимылдату қиын болады. Бальзамдаушылар денені қайта жуып, зығыр матамен орады. Зерттеулер көрсеткендей, матаның үстіне жағылған желім су өткізбейтін және микробқа қарсы қасиеттеріне ие. Осы кезде дене отбасына қайтарылды. Осы "жетілген" мумиялар адам пішіндес ағаштан жасалған лақеттерге салынды. Бай адамдар осы ағаш лақеттерді тастан жасалған саркофагтарға қойып, одан да қосымша қорғаныс жасады. Геродотқа сәйкес, отбасы саркофагты қабырғаға тік қойып, қабірге орналастырды.
The most expensive process was to preserve the body by dehydration and protect against pests, such as insects. Almost all of the actions Herodotus described served one of these two functions. First, the brain was removed from the cranium through the nose; the gray matter was discarded. Modern mummy excavations have shown that instead of an iron hook inserted through the nose as Herodotus claims, a rod was used to liquefy the brain via the cranium, which then drained out the nose by gravity. The embalmers then rinsed the skull with certain drugs that mostly cleared any residue of brain tissue and also had the effect of killing bacteria. Next, the embalmers made an incision along the flank with a sharp blade fashioned from an Ethiopian stone and removed the contents of the abdomen. Herodotus does not discuss the separate preservation of these organs and their placement either in special jars or back in the cavity, a process that was part of the most expensive embalming, according to archaeological evidence. The abdominal cavity was then rinsed with palm wine and an infusion of crushed, fragrant herbs and spices; the cavity was then filled with spices including myrrh, cassia, and, Herodotus notes, "every other sort of spice except frankincense", also to preserve the person. The body was further dehydrated by placing it in natron, a naturally occurring salt, for 70 days. Herodotus insists that the body did not stay in the natron longer than 70 days. Any shorter time and the body would not be completely dehydrated; any longer, and the body would be too stiff to move into position for wrapping. The embalmers then washed the body again and wrapped it with linen bandages. The bandages were covered with a gum that modern research has shown is both a waterproofing agent and an antimicrobial agent. At this point, the body was given back to the family. These "perfect" mummies were then placed in human shaped wooden cases. Wealthy people placed these wooden cases in stone sarcophagi that provided further protection. The family placed the sarcophagus in the tomb upright against the wall, according to Herodotus.
Шығыстардан аулақ болу
Геродот сипаттаған екінші әдісті орта тапқа жататын адамдар немесе "қаржыны үнемдегісі келетіндер" қолданған. Бұл әдісте кедр ағашынан алынған майды шприц арқылы ішекке жіберген. Ішек арқылы майдың сыртқа шығуына ректальді бітегіш қолданылды. Бұл майдың қызметі, ішкі мүшелерді ерітумен қатар, іш қуысын дезинфекциялау болған деседі. (Мүшелерді еріту арқылы, отбасы канопалық құмыраларға және жеке сақтауға кететін шығындардан қырыққан.) Кейін денені 70 күнге натронға қойды. Бұл мерзімнен кейін денені алып, еріген мүшелермен бірге кедр майын тік ішек арқылы шығарып тастады. Денеден ылғал кеткен соң, оны отбасына қайтаруға болады. Геродот мұндай мумияларды қалай жерлегенін айтпайды, бірақ оларды шұңқыр қабірге салған болуы мүмкін. Ал кедей адамдар терракотадан жасалған табыттарды пайдаланған.
The second process that Herodotus describes was used by middle class people or people who "wish to avoid expense". In this method, an oil derived from cedar trees was injected with a syringe into the abdomen. A rectal plug prevented the oil from escaping. This oil probably had the dual purpose of liquefying the internal organs but also of disinfecting the abdominal cavity. (By liquefying the organs, the family avoided the expense of canopic jars and separate preservation.) The body was then placed in natron for seventy days. At the end of this time, the body was removed and the cedar oil, now containing the liquefied organs, was drained through the rectum. With the body dehydrated, it could be returned to the family. Herodotus does not describe the process of burial of such mummies, but they were perhaps placed in a shaft tomb. Poorer people used coffins fashioned from terracotta.
Христиандық мумиялар
Христиан дәстүрінде кейбір әулиелердің денелері табиғи түрде сақталып, қастерленеді.
In Christian tradition, some bodies of saints are naturally conserved and venerated.
Африка
Мысыр мумияларынан өзге, Африка құрлығының басқа да аймақтарында мумиялар табылған жағдайлар болған. Денелерде адамның әрекетінен және табиғи жолмен мумияланудың қосылысы байқалады, олардың кейбіреулері мыңдаған жылдарға соққан.
In addition to the mummies of Egypt, there have been instances of mummies being discovered in other areas of the African continent. The bodies show a mix of anthropogenic and spontaneous mummification, with some being thousands of years old.
Канар аралдары
Канар аралдарындағы мумиялар жергілікті гуанч халқына тиесілі және 14 ғасырда испан зерттеушілері осы аймаққа қоныстанғанға дейінгі кезеңге жатады. Гуанч мәдениетінде қайтыс болған барлық адамдар осы уақыт ішінде мумияланды, алайда денені бальзамдау және жерлеуге көрсетілген қамқорлық деңгейі жеке адамның әлеуметтік статусына байланысты өзгерді. Бальзамдауды жынысына қарай ұйымдастырылған, арнайы топтар жүзеге асырды, олар қоғамның қалған бөлігімен таза емес деп есептелді. Бальзамдау техникалары ежелгі египеттіктердің техникаларына ұқсас болды, ішектерді алып тастау, сақтау және дене қуыстарын толтыру, содан кейін денені жануар терілеріне орау кірді. Гуанчтар қолданған табысты техникаларға қарамастан, тонау мен құрметсіздік салдарынан қалған мумиялардың саны өте аз.
The mummies of the Canary Islands belong to the indigenous Guanche people and date to the time before 14th century Spanish explorers settled in the area. All deceased people within the Guanche culture were mummified during this time, though the level of care taken with embalming and burial varied depending on individual social status. Embalming was carried out by specialized groups, organized according to gender, who were considered unclean by the rest of the community. The techniques for embalming were similar to those of the ancient Egyptians, involving evisceration, preservation, and stuffing of the evacuated bodily cavities, then wrapping the body in animal skins. Despite the successful techniques utilized by the Guanche, very few mummies remain due to looting and desecration.
