Кіріспе

Громобой - 1890-шы жылдардың аяғында Ресейдің Императорлық әскери-теңіз флоты үшін салынған бронекер. Ол ұзақ қашықтықтағы сауда рейдері ретінде жобаланған және 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысында сол қызметте болған. Соғыс басталғанда ол Владивостокта орналасқан және жаудың алғашқы айларында жапондық кемелер іздеу үшін бірнеше рет шабуылға түсті. Громобой басқа бронекерлермен бірге Владивосток крейсерлік эскадрильясы 1904 жылы тамыз айында Порт-Артурдан жүзіп келе жатқан Ресей Тынық мұхиты флотының негізгі бөлігімен Цусима боғазында кездесуге тырысты. Флот кешіктірілді, эскадрилья портқа жалғыз оралды. Қайтып оралғанда эскадрон базаға өту жолын бөгеп тұрған төрт бронекристаллдан тұратын жапон эскадронына тап болды. Жапондықтар ең ескі ресейлік кемені, ресейлік крейсерді Рюрикті батты, ал одан кейінгі Ульсан шайқасында Громобой мен ресейлік крейсер Россианы зақымдады. Екі ресейлік кеме де екі айдың ішінде жөнделді. Громабой жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін бірден жағаға шығып, төрт ай бойы әрекетсіз болды. Жерге тұрақтанғаннан кейінгі зақымданулар қалпына келтірілгеннен кейін үш айдан кейін ол минаға соқтығысты, бірақ портқа сәтті оралды. Оның қару-жарағы жөндеу кезінде күшейтілді, бірақ ол соғыста одан әрі әрекет етпеді. Соғыс аяқталғаннан кейін Громобой ресейлік Балтық флотына ауыстырылды және 1911 жылы аяқталған ұзақ жөндеуді бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол негізінен белсенді емес еді, бірақ соғыс кезінде оның қару-жарағы мен қорғанысы жетілдірілді. 1918 жылы ол резервке алынып, 1922 жылы ол неміс компаниясына сатылды. Ол Германияға бара жатқанда дауыл кезінде Лиепая маңында жағаға ілініп, сол жерде күйретілді.

Дизайн және сипаттама

Громабой бастапқыда ресейлік крейсер Россияның қайталануы ретінде қарастырылды, бірақ қалың бронь мен жақсартылған қозғалтқыштар үшін дизайнды өзгерту оны жүзеге асырмады. Россияның корпус конструкциясын қолдану кемелердің бір-біріне ұқсағанын білдірді. Громабойдың жалпы ұзындығы 147 метр болатын. Оның ең үлкен ені 21 метр, ал суға түсуі 8 метр болатын . Кеме жобаланғаннан артық орынға ауысты. Ол биологиялық ластануды азайту үшін ағаш пен мыспен қапталған. Громбоидің бітірген соң, оның жүзу жылдамдығы төмендеп, алға қарай қатты ылғалды болды. Кемеде жүкті артқа жылжыту керек болды, ал оның артына балласт қосылды.

