Кіріспе
Варяг (Варя́г) – ресейлік қорғалған крейсер. Варяг Кемулпо шығанағындағы шайқаста экипажының қайсарлығымен танымал болды. Ол Ресей-Жапон соғысы барысында Жапон императорлық теңіз күштерімен соғыс тұтыны ретінде алынып, Соя деп аталды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей императорлық теңіз күштеріне қайтарылды.
Құрылыс және жобалау
1897 жылы Ресей Әдмиралтейлігі, Ресей империялық теңіз флотының Қиыр Шығыс флотын күшейту бағдарламасының аясында, коммерциялық рейдтерге қабілетті жылдам қорғалған крейсердің техникалық талаптарын жариялады. Кемелер 152 мм (6 дюйм) жылдам атуға қолданылатын зеңбіректермен қарулануы және ресейлік кеме жасаушы орындарының жылдамдығымен сәйкес болуы керек еді. Ресейдің кеме жасау орындары бұрыннан жұмысты күшейтіп, Императорлық Әдмиралтейлік 1898 жылдың 11 сәуірінде Филадельфиядағы американдық «Уильям Крамп пен Ұлдары» кеме жасау орнына осы талаптарға сай «Варяг» атты бір крейсерді жасауға тапсырыс берді. Сондай-ақ, Германияның «Germaniawerft» (орыс крейсері «Аскольд») және «AG Vulcan» (орыс крейсері «Богатырь») кеме зауыттарынан да осы талаптарға сәйкес жеке кемелерге тапсырыс берілді. «Варяг» кемесінің құрылысы 1898 жылдың қазан айында басталды, 1899 жылдың 31 қазанында суға түсірілді және 1901 жылдың 2 қаңтарында (ескі стиль бойынша) / 14 қаңтарында (жаңа стиль бойынша) капитан Владимир Бехрдің басқаруымен Ресей империялық теңіз флотына қабылданды. «Варяг» кемесінің жалпы ұзындығы және перпендикулярлар арасындағы ұзындығы , ал нормальді жүктеме кезіндегі ені және суға бату тереңдігі болды. Крейсердің жобалық ығысу салмағы ал толық жүктеме кезінде шамамен болды.
Қорғалған крейсер ретінде, негізгі қорғаныс кеменің қозғалтқыштары мен оқ-дәрі қоймаларын қорғайтын арка тәрізді брондалған палубадан тұрды. Палубаның орталық көлденең бөлігінің қалыңдығы , ал кеменің бортына қарай көлбеу бөліктерінің қалыңдығы болды. Кеменің басқару мұнарасы қорғалған, оның ішінде оқ-дәрілерді жеткізуге арналған шахталар және алдыңғы және артқы торпедалық түтіктерге арналған қорғаныс болды. Кеменің негізгі қару-жарағы – он екі Obukhoff 152 мм (6 дюйм) L/45 зеңбірегі, екі зеңбірек кеменің бау жағында, екеуі төртінші палубада, ал қалған сегізі кеменің жоғарғы палубасындағы спонсондарда орналасқан. Алты 381 мм (15 дюйм) торпедалық түтік орнатылған, екісі әрбір бортында, ал біреуі бау және кор жағында.
Бірінші ресейлік қызмет
Ресей-Жапон соғысы басталғанда, капитан Всеволод Рудневтің басшылығымен "Варяг" эскадрасы ескірген "Кориетц" канонерлік қайығымен бірге Кемулпо шығанағында орналасты. 8 ақпанда адмирал Уриудың басқаруымен жапон күштері орыс кемелерін портта қоршауға алды. Кемулпо корей суларында бейтарап болғандықтан, адмирал Уриу орыс кемелеріне сағат 12:00-ге дейін шығып кетуге немесе порттың ішінде шабуылға ұшырауға жазбаша талап қойды. Капитан Руднев жарылып шығуға тырысты, бірақ ауыр шығынға ұшырағаннан кейін (570 адамның арасында 31-і қаза тапты, 191-і жараланды) және қарсыластардан қару-жарағы нашар болғандықтан, екі кеме де сағат 13:00-ге дейін портқа қайтып келді, содан кейін экипаж екі кемені де батыруға шешім қабылдады. Экипаж британдық крейсерге, француздық "Паскаль" крейсеріне және итальяндық "Эльба" крейсеріне көшіріліп құтқарылды; АҚШ-тың "Виксбург" канонерлік қайығының капитаны АҚШ-тың бейтараптығын бұзу болар деп, оған бас тартты. 1907 жылы Всеволод Руднев (сол кезде ресейлік теңіз күштерінен контр-адмирал шенімен босатылған) осы шайқастағы батылдығы үшін Жапонияның "Күннің шығысы" орденімен марапатталды; ол орденді қабылдады, бірақ оны ешқашан көпшілік алдында таққан жоқ.
Жапондық крейсер "Соя"
Ресей-Жапон соғысынан кейін жапондықтар Чемулпо портынан қирап зақымданған кемені көтеріп шығарды, жөндеп, 1907 жылдың 9 шілдесінде оны Императорлық Жапон Әскери-теңіз күштеріне "Соя" крейсері ретінде қосты. Кеменің жаңа аты Хоккайдоның ең солтүстік нүктесі – Соя Мисакинің атынан алынған. "Соя" крейсері жапон қызметіне қосылғаннан кейін, негізінен оқу мақсатында пайдаланылды. 1909 жылдың 14 наурызынан 7 тамызына дейін ол Гавайи және Солтүстік Америкаға қашықтықтан навигациялық және офицер курсанттарын даярлау круизіне шықты. Ол осы оқу круиздерін 1913 жылға дейін жыл сайын қайталап отырды.
Ресейге оралу
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей мен Жапония одақтас болды және жапондықтар бірнеше кемелерді ресейліктерге тапсырды. Ресейлік "Пересвет" және "Полтава" соғыс кемелерімен бірге ол 1916 жылғы 5 сәуірде Владивосток қаласында Ресей Императорлық Әскери-теңіз флоты сатып алып, "Варяг" деп аталды. Маусым айында ол Үнді мұхиты арқылы Мурманскке жөнелді және 1916 жылдың қарашасында жетті. 1917 жылдың ақпанында ол Ұлыбританиядағы Ливерпульге Камелл Лэрд компаниясына күрделі жөндеуге жіберілді және Ресей Императорлық Әскери-теңіз флотының Солтүстік Мұзды мұхит флотилиясымен қайта қызметке кіруі жоспарланған. Алайда, 1917 жылғы 7 қарашада Ресейде Қазан төңкерісі болғаннан кейін, кемеде қалған экипаж мүшелері қызыл ту көтеріп, теңізге шығудан бас тартты. 1917 жылғы 8 желтоқсанда ол британдық әскерлер жасағымен басып алынды. 1918 жылдың ақпанында Корольдік Әскери-теңіз флотына берілген ол Ирландия жағалауында сүйреп әкелінетін кезінде қарасты, бірақ қайта суға көтеріліп, 1919 жылға дейін корпусы пайдаланылды. 1920 жылы ол неміс фирмасына металл тескісі үшін сатылды, бірақ 1920 жылғы 5 ақпанда Германияға сүйреп әкелінетін кезінде Шотландияның Лендалфут ауылының жанындағы жартасқа шағылысты. Ол 1923-1925 жылдар аралығында металл тескісіне тартылды.