Ливия
1958-1959 жылдардың қысында археолог Фабрицио Моридің Ливияға жасаған экспедициясы барысында Уан Мухуггиагтың табиғи үңгір құрылымында нәрестенің мумияланған денесі табылды. Үңгір бетіндегі ерекше кен орындары мен үңгір суреттерін анықтағаннан кейін экспедиция жетекшілері қазба жұмыстарын жүргізуге шешім қабылдады. Үңгірден жануар сүйектерінен жасалған құрал-жабдықтармен бірге жануар терісіне оралған, страус жұмыртқасынан жасалған моншақтардан тұратын әшекей мойынға тағылған нәрестенің мумияланған денесі табылған. Пиза университетінің профессоры Тонгиорги радиокөміртектік талдау арқылы нәрестенің жасын 5000-нан 8000 жылға дейін екенін анықтады. Оң жақ ішек қуысының қабырғасындағы ұзын тілік және ішкі органдарының жоқтығы дененің өлімнен кейін ішек-қарны ашылып, мүмкін, қалдықтарын сақтау мақсатында жасалғанын көрсетті. Дене қуысынан табылған шөптер де осы қорытындыны растады. Тағы бір зерттеу нәтижесінде баланың өліміне 30 айлық болғаны анықталды, бірақ жыныс мүшелерінің нашар сақталуына байланысты жынысын анықтау мүмкін болмады.
The mummified remains of an infant were discovered during an expedition by archaeologist Fabrizio Mori to Libya during the winter of 1958–1959 in the natural cave structure of Uan Muhuggiag. After curious deposits and cave paintings were discovered on the surfaces of the cave, expedition leaders decided to excavate. Uncovered alongside fragmented animal bone tools was the mummified body of an infant, wrapped in animal skin and wearing a necklace made of ostrich egg shell beads. Professor Tongiorgi of the University of Pisa radiocarbon dated the infant to between 5,000 and 8,000 years old. A long incision located on the right abdominal wall, and the absence of internal organs, indicated that the body had been eviscerated post mortem, possibly in an effort to preserve the remains. A bundle of herbs found within the body cavity also supported this conclusion. Further research revealed that the child had been around 30 months old at the time of death, though gender could not be determined due to poor preservation of the sex organs.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада алғаш рет табылған мумия 1999 жылы доктор Йохан Биннеман Baviaanskloof Wilderness аймағында тапты. "Мұса" деп аталған мумияның жасы шамамен 2000 жылға жуық деп саналады.
The first mummy to be discovered in South Africa was found in the Baviaanskloof Wilderness Area by Dr. Johan Binneman in 1999. Nicknamed Moses, the mummy was estimated to be around 2,000 years old.
Азия
Азия мумиялары көбінесе жай ғана оқиға ретінде қарастырылады. Марқұмдар ортаның сақтаушы фактор ретінде әрекет ете алатын қажетті жерге жерленген. Бұл әсіресе Тарым алқабы мен Иранның шөлді аймақтарында кең таралған. Азияның ылғалды климат аймақтарында да мумиялар табылды, бірақ олар қабірден алынғаннан кейін тез бұзылады.
The mummies of Asia are usually considered to be accidental. The decedents were buried in just the right place where the environment could act as an agent for preservation. This is particularly common in the desert areas of the Tarim Basin and Iran. Mummies have been discovered in more humid Asian climates; however, these are subject to rapid decay after being removed from the grave.
Қытай
Қытай тарихындағы әр түрлі династиялардың мумиялары елдің әртүрлі аймақтарында табылды. Олар көбінесе жасанды емес, кездейсоқ мумификация деп саналады. Мумиялар табылған көптеген аймақтардың жылы және ылғалды климаты сақтауды қиындатады. Бұл мумияларды іздеуді күрделендіреді, себебі сыртқы ортаға ұшыраған дене бірнеше сағаттың ішінде шіри бастауы мүмкін. Мумияландыруға қолайсыз жағдайда сақталған қытай мумиясының мысалы – Синь Чжуй. Сондай-ақ Дай ханым деп танылған ол 1970 жылдардың басында Чанша қаласындағы Мавангдуй археологиялық қазбаларында табылған. Ол Хан әулеті кезінде Дай маркизінің әйелі болған, ол да онымен бірге, өте жақын туысы саналған тағы бір жас жігітпен бірге жерленген. Дегенмен, үш адамның ішінде тек Синь Чжуйдың денесі ғана мумияланған күйде сақталған. Оның денесі соншалықты жақсы сақталғандықтан, Хунань провинциялық медицина институтының хирургтары оған аутопсия жасауға мүмкіндік алды. Қытайда табылған мумиялардың арасында Тарим алқабында табылғандықтан Тарим мумиялары деп аталатындары бар. Алқаптың құрғақ шөлді климаты дегидратацияға өте қолайлы жағдай жасады. Осы себепті, қазіргі Шыңжаң аймағындағы зираттан 4000 жылдан астам уақыт бұрын 200-ден астам Тарим мумиясы қазылып алынды. Мумиялар қабір тастарының орнына жүздеген 13 футтық ағаш бағаналармен бірге, тікұшақ қалпында көмілген қайықтарда табылған. Зерттеулер көрсеткендей, мумиялардың ДНК-сында Батыс Еуропаға тән R1a гаплогруппасы (Y-ДНК) болған, бұл гаплогруппа Шығыс Орталық Еуропа, Орталық Азия және Инд өзені аймағында кең таралған. Бұл аймақтағы түркі тілдес ұйғыр халқының арасында қызығушылық тудырды, себебі олар бұл аймақ әрқашан олардың мәдениетіне тиесілі болғанын жастайды, ал ғалымдар ұйғырлардың Орталық Азиядан бұл аймаққа 10 ғасырда келгенін айтады. Америкалық синолог Виктор Х. Мейр «Тарим алқабындағы ең алғашқы мумиялар қауказдықтар немесе европоидтар болған» десе, «шамамен 3000 жыл бұрын Тарим алқабының шығыс бөлігіне шығыс азиялықтар көшіп келгенін» айтады. Мейр сондай-ақ, ұйғыр халқының бұл аймаққа 842 жылға дейін қоныстанбағанын атап өтеді. Тарим алқабының маңынан Qäwrighul, Yanghai, Shengjindian, Shanpula (Sampul), Zaghunluq және Qizilchoqa сияқты жерлерде де мумияланған қалдықтар табылды.
Mummies from various dynasties throughout China's history have been discovered in several locations across the country. They are almost exclusively considered to be unintentional mummifications. Many areas in which mummies have been uncovered are difficult for preservation, due to their warm, moist climates. This makes the recovery of mummies a challenge, as exposure to the outside world can cause the bodies to decay in a matter of hours. An example of a Chinese mummy that was preserved despite being buried in an environment not conducive to mummification is Xin Zhui. Also known as Lady Dai, she was discovered in the early 1970s at the Mawangdui archaeological site in Changsha. She was the wife of the Marquis of Dai during the Han dynasty, who was also buried with her alongside another young man often considered to be a very close relative. However, Xin Zhui's body was the only one of the three to be mummified. Her corpse was so well preserved that surgeons from the Hunan Provincial Medical Institute were able to perform an autopsy. Among the mummies discovered in China are those termed Tarim mummies because of their discovery in the Tarim Basin. The dry desert climate of the basin proved to be an excellent agent for desiccation. For this reason, over 200 Tarim mummies, which are over 4,000 years old, were excavated from a cemetery in the present day Xinjiang region. The mummies were found buried in upside down boats with hundreds of 13 foot long wooden poles in the place of tombstones. shows that the mummies had Haplogroup R1a (Y DNA) characteristic of western Eurasia in the area of East Central Europe, Central Asia and the Indus Valley. This has created a stir in the Turkic speaking Uighur population of the region, who claim the area has always belonged to their culture, while it was not until the 10th century that Uighurs are said by scholars to have moved to the region from Central Asia. American Sinologist Victor H. Mair claims that "the earliest mummies in the Tarim Basin were exclusively Caucasoid, or Europoid" with "east Asian migrants arriving in the eastern portions of the Tarim Basin around 3,000 years ago", while Mair also notes that it was not until 842 that the Uighur peoples settled in the area. Other mummified remains have been recovered from around the Tarim Basin at sites including Qäwrighul, Yanghai, Shengjindian, Shanpula (Sampul), Zaghunluq, and Qizilchoqa.