Қозғалтқыш

Громбои ортаңғы шахтада Россианың крейсерлік қозғалтқышын пайдаланбады. Үш бірдей қуатты тік үш еселенген кеңейту бу қозғалтқыштары қолданылды, олардың жалпы жобаланған көлемі - 300 м. Бірақ олар сынақтарда дамыды және кемені ең жоғары жылдамдыққа жеткізді. Ол көмірдің барынша көп мөлшерін тасымалдай алады. Бұл оның әрекет радиусына қол жеткізді. Қаруларды -5°-ға дейін төмендетеді және 18°-ға дейін көтереді. Олар 13° биіктікте ұшақ жылдамдығымен оқ атып жіберді. Оның қосалқы қару-жарағы он алты /45 Pattern 1892 пішіннен тұрады. Бір қаруы алдыңғы қақпаның астына, екіншісі артқы қақпаға орнатылған; екі қаруы да бүйірінен оқ атуға болмайды. Қалған қарулардың көпшілігі казематтарда орнатылған, алдыңғы жұп жоғары палубада сегіз дюймдік қарудың алдында, қалғандары негізгі палубада. Бір жұпты жоғарғы палубада, қалқанмен қорғалған. Оралдағы пілтерлер 6°-ға дейін төмендеп, +20°-ға дейін көтерілуі мүмкін. Олар 1907 үлгісіндегі жарылғыш снарядтарды ұшқыштың жылдамдығы бойынша атқан. Бұл максималды биіктіктегі қашықтықты берді. Громбои қаруы 240 оқ-дәріден тұратын. Торпедалық қайықтардан қорғаныс алуан түрлі жеңіл калибрлі қару-жарақпен қамтамасыз етілді. Громабоиде 24 Канет үлгісі 1892 50 калибрлі пулялар болды, олар жоғарғы палубада, қалқанмен қорғалған, спонсорларға орнатылған. Кемеде он екі "Хотчкис" пулеметтері бар еді. Кемеде 18 "Хотчкисс" пулеметтері де бар еді. Громабоидің әр жағында екі-екіден торпеда түтігі орнатылған төрт су асты торпеда түтігі бар еді. Громбои үшін су желісінің белдеуінің қалыңдығы ескі кемеден алты дюймге дейін азайтылды. Ал белдіктің ұзындығы 30 метрге қысқартылып, 91 метрге дейін қысқартылды. Оның биіктігі 2 метрге дейін қысқарды; ол су деңгейінен 2 метр жоғары және 5 метр төмен қарай созылды. Алдыңғы және артқы жақтағы екі жақтағы екі ұзындығы 20 см болатын қалқандар белдікті бөгеп тастады. Громбоидің казематтары қалың, екі дюймдік арқалары мен шатырлары бар. Екі дюйм қалың көлденең қалқаның алдыңғы және артқы жағы оларды оттан қорғайды. Қару-жарақ палубасының қалыңдығы 1,5 дюйм, ал жоғарғы жағында - белдікпен кездесетін жерде. Қорғау палубасы бронь палубасының алдыңғы және артқы жағына дейін созылып, қалыңдығы шамамен Машиналардың өзгеруі Громобойға қозғалтқыш цилиндрлерінің жоғарғы бөлігін қорғау үшін қажетті Россианың глацистік броньын пайдалануға мүмкіндік берді. Құрылғы мұнарасының қабырғалары қатты, Крупп броньдарынан жасалған. Құбырдың және оқ-дәрілердің көтергіштері төменгі және ортаңғы палубалар арасында 1,5 дюймдік броньмен қорғалған. Ол Ресейдің атынан Австралияға конституция беруде болды, 1901 жылдың сәуір-майында Сидней мен Мельбурнға барып, шілдеде Нагасакиге барды. Громабой ақыры 1901 жылдың 29 шілдесінде Порт-Артурға жетті. Ол 1904 жылы орыс-жапон соғысының басталуына дейін Тынық мұхитта болды. Бұл сапар кезінде оның командашысы Карл Петрович Йессен болды.

Ресей-жапон соғысы

Осы уақытқа дейін "Громобой" контр-адмирал Карл Йессеннің қолбасшылығындағы "Владивосток" крейсерлік эскадрильясына тағайындалды. Басқа кемелер - "Россия" және "Рурик" бронекерлері, сондай-ақ қорғалған "Богатырь" крейсері. Эскадра соғыс басталғанда жапон кемелеріне қарсы бірнеше рет шабуыл жасаған. Тек бір ғана сәттілік болды: 1904 жылы 15 маусымда эскадрилья 18 қоршау гаубицасын және Порт-Артурды қоршауға арналған 1000-нан астам әскерді тасыған Hitachi Maru-ды батты.