Иран
2012 жылы Иранның солтүстік-батысындағы Шехр-Абад қаласындағы Дузлах тұз кенішінен кем дегенде сегіз мумияланған адам денелері табылды. Тұздың сақтауының арқасында бұл денелер жиынтығы «Тұз адамдары» деп аталады. 2008 жылы жүргізілген көміртек-14 сынағы үш дененің шамамен б.з.д. 400 жылға дейін соққандығын көрсетті. Кейінірек, басқа мумияларға жасалған изотоптық зерттеулер де ұқсас нәтижелер берді, бірақ осы адамдардың көпшілігі кенішпен тікелей байланысы жоқ аймақтан шыққандығы анықталды. Осы кезде зерттеушілер кеніште үлкен құлау болғанын және оның кеншілердің қазасына себеп болғанын анықтады.
As of 2012, at least eight mummified human remains have been recovered from the Douzlakh Salt Mine at Chehr Abad in northwestern Iran. Due to their salt preservation, these bodies are collectively known as Saltmen. Carbon 14 testing conducted in 2008 dated three of the bodies to around 400 BC. Later isotopic research on the other mummies returned similar dates, however, many of these individuals were found to be from a region that is not closely associated with the mine. It was during this time that researchers determined the mine suffered a major collapse, which likely caused the death of the miners.
Сібір
1993 жылы доктор Наталья Полосмак басқаратын орыс археологтар тобы Моңғолия шекарасына жақын Алтай тауларындағы Укок платосында Сибирь мұз қызын – скифтік Сибирь әйелін тапты. Мумия Сибирь даласының қатал климаттық жағдайларына байланысты табиғи түрде мұздап қалған. Ханшайым Укок деп те аталатын бұл мумия мұқият жасалған киімдерге киінген, әсем бас киім мен әшекейлер таққан. Оның денесімен бірге алты безендірілген жылқы және соңғы сапарына арналған рәміздік тағам жерленген. Оның сол қолы мен алақанында жануарлар стиліндегі суреттер, оның ішінде өте әсем бейнеленген бұғылар салынған. 1929 жылы одан да ертерек Сибирьде тағы бір мумия – ер адам табылған. Оның терісінде гриф сияқты екі құбыжықтың татуировкасы бейнеленген, олар оның кеудесін әшекейлеген, ал сол қолында екі бұғы мен тау ешкісін бейнелейтін үш жартылай өшірілген сурет бар. Аймақтағы батпақтардан ең жақсы сақталған мумиялар табылды. Бұл аймақты мекендеген капуцин монахтары түрлі дәуірлердегі адамдардың салты мен мәдениетін түсінуге көмектесетін, қасақана сақталған жүздеген денелерді қалдырған. Бұл құрлықта ең көне мумиялардың бірі (Өтзи деп аталған) табылған. Жаңа мумиялар Еуропада XXI ғасырға дейін ашылып жатыр.
In 1993, a team of Russian archaeologists led by Dr. Natalia Polosmak discovered the Siberian Ice Maiden, a Scytho Siberian woman, on the Ukok Plateau in the Altai Mountains near the Mongolian border. The mummy was naturally frozen due to the severe climatic conditions of the Siberian steppe. Also known as Princess Ukok, the mummy was dressed in finely detailed clothing and wore an elaborate headdress and jewelry. Alongside her body were buried six decorated horses and a symbolic meal for her last journey. Her left arm and hand were tattooed with animal style figures, including a highly stylized deer. Another Siberian mummy, a man, was discovered much earlier in 1929. His skin was also marked with tattoos of two monsters resembling griffins, which decorated his chest, and three partially obliterated images which seem to represent two deer and a mountain goat on his left arm. Some of the best preserved mummies have come from bogs located across the region. The Capuchin monks that inhabited the area left behind hundreds of intentionally preserved bodies that have provided insight into the customs and cultures of people from various eras. One of the oldest mummies (nicknamed Ötzi) was discovered on this continent. New mummies continue to be uncovered in Europe well into the 21st century.
Саздықтар
Ұлыбритания, Ирландия, Германия, Нидерланды, Швеция және Дания елдерінде көптеген батпақ денелері – яғни, шпагнум батпақтарына адам өлтіру немесе діни құрбандықтар салдарынан салынған адам мумиялары табылған. Мұндай жағдайларда судың қышқылдығы, төмен температура және оттегінің жетіспеуі дене терісі мен жұмсақ тіндерін кернеуге (тандауға) себеп болған. Скелет әдетте уақыт өте келе ыдырайды. Мұндай мумиялар батпақтан табылғанда терісі мен ішкі органдары жақсы сақталған күйде болады; тіпті асқазан ішіндегілерді зерттеп, қаза тапқан адамның соңғы тамағын анықтауға болады. "Харалдскэр әйелі" 1835 жылы Ютландиядағы батпақта жұмысшылармен табылды. Ол жаңылыс түрде ерте ортағасырлық Дания патшайымы деп саналды және осы себепті Вейледегі Әулие Николай шіркеуіндегі патшалық саркофагқа қойылды, ол қазірге дейін сол жерде сақтаулы. 1950 жылы Даниядан тағы бір батпақ денесі – "Толунд адамы" табылған. Оның беті мен аяқтары өте жақсы сақталған, адам жақында ғана қайтыс болғандай көрінеді. Толунд адамының тек басы ғана қалды, себебі оның қалған денесі ыдырап, баспен бірге сақталмады.
Great Britain, Ireland, Germany, the Netherlands, Sweden, and Denmark have produced a number of bog bodies, mummies of people deposited in sphagnum bogs, apparently as a result of murder or ritual sacrifices. In such cases, the acidity of the water, low temperature and lack of oxygen combined to tan the body's skin and soft tissues. The skeleton typically disintegrates over time. Such mummies are remarkably well preserved on emerging from the bog, with skin and internal organs intact; it is even possible to determine the decedent's last meal by examining stomach contents. The Haraldskær Woman was discovered by labourers in a bog in Jutland in 1835. She was erroneously identified as an early medieval Danish queen, and for that reason was placed in a royal sarcophagus at the Saint Nicolai Church, Vejle, where she currently remains. Another bog body, also from Denmark, known as the Tollund Man was discovered in 1950. The corpse was noted for its excellent preservation of the face and feet, which appeared as if the man had recently died. Only the head of Tollund Man remains, due to the decomposition of the rest of his body, which was not preserved along with the head.
Чехия
Чехияда табылған мумиялардың көп бөлігі жер асты склепаларынан шығарылған. Қасақана мумификацияға қатысты бірнеше дәлелдер болғанымен, көптеген дереккөздер крипттердегі ерекше жағдайлардың салдарынан кебудің табиғи жолмен болғанын көрсетеді. 18-шы ғасырдан бастап, крипт ашылғаннан бастап, 1787 жылы бұл әдет тоқтатылғанға дейін, монастырьдың капуцин монахтары қайтыс болғандарды кірпіштен жасалған жастыққа, жерге жатқызып қоятын. Крипттердегі ерекше ауа сапасы және жоғарғы қабатты топырақ мәйіттерді уақыт өте келе табиғи түрде сақтап келді. 1980-ші жылдардың ортасында Вамберктегі Сазаваның Әулие Прокопий шіркеуінің астындағы тасталып қалған склепта шамамен елу мумия табылды. Труба прокладып жатқан жұмысшылар кездейсоқ склепке бұзып кірген, ол дереу лас суға тола бастады. Мумиялар тез бұзыла бастады, алайда отыз төрт мумияны құтқарып, 2000 жылы монастырға қайтарылғанша Орлицке тауларының аудандық мұражайында уақытша сақтауға мүмкіндік болды.
The majority of mummies recovered in the Czech Republic come from underground crypts. While there is some evidence of deliberate mummification, most sources state that desiccation occurred naturally due to unique conditions within the crypts. Beginning in the 18th century when the crypt was opened, and continuing until the practice was discontinued in 1787, the Capuchin friars of the monastery would lay the deceased on a pillow of bricks on the ground. The unique air quality and topsoil within the crypt naturally preserved the bodies over time. Approximately fifty mummies were discovered in an abandoned crypt beneath the Church of St. Procopius of Sázava in Vamberk in the mid 1980s. Workers digging a trench accidentally broke into the crypt, which began to fill with waste water. The mummies quickly began to deteriorate, though thirty four were able to be rescued and stored temporarily at the District Museum of the Orlické Mountains until they could be returned to the monastery in 2000.
Дания
Батпақ денелерінен басқа, Данияда тағы бірнеше мумиялар табылды, мысалы, үш Борум Эшёй мумиясы, Скридструп әйелі және Эгтвед қызы, олардың барлығы қабір үйінділерінің ішінде табылған. 1875 жылы Борум Эшёй қабір үйіндісі ашылды, ол үш табыттың айналасына салынған, олар орта жастағы ер және әйел адамға, сондай-ақ жиырма жасқа жуық ер адамға тиесілі болған. Екі ер адам кильт киген, ал жас жігіт қола пышақ салынған қапшық киген. Үш мумияның барлығы да б.з.д. 1351–1345 жылдарға датирленген. Скридструп әйелі 1935 жылы Оңтүстік Ютландиядағы қабір үйіндісінен табылған. Көміртек-14 сынағы көрсеткендей, ол б.з.д. 1300 жылы қайтыс болған; тексеру оның өлімінде 18–19 жаста болғанын және жаз мезгілінде жерленгенін көрсетті. Оның шашы күрделі шаш үлгісімен жиналған, содан кейін жылқы шашынан жасалған тормен жабылған. Ол блузка, әшекей, және екі алтын сырға киген, бұл оның жоғары топқа жататынын көрсетеді. Эгтвед қызы, б.з.д. 1370 жылға датирленген, 1921 жылы қабір үйіндісіндегі жабық табыттың ішінде табылған. Ол корсет және юбка, соның ішінде белбеу және қола білезіктер киген. Қыздың қасында, аяқтарының жанында, баланың күл сүйектері, ал басының жанында қола штырғылар, шаш тор және тегіс таяқ салынған қорап табылған.
Apart from several bog bodies, Denmark has also yielded several other mummies, such as the three Borum Eshøj mummies, the Skrydstrup Woman and the Egtved Girl, who were all found inside burial mounds, or tumuli. In 1875, the Borum Eshøj grave mound was uncovered, which had been built around three coffins, which belonged to a middle aged man and woman as well as a man in his early twenties. The two men wore kilts, and the younger man wore a sheath which contained a bronze dagger. All three mummies were dated to 1351–1345 BC. The Skrydstrup Woman was unearthed from a tumulus in Southern Jutland, in 1935. Carbon 14 dating showed that she had died around 1300 BC; examination also revealed that she was around 18–19 years old at the time of death, and that she had been buried in the summertime. Her hair had been drawn up in an elaborate hairstyle, which was then covered by a horse hair hairnet made by the sprang technique. She was wearing a blouse and a necklace as well as two golden earrings, showing she was of higher class. The Egtved Girl, dated to 1370 BC, was also found inside a sealed coffin within a tumulus, in 1921. She was wearing a bodice and a skirt, including a belt and bronze bracelets. Found with the girl, at her feet, were the cremated remains of a child and, by her head, a box containing some bronze pins, a hairnet, and an awl.
Венгрия
1994 жылы Венгрияның Вац қаласындағы доминикан шіркеуінің криптасынан 1729–1838 жылдар аралығындағы 265 мумияланған дене табылды. Бұл жаңалық ғылыми тұрғыдан маңызды болып шықты және 2006 жылы Будапешттегі Табиғат тарихы мұражайында көрме ашылды. Венгрия мумияларының ерекшелігі – олардың өте әсем безендірілген табындары, олардың екеуі де бірдей емес.
In 1994, 265 mummified bodies were found in the crypt of a Dominican church in Vác, Hungary from the 1729–1838 period. The discovery proved to be scientifically important, and by 2006 an exhibition was established in the Museum of Natural History in Budapest. Unique to the Hungarian mummies are their elaborately decorated coffins, with no two being exactly alike.
Италия
Италияның әртүрлі географиялық және климаттық жағдайлары көптеген спонтанды мумификация жағдайларына алып келді. Италиялық мумиялар да сол сияқты әртүрлілік көрсетеді, мыңдаған жылдар мен мәдениеттер бойында табиғи және қасақана мумификацияның жиынтығы кездеседі. Еуропадағы ең көне табиғи мумия 1991 жылы Австрия-Италия шекарасындағы Эцталь Альпында табылды. "Өтзи" деп аталған бұл мумия 5300 жылдық ер адам және Оңтүстік Тирольдегі Таминс Карассо Исера мәдени тобының мүшесі деп саналады. Жасының үлкендігіне қарамастан, Инсбрук медицина университетінің Уолтер Парсон жүргізген жаңа ДНК зерттеуі Өтзидің 19 туысы бар екенін анықтады.