Ульсандағы шайқас

Соғыс кезінде Ресейдің Тынық мұхит флотының басым бөлігі Порт-Артурда орналасты, оны жапондықтар блокадаға алды. 10 тамызда Порт-Артурдағы кемелер Владивостокқа аттануға тырысты, бірақ Сары теңіз шайқасында кері қайтарылды. Адмирал Джессенге олармен кездесуге бұйрық берілді, бірақ бұйрық кейінге қалдырылды. Оның кемелері буды көтеруге мәжбүр болды, сондықтан ол 13 тамызда кешке дейін шығып үлгермеді. "Богатыр" кемесінің зақымдануынан кейін, ол кемеге қосылмай, жерге тұрып қалды. Таң атқанда ол Корея мен Жапония арасындағы Цусима боғазындағы Цусима аралына жетіп қалды. Ол Порт-Артур эскадрильясының кемелерін көре алмағанда, Владивостокқа қайтып оралды. Аралдың солтүстігіне қарай 58 км жерде ол Цусима боғазында қарауылдауға тағайындалған вице-адмирал Камимура Хиконжоның командалық жасағымен кездесті. Жапондықтардың төрт заманауи бронекері болды: Япондық крейсер Ивате, Япондық крейсер Изумо, Япондық крейсер Токива және Жапондық крейсер Азума. Екі эскадрон бір-бірін байқамай түнде өтіп, әрқайсысы таңертеңгісін бағытын өзгертті. Бұл жапондық кемелерді Ресейдің Владивостокқа дейінгі бағытына әкелді. Джессен солтүстік-шығысқа қарай бұрылды, ол жапондықтарды таңғы сағат 5-те байқады және олар аздап жиналған болса да, соңынан ерді. Екі жақ та 05:23 шамасында жапондық кемелердің бір қатарына атыс бастады. Жапондық кемелер ресейлік құрылымның артқы кемесін, Рюрикті, атып тастады. Ол тез соққыға ұшырап, қалған екі кемеден кейін құлап түседі. Дессен оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып, қақпаны ашуға тырысты, бірақ бұл күннің көтерілуімен орыс артиллериялықтарын соқыр етті және олардың кең жақтағы қаруларының жапондықтарға тигізуіне жол бермеді. Сағат 06:00-де Джессен Корея жағалауына жету үшін және Рюриктің эскадрильяға қайта қосылуына мүмкіндік беру үшін 180°-ға оң жаққа бұрылды. Камимура 06:10 шамасында соңынан еріп, бірақ портқа бұрылды, бұл эскадрильялар арасындағы арақашықтықты ашты. Азумадан кейін қозғалтқышқа проблема пайда болды және жапон эскадрильясы оның ең жақсы жылдамдығына сәйкес келуге баяулады. Атыс 06:24 -те қайта басталды және Рюриктің артқы жағына үш рет соққы тиді, оның рульдік бөлмесі суға батып кетті; оны қозғалтқыштарымен басқару керек болды. Оның жылдамдығы төмендей түсті, япониялық отқа одан әрі ұшырады, ал оның рулеткасы 6:40 шамасында портқа тұйықталды. Жессен екі кемесін жапондықтар мен Рюриктің арасына қою үшін тағы да 180° бұрылды, бірақ соңғы кеме кенеттен оң жаққа бұрылып, жылдамдығын арттырып, Жессеннің кемелері мен жапондықтардың арасынан өтті. Камимура да 180° бұрылды, сондықтан екі эскадрон да оңтүстік-шығысқа қарама-қарсы бағыттарда бағытталды, бірақ Джессен тез арада тағы да 180° бұрылды, сондықтан олар қарама-қарсы бағыттарда бағытталды. Ивате осы уақытта соққыға ұшырап, 6 дюймдік 3 және 12 фунттық бір пуляны шауып тастады, 32 адам қаза тауып, 43-і жараланды. Жапон эскадрильясы тағы да 180° бұрылып, портқа қарай бет алған кезде, қақпаны қайтадан ашты. Орыс ұшақтары үшінші рет 07:45 шамасында Рюрикті қолдауға тырысты, бірақ Россияның өзі өртеніп жатты; оның оттары жиырма минуттан кейін сөндірілді. Камимура Рюрикті оңтүстікке қарай сағат 08:00-де айналып, басқа екі ресейлік кеменің солтүстікке жетуіне мүмкіндік берді және оларға Владивостокқа баратын даусыз жол берді. Осыған қарамастан, Йессен сағат 08:15-де тағы да кері бұрылды және Рурикке солтүстікке қарай ең жоғары жылдамдықпен бұрылудан бұрын Владивостокқа өз бетінше қайтуға бұйрық берді. Осы уақытта Камимураның екі қарт қорғалған крейсері, жапон крейсері Нанава мен жапон крейсері Такачихо оңтүстіктен жақындады. Олардың келуі Камимураға барлық бронекрызинерлерімен Джессенді қуып шығуға мүмкіндік берді, ал екі жаңа келген Рюрикпен айналысты. Олар келесі бір жарым сағат бойы ресейліктермен ұрыс-керіс жүргізді; оларға жылдамдықты төмендетуге мәжбүрлеу үшін жеткілікті соққылар ұтып алды. Азуманың қозғалтқыштары бұл қуғын-сүргін кезінде қайтадан бұзылып, оны Токива ауыстырды. Жапондықтар ең төменгі шамамен шамамен , бірақ Камимура кейіннен Громабойға дейінгі диапазонды ашты 87 өлім мен 170 жарақат алды; Ресейден 44 өлім мен 156 жарақаттан әлдеқайда көп. Бұл "Россия" капитанының командаларына тез атылатын қаруларын жатуға және жауынгерлерсіз жақтағыларды төменге қарай қарай жүруге бұйырған саясатына байланысты болды. Громабой кемесі 15 рет кеме кемесі қабатының оң жағында және 7 рет кемесі сол жағында, сонымен қатар басқа да кемеле...

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

1920 жылдың қазан айының соңында "Громобоис" экипажы көтеріліс жасап, Кронштадт маңында кемені өз қолдарына алды. Олар Громобойдың комиссарлары мен офицерлерін өлтіріп, кемені суға батырды. Gromoboi қайтадан пайдаланып, 1922 жылдың 1 шілдесінде ол неміс компаниясына сатылды. Ол 30 қазанда Германияға сүйреліп бара жатқанда Лиепая маңында дауыл кезінде суға батып, сол жерде жойылды.