The varied geography and climatology of Italy has led to many cases of spontaneous mummification. Italian mummies display the same diversity, with a conglomeration of natural and intentional mummification spread across many centuries and cultures. The oldest natural mummy in Europe was discovered in 1991 in the Ötztal Alps on the Austrian Italian border. Nicknamed Ötzi, the mummy is a 5,300 year old male believed to be a member of the Tamins Carasso Isera cultural group of South Tyrol. Despite his age, a recent DNA study conducted by Walther Parson of Innsbruck Medical University revealed Ötzi has 19 living genetic relatives.
Солтүстік Америка
Солтүстік Америка мумиялары көбінесе дау-дамай тудырады, себебі осы денелердің көптегені әлі де бар жергілікті халықтардың мәдениеттерімен байланысты. Мумиялар зор тарихи маңызы бар деректерді ұсынатын болса да, жергілікті мәдениеттер мен дәстүрлер көбінесе осы қалдықтарды бастапқы жерлеу орындарына қайтаруды талап етеді. Бұл нәтижесінде Түпкі Американдық кеңестер көптеген заңдық шараларға ұшырады, соның салдарынан көптеген мұражайлар мумияланған қалдықтарды жұрттан жасырып сақтауда. (Рухтар үңгіріндегі мумия нашар сақталғанмен, одан да көне.) Бастапқы радиокөміртектік сынақтар мумияның шамамен 550 жыл бұрынғы екенін көрсетті.
The mummies of North America are often steeped in controversy, as many of these bodies have been linked to still existing native cultures. While the mummies provide a wealth of historically significant data, native cultures and tradition often demands the remains be returned to their original resting places. This has led to many legal actions by Native American councils, leading to most museums keeping mummified remains out of the public eye. (The Spirit Cave mummy although not well preserved, is much older.) Initial radiocarbon tests date the mummy to around 550 years old.
Мексика
Колумбияға дейінгі Мексикада мақсатты мумификацияны ацтектер жүзеге асырған. Бұл денелер жиынтығы ацтек мумиялары деп аталады. Нағыз ацтек мумиялары тоқылған матаға оралған және беттері көбінесе салтанатты маскамен жабылған. 19 және 20 ғасырлардағы саяхат көрмелері мен музейлердің арқасында ацтек мумиялары туралы халықтың білімі артты, бірақ бұл денелер көбінесе табиғи түрде кептірілген қалдықтар болды және ацтек мәдениетімен байланысты нағыз мумиялар емес. Табиғи мумификация Мексиканың бірнеше жерінде кездеседі, оның ішінде Гуанахуато мумиялары да бар. Бұл мумиялардың көпшілігі 19 ғасырдың соңына жатады және 1970 жылдан бері Гуанахуато қаласындағы Эль-Музео-де-лас-Мумияс музейінде қойылған. Мұражайда әлемдегі ең кішкентай мумия (мумияланған ұрық) бар екені айтылады. Бұрын топырақтағы минералдардың сақтау әсеріне ие болғаны ойластырылған, бірақ ыстық, құрғақ климаттың салдары болуы мүмкін. Мексика мумиялары сондай-ақ Халиско штатының Энкарнасьон-де-Диас шағын қаласында да көрсетілген.
Intentional mummification in pre Columbian Mexico was practiced by the Aztec culture. These bodies are collectively known as Aztec mummies. Genuine Aztec mummies were "bundled" in a woven wrap and often had their faces covered by a ceremonial mask. Public knowledge of Aztec mummies increased due to traveling exhibits and museums in the 19th and 20th centuries, though these bodies were typically naturally desiccated remains and not actually the mummies associated with Aztec culture. Natural mummification has been known to occur in several places in Mexico; this includes the mummies of Guanajuato. A collection of these mummies, most of which date to the late 19th century, have been on display at El Museo de las Momias in the city of Guanajuato since 1970. The museum claims to have the smallest mummy in the world on display (a mummified fetus). It was thought that minerals in the soil had the preserving effect, however it may rather be due to the warm, arid climate. Mexican mummies are also on display in the small town of Encarnación de Díaz, Jalisco.
Америка Құрама Штаттары
Рух үңгіріндегі адам 1940 жылы аймақта жоспарланған гуано кенін қазу жұмыстарына дейін жүргізілген құтқару жұмыстары кезінде табылды. Мумия – орта жастағы ер адам, толық киінген күйде, жануар терісінен тігілген төсеніште жатқан. 1990 жылдардағы радиокөміртектік сынақтар мумияның шамамен 9000 жыл екенін көрсетті. Қалдықтар Невада штаты мұражайында сақталды, бірақ 1995 жылы жергілікті американдық қауым қалықтарды қайтарып, қайта жерлеуді сұрап петиция жасай бастады. 2000 жылы Жерді басқару бюросы мумияны қайтармағандықтан, Фэллон Пайют Шошон тайпасы Американың түпкілікті халықтарының қабірлерін қорғау және қайтару туралы заңға сәйкес сотқа жүгінді. ДНК талдауы нәтижесінде қалықтардың қазіргі заманғы американдықтармен генетикалық байланысы бар екені анықталды. Олар 2016 жылы тайпаға қайтарылды.
Spirit Cave Man was discovered in 1940 during salvage work prior to guano mining activity that was scheduled to begin in the area. The mummy is a middle aged male, found completely dressed and lying on a blanket made of animal skin. Radiocarbon tests in the 1990s dated the mummy to being nearly 9,000 years old. The remains were held at the Nevada State Museum, though the local Native American community began petitioning to have the remains returned and reburied in 1995. When the Bureau of Land Management did not repatriate the mummy in 2000, the Fallon Paiute Shoshone Tribe sued under the Native American Graves Protection and Repatriation Act. After DNA sequencing determined that the remains were in fact related to modern Native Americans, they were repatriated to the tribe in 2016.
Океания
Океаниядағы мумиялар тек Австралиямен ғана шектелмейді. Мумияланған қалдықтар Жаңа Зеландияда және Торрес бұғазында да табылды, бірақ осы мумияларды зерттеу және жіктеу тарихи тұрғыдан қиын болды. 20 ғасырға дейін аймақтағы мумияландыру туралы әдебиет көбінесе үнсіз немесе эпизодтық сипатта болды, алайда осы аймақтың тұрғындары мумияландырудың жоғары деңгейін жеткізген. Австралиялық мумиялар Торрес бұғазындағы мумиялардың техникалық мүмкіндіктерінен кем, бірақ мумияландыру процесінің көптеген ритуалдық аспектілері ұқсас. Мумиялар көмілуге дейін платформаларда, тірі кезінде киген киімдерімен және әшекейлерімен безендіріліп қойылған. Кейбір маори тайпалары толық дене мумияландыруды қолданған болуы мүмкін деген дәлелдер бар, бірақ бұл практика кең таралған деп есептелмейді. Маори мумияландыру тақырыбы тарихи тұрғыдан даулы болды, өткен онжылдықтардағы кейбір сарапшылар мұндай мумиялар мүлде болған емес деп мәлімдеді. Маори мәдениетіндегі толық дене мумияландыруының тарихи маңызы ғылыммен мойындалған, бірақ олардың нақты мумияландыру процестерінің сипаты әлі де талқыланып жүр. Кейбір мумиялар табиғи ортада өзінен пайда болғандай көрінеді, ал басқаларында адамның тікелей араласуының белгілері бар. Жалпы, қазіргі ағымдағы пікір ежелгі Египет мәдениетіндегідей, мумияландырудың екі түрі де қатар қолданылған болуы мүмкін дегенге тоқталады. Оңтүстік Америкадағы әдейі мумияландырудың себептері еске алу, мәңгілікке жеткізу және діни құрбандықтарды қамтиды. Перудегі Колумбтан бұрынғы зираттарда көптеген мумияланған денелер табылды. Денелер көбінесе нәзік тоқылған маталарға оралып жерленген.
Mummies from the Oceania are not limited only to Australia. Discoveries of mummified remains have also been located in New Zealand, and the Torres Strait, though these mummies have been historically harder to examine and classify. Prior to the 20th century, most literature on mummification in the region was either silent or anecdotal. the inhabitants of which achieved a high level of sophisticated mummification techniques. Australian mummies lack some of the technical ability of the Torres Strait mummies, however much of the ritual aspects of the mummification process are similar. The mummies remained on the platforms, decorated with the clothing and jewelry they wore in life, before being buried. There is also evidence that some Māori tribes may have practiced full body mummification, though the practice is not thought to have been widespread. The discussion of Māori mummification has been historically controversial, with some experts in past decades claiming that such mummies have never existed. The historical significance of full body mummification within Māori culture is acknowledged by science, although there is still debate as to the nature of their exact mummification processes. Some mummies appear to have been spontaneously created by the natural environment, while others exhibit signs of direct human involvement. Generally, modern consensus tends to agree that there could have been a mixture of both types of mummification, similar to that of the Ancient Egyptian culture. Some of the reasons for intentional mummification in South America include memorialization, immortalization, and religious offerings. A large number of mummified bodies have been found in pre Columbian cemeteries scattered around Peru. The bodies had often been wrapped for burial in finely woven textiles.
Чинчорро мумиялары
Чинчорро мумиялары – ең алғашқы қасақана дайындалған мумияланған денелер. Б.з.д. 5 мыңжылдықта басталып, шамамен 3500 жылға созылған Эль-Пломо мумиясы дене бітіміне қарағанда, бай отбасынан шыққан ер бала болған деп есептеледі. 1995 жылы Хуанита мумиясы табылғанға дейін ол әлемдегі ең жақсы сақталған мұз мумиясы деп саналды. Үш мумия – екі қыз және бір ұл, олар ежелгі qhapaq hucha рәсімімен байланысты құрбандықтар деп саналады. Мумияларға жасалған биохимиялық талдау көрсеткендей, құрбандар құрбандыққа шалу алдында айлар бойы алкоголь және кока мөлшерін арттырып, мүмкін шиша ішкен. 2001 жылы Сан-Андрес ауруханасының ішінде Инка императорларының мумияларын табуға әрекет жасалды, бірақ сәттілік болмады. Археологтар жерлеу орнын тапты, бірақ ол бос болды. Мумиялар ғимарат жер сілкінісінен кейін жөнделген кезде алынып тасталған болуы мүмкін.
The Chinchorro mummies are the oldest intentionally prepared mummified bodies ever found. Beginning in 5th millennium BC and continuing for an estimated 3,500 years, The Mummy of El Plomo was a male child who was presumed to be wealthy due to his well fed bodily characteristics. He was considered to be the most well preserved ice mummy in the world until the discovery of Mummy Juanita in 1995. The three mummies are children, two girls and one boy, who are thought to be sacrifices associated with the ancient ritual of qhapaq hucha. Recent biochemical analysis of the mummies has revealed that the victims had consumed increasing quantities of alcohol and coca, possibly in the form of chicha, in the months leading up to sacrifice. An attempt to find the mummies of the Inca emperors beneath the San Andres hospital in 2001 was unsuccessful. The archaeologists found a crypt, but it was empty. Possibly the mummies had been removed when the building was repaired after an earthquake.
Джереми Бентам
1830 жылдары утилитаризмнің негізін қалаушы Джереми Бентам, өлімінен кейін орындалуы тиіс нұсқаулар қалдырды, осының нәтижесінде бір жағынан қазіргі заманғы мумия жасалды. Ол денесін "анатомиялық кесуге деген қорқыныш білімсіздіктен туады" дегенді көрсету үшін көрсетуді өтінді; көрсетілгеннен және оны тақырып етіп дәріс оқылғаннан кейін, дене мүшелерін, оның ішінде қаңқасын (бас сүйегін қоспағанда, ол дұрыс сақталмағанмен, ұрлық оны басқа жерге көшіруге дейін аяғының астында көрсетілді) сақтауды сұрады. Денесі, Бентамның тілегі бойынша дайындау кезінде туындаған қиындықтарға байланысты жасалған балауыз баспен жабдықталған, Лондон университетінің колледжінде ашық түрде қойылған.
In the 1830s, Jeremy Bentham, the founder of utilitarianism, left instructions to be followed upon his death which led to the creation of a sort of modern day mummy. He asked that his body be displayed to illustrate how the "horror at dissection originates in ignorance"; once so displayed and lectured about, he asked that his body parts be preserved, including his skeleton (minus his skull, which despite being mis preserved, was displayed beneath his feet until theft required it to be stored elsewhere), which were to be dressed in the clothes he usually wore and "seated in a Chair usually occupied by me when living in the attitude in which I am sitting when engaged in thought". His body, outfitted with a wax head created because of problems preparing it as Bentham requested, is on open display in the University College London.
Владимир Ленин
XX ғасырдың басында Николай Федорович Федоров өкілдік еткен Ресейдің космозм қозғалысы өлген адамдарды ғылыми жолмен қайта тірілтуді көздеді. Бұл идея отандық кеңістікте соншалықты танымал болды ki, Владимир Ленин қайтыс болғаннан кейін Леонид Красин мен Александр Богданов оны болашақта қайта тірілту үшін оның денесі мен миын криогендік сақтауды ұсынды. Қажетті жабдықтар шетелден сатып алынды, бірақ түрлі себептерге байланысты жоспар іске аспады. Қазіргі таңда Summum әлемдегі жалғыз "коммерциялық мумификация бизнесі" деп есептеледі.
During the early 20th century, the Russian movement of Cosmism, as represented by Nikolai Fyodorovich Fyodorov, envisioned scientific resurrection of dead people. The idea was so popular that, after Vladimir Lenin's death, Leonid Krasin and Alexander Bogdanov suggested to cryonically preserve his body and brain in order to revive him in the future. Necessary equipment was purchased abroad, but for a variety of reasons the plan was not realized. Summum is currently considered to be the only "commercial mummification business" in the world.
Алан Биллис
2010 жылы сот-медициналық археолог Стивен Бакли басқарыған команда Алан Биллисті 18-ші династиядағы египеттік мумиялауды 19 жыл зерттеу нәтижесінде алынған әдістермен мумиялады. Бұл процесс теледидарға түсіріліп, "Аланды мумиялау: Египеттің соңғы құпиясы" деректі фильміне енді. Биллис 2009 жылы қатерлі ісік диагнозы қойылғаннан кейін өзінің денесін мумиялауға рұқсат берді. Оның денесі қазір Лондондағы Гордон мұражайында сақтаулы.
In 2010, a team led by forensic archaeologist Stephen Buckley mummified Alan Billis using techniques based on 19 years of research of 18th dynasty Egyptian mummification. The process was filmed for television, for the documentary Mummifying Alan: Egypt's Last Secret. Billis made the decision to allow his body to be mummified after being diagnosed with terminal cancer in 2009. His body currently resides at London's Gordon Museum.
Леухтенбергтік Амелия
Амелия Лейхтенберг (1812–1873) – Бразилия императоры Педро І-нің (Португалия королі Педро IV ретінде) әйелі болған. 2012 жылдың ақпан және қыркүйек айлары аралығында Бразилиядағы Сан-Паулу университетінің зерттеушілері оның, сондай-ақ оның күйеуінің және оның бірінші әйелі Мария Леопольдинаның қалдықтарын эксгумациялады. Зерттеушілер Амелияның денесі мумияланғанын көріп, қатты таңқалды. Терісі, шашы және ішкі органдары сақталған. Госпиталда жасалған зерттеулерде императрицаның мойын венасында кесік табылды. Бальзамдау процесі кезінде осы кесікке кафур және мирра сияқты хош иіс заттар енгізілген. "Бұл, әрине, шіру процесін тоқтатуға көмектескен", – деді зерттеуге жауапты бразилиялық сот-медициналық археолог Валдирене Амбиел. Ол сондай-ақ, табыттың герметикалық жабылуының арқасында ішінде микроорганизмдер болмағанын қосты. Қайта жерлеуге дейін ғалымдар Амелияның мумияланған денесін алғашқы әдіске ұқсас тәсілмен қайта бальзамдады. Амелия, Педро І және Мария Леопольдинаның қалдықтары Сан-Паулудағы Бразилия Тәуелсіздігі монументінде жерленген.
Amélie of Leuchtenberg (1812–1873) was Empress of Brazil as the wife of Emperor Pedro I (also King of Portugal as Pedro IV). Between February and September 2012, researchers at the University of São Paulo in Brazil exhumed her remains, as well as those of her husband and his first wife, Maria Leopoldina. They were surprised to find that the body of Amélie had been mummified. Skin, hair and internal organs were preserved. Examinations at the Hospital das Clínicas found an incision in the empress' jugular vein. Aromatics such as camphor and myrrh were injected into the incision during the embalming process. "It certainly helped to nullify the decomposition", said Brazilian forensic archaeologist Valdirene Ambiel, responsible for the research. She added that another contributing factor was the casket, saying it was so hermetically sealed that there were no micro organisms in it. Before the reburial, scientists reembalmed Amélie's mummified body using a method similar to the first one. The remains of Amélie, Pedro I, and Maria Leopoldina are interred in the Monument to the Independence of Brazil in São Paulo.
Пластирлеу
Пластинация – денелерді немесе дене мүшелерін сақтау үшін анатомияда қолданылатын техника. Су мен майдың орнына белгілі бір пластик заттармен алмастырылады, нәтижесінде қолға тигізіп табатын, иісі жоқ, шірімейтін және бастапқы үлгінің көптеген микроскоптық қасиеттерін сақтайтын үлгілер алынады. Бұл техниканы 1978 жылы Гейдельберг университетінің анатомия институтында жұмыс істеген Гюнтер фон Хагенс ойлап тапқан. Фон Хагенс бұл техниканы бірнеше елде патенттеген және оны насихаттауға, әсіресе пластинацияланған адам денелерін халықаралық деңгейде көрсететін "Body Worlds" көшпелі көрмесінің негізін қалаушы және директоры ретінде белсенді түрде қатысқан. Ол сондай-ақ Гейдельбергте Пластинация институтын құрып, оған жетекшілік етеді. Әлем бойынша 40-тан астам мекемеде пластинация құралдары мен жабдықтары бар, олар негізінен медициналық зерттеулер мен оқу үшін пайдаланылады, ал көпшілігі Халықаралық Пластинация қоғамымен байланысты.
Plastination is a technique used in anatomy to conserve bodies or body parts. The water and fat are replaced by certain plastics, yielding specimens that can be touched, do not smell or decay, and even retain most microscopic properties of the original sample. The technique was invented by Gunther von Hagens when working at the anatomical institute of the Heidelberg University in 1978. Von Hagens has patented the technique in several countries and is heavily involved in its promotion, especially as the creator and director of the Body Worlds traveling exhibitions, exhibiting plastinated human bodies internationally. He also founded and directs the Institute for Plastination in Heidelberg. More than 40 institutions worldwide have facilities for plastination, mainly for medical research and study, and most affiliated to the International Society for Plastination.
Ежелгі мумияларды қазіргі кездегі емдеу
Орта ғасырларда араб тіліндегі битум сөзінің қате аудармасынан туындаған мумияның емдік қасиеттері бар деген сенім қалыптасты. Осының салдарынан, египеттік мумиялар ұнтақталған дәрі ретінде сатылатын болды. Шын мумиялар қол жетімсіз болғанда, күнде құрғап қалған қылмыскерлердің, құлдардың және өз-өзіне қол жұмсағандардың денелері адал емес саудагерлер тарапынан қолданылды. Фрэнсис Бэкон мен Роберт Бойль оларды көкжиектерді емдеу және қан кетуді тоқтату үшін ұсынды. Египетті билеген түрік билігі мумия саудасына қарсы болған сияқты – 1424 жылы мумияларды қайнатып май жасаған бірнеше египеттік адам түрмеге қамалды. Дегенмен, Еуропада мумияларға сұраныс жоғары болды және оларды жеткілікті ақшаға сатып алуға болатын. 16 ғасырда Египетке сапар шеккен ағылшын саудагері Джон Снедерсон Англияға 600 фунт салмақтағы мумия жіберді. Бұл практика кең ауқымды бизнеске айналып, 16 ғасырдың соңына дейін гүлденді. Екі ғасыр бұрын мумиялардың қан кетуді тоқтату қасиеттері бар деп сенген, және ұнтақталған түрде фармацевтикалық препараттар ретінде сатылған. Суретшілер де египеттік мумияларды пайдаланды; «мумия қоңыр» деп аталатын қоңыр пигмент, ол адам мен жануарлардың египеттік мумияларын ұнтақтау арқылы алынған (кейде «caput mortuum» деп те аталады, латынша «өлген басы»). Бұл пигмент 17 ғасырда ең танымал болды, бірақ 19 ғасырдың басында оның құрамы белгілі болғаннан кейін суретшілер оны толығымен басқа қоспамен ауыстырды, бірақ «мумия қоңыр» деген бастапқы атауын сақтап, ұқсас түс беретін минералдық оксидтер мен күйдірілген топырақтар, немесе ұнтақталған дәлдір мен олеосмолалар (мырза мен ладан сияқты) және битум қоспаларын қолданды. Бұл қоспалар ұнтақталған мумия пигментінің жалғандары ретінде сатылды, бірақ ежелгі мумияларды жоюға тыйым салынғаннан кейін, олар қанағаттанарлық алмастырушылар деп есептелді. Мысырдан Англияға мыңдаған мумияланған мысықтар тыңайтқыш ретінде пайдалану үшін жіберілді. 19 ғасырда Египетте алғашқы қабірлер мен артефактілердің табылуынан кейін египтология Еуропада, әсіресе Виктория Англиясында үлкен қызығушылық тудырды. Еуропалық аристократтар кейде мумияларды сатып алып, оларды ашып, оларды зерттеу сессияларын өткізетін. Мұндай ашу сессиялары жүздеген мумияларды жойды, себебі ауаға ұшырау олардың ыдырауына себеп болды. Марк Твен мумияларды локомотивтерге отын ретінде пайдалануды жазған (вероятно, әзіл ретінде), бірақ оқиғаның шындығы әлі де даулы. Америка Азамат соғысы кезінде мумия орамаларынан қағаз жасалғаны айтылды. Бұл мәлімдемелердің шындығына дәлел әлі де нақты емес. Зерттеуші Бен Радфорд Хизер Принглдің «Мумия конгресі» кітабында: «Мумия сарапшыларының ешқайсысы бұл оқиғаны растай алмады. Твен – бұл туралы жарияланған жалғыз дереккөз және өте күдікті дереккөз» деп жазғанын хабарлайды. Прингл сондай-ақ «мумия қағазы» туралы да дәлел жоқ деп жазады. Радфорд сонымен қатар көптеген журналистер өз зерттеулерін жақсы жасамағанын айтады, және 1800 жылдары мумияларға көбінесе құрмет көрсетілмегені рас болса да, бұл қауесеттің дәлелі жоқ. Мумиялар медицинада қолданылғанмен, кейбір зерттеушілер қағаз және бояу жасау, локомотивтерге отын құю және жерді тыңайту сияқты басқа да қолданыстарға күмән келтірді.
In the Middle Ages, based on a mistranslation from the Arabic term for bitumen, it was thought that mummies possessed healing properties. As a result, it became common practice to grind Egyptian mummies into a powder to be sold and used as medicine. When actual mummies became unavailable, the sun desiccated corpses of criminals, slaves and suicidal people were substituted by mendacious merchants. Francis Bacon and Robert Boyle recommended them for healing bruises and preventing bleeding. The trade in mummies seems to have been frowned upon by Turkish authorities who ruled Egypt – several Egyptians were imprisoned for boiling mummies to make oil in 1424. However, mummies were in high demand in Europe and it was possible to buy them for the right amount of money. John Snaderson, an English tradesman who visited Egypt in the 16th century shipped six hundred pounds of mummy back to England. The practice developed into a wide scale business that flourished until the late 16th century. Two centuries ago, mummies were still believed to have medicinal properties to stop bleeding, and were sold as pharmaceuticals in powdered form as in mellified man. Artists also made use of Egyptian mummies; a brownish pigment known as mummy brown, based on mummia (sometimes called alternatively caput mortuum, Latin for death's head), which was originally obtained by grinding human and animal Egyptian mummies. It was most popular in the 17th century, but was discontinued in the early 19th century when its composition became generally known to artists who replaced the said pigment by a totally different blend but keeping the original name, mummia or mummy brown yielding a similar tint and based on ground minerals (oxides and fired earths) and or blends of powdered gums and oleoresins (such as myrrh and frankincense) as well as ground bitumen. These blends appeared on the market as forgeries of powdered mummy pigment but were ultimately considered as acceptable replacements, once antique mummies were no longer permitted to be destroyed. Many thousands of mummified cats were also sent from Egypt to England to be processed for use in fertilizer. During the 19th century, following the discovery of the first tombs and artifacts in Egypt, egyptology was a huge fad in Europe, especially in Victorian England. European aristocrats would occasionally entertain themselves by purchasing mummies, having them unwrapped, and holding observation sessions. Such unrolling sessions destroyed hundreds of mummies, because the exposure to the air caused them to disintegrate. The use of mummies as fuel for locomotives was documented by Mark Twain (likely as a joke or humor), but the truth of the story remains debatable. During the American Civil War, mummy wrapping linens were said to have been used to manufacture paper. Evidence for the reality of these claims is still equivocal. Researcher Ben Radford reports that, in her book The Mummy Congress, Heather Pringle writes: "No mummy expert has ever been able to authenticate the story Twain seems to be the only published source – and a rather suspect one at that". Pringle also writes that there is no evidence for the "mummy paper" either. Radford also says that many journalists have not done a good job with their research, and while it is true that mummies were often not shown respect in the 1800s, there is no evidence for this rumor. While mummies were used in medicine, some researchers have brought into question these other uses such as making paper and paint, fueling locomotives and fertilizing land.
Танымал мәдениетте
2023 жылы CNN телеарнасының хабарлауынша, Ұлыбританиядағы бірқатар мұражайлар ежелгі Египеттік адам дене қалдықтарын, "мумиялар" деп белгілі, көрсету тәсілін қайта қарастырып, бұл адамдардың бұрын тірі болған екенін көрсетуге тырысуда. Мұражайлар "мумия" деген сөздің орнына "мумияланған адам" немесе сол адамның атын қолдана бастады. Тілдегі бұл өзгеріс сонымен қатар, мумияларды танымал мәдениетте бейнелеуден алыстату мақсатын көздейді, себебі олар көбінесе "мумияның қарғысы" туралы түсініктерді күшейтетін, табиғаттан тыс құбылыс ретінде көрсетіліп, "адамдық қадір-қасиетін төмендетуге" әкеп соқты. Тілдік өзгерістер мұражайлардың тарихи көзқарастармен күресу және өткенді көрермендерге қалай ұсыну керектігі туралы ой жүгіртуге бағытталған үлкен күш-жігерінің бір бөлігі болып табылады. Мысалы, Британ мұражай өзінің көрмелерінде "мумия" терминін қолдануға тыйым салған жоқ, бірақ "мумияланған дене қалдықтары" сияқты баламалы терминологияны қолдана бастады және мүмкіндігі болғанда сол адамның есімін қосады.
A 2023 report by CNN revealed that a number of museums in Britain were rethinking how they described their displays of ancient Egyptian human remains, known as "mummies," in order to emphasize that these individuals were once living people. The museums started using terms such as "mummified person" or the individual's name instead of "mummy." The shift in language was also intended to distance the display of mummies from their depiction in popular culture, which often "undermined their humanity" by depicting them as supernatural monsters and perpetuating the notion of a "mummy's curse." The change in language is part of a larger effort by museums to address historical bias and reflect on the way they represent the past to audiences. The British Museum, for example, has not banned the use of the term "mummy" in its displays, but has started to use alternative terminology such as "mummified remains" and including the individual's name when known.