Цусима шайқасы: Ресей-Жапон соғысының шешуші айқасы

Кіріспе

1905 жылғы орыс-жапон соғысының теңіз шайқасы

Цусима шайқасы (Цусимское сражение, Tsusimskoye srazheniye), Жапонияда Жапон теңізі шайқасы (日本海海戦) деп те аталады, 1905 жылғы 27-28 мамырда Цусима бұғазында болды. Ресей императорлық әскери-теңіз флоты үшін қатты жеңіліс болған бұл шайқас, заманауи болаттан жасалған соғыс кемелерінің арасындағы жалғыз шешуші шайқас және сымсыз телеграфтың (радио) маңызды рөл атқарған алғашқы шайқас еді. Замандас сер Джордж Кларк бұл шайқасты «Трафальгардан бері өткен ең үлкен және маңызды теңіз оқиғасы» деп сипаттады. Шайқасқа адмирал Того Хейхачиро басқаратын Жапон біріккен флоты және адмирал Зиновий Рождественский басқаратын Ресейдің Екінші Тынық мұхиты эскадрильясы қатысты. Олар Балтық теңізінен жеті айдан астам уақыттан бері келе жатқан еді. Ресейліктер Владивостокқа жетіп, Маңжуриядағы Ресей армиясына көмек көрсету үшін алыс Шығыстың теңіз бақылауын орнатуды жоспарлады. Ресей флоты соғыс кемелерінің саны бойынша үлкен артықшылыққа ие болды, бірақ жапон флотына қарағанда көне және баяу болды. Ресейліктер 27 мамыр күні таңертең байқалды, ал шайқас түстен кейін басталды. Рождественский алғашқы шайқаста жараланып, есінен танып қалды, күн батқанға дейін оның төрт соғыс кемесі батып кетті. Түнде жапондық эсминецтер мен торпедалық катерлер қалған кемелерге шабуыл жасады, ал 28 мамыр күні таңертең адмирал Николай Небогатов капитуляциялады. Ресейдің 11 соғыс кемесінің барлығы жоғалып кетті, оның жетісі батып, төртеуі тұтқынға алынды. Тек бірнеше кеме ғана құтылды: бір крейсер мен екі эсминец Владивостокқа жетті, ал екі қосымша крейсер мен бір көліктік кеме Мадагаскарға қашып кетті. АҚШ соғыс аяқталғанға дейін Маниладе үш крейсерді ұстап тұрды. Қытай тарапынан сегіз қосымша кеме мен бір эсминец қарусыздандырылып, Шанхайға қамауға алынды. Ресейліктердің жоғалғандары көп болды, 5000-нан астам адам қаза тапты және 6000-ы тұтқынға алынды. Жапония тарапынан ауыр кемелер жоғалған жоқ, 117 адам қаза тапты. Балтық флотының дерлік барлық ауыр соғыс кемелерінің жоғалуы Ресейді бейбітшілікке келісуге мәжбүр етті, ал 1905 жылдың қыркүйегінде Портсмут шартына қол қойылды. Жапонияда бұл шайқас жапон тарихындағы ең ұлы теңіз жеңістерінің бірі ретінде тойланды, ал адмирал Того ұлттық батыр ретінде құрметтелді. Оның флагманы «Микаса» Йокосука портында музей кемесі ретінде сақталған.

The Battle of Tsushima (Цусимское сражение, Tsusimskoye srazheniye), also known in Japan as the Battle of the Sea of Japan (日本海海戦), was the final naval battle of the Russo Japanese War, fought on 27–28 May 1905 in the Tsushima Strait. A devastating defeat for the Imperial Russian Navy, the battle was the only decisive engagement ever fought between modern steel battleship fleets and the first in which wireless telegraphy (radio) played a critically important role. The battle was described by contemporary Sir George Clarke as "by far the greatest and the most important naval event since Trafalgar". The battle involved the Japanese Combined Fleet under Admiral Tōgō Heihachirō and the Russian Second Pacific Squadron under Admiral Zinovy Rozhestvensky, which had sailed over seven months and from the Baltic Sea. The Russians hoped to reach Vladivostok and establish naval control of the Far East in order to relieve the Imperial Russian Army in Manchuria. The Russian fleet had a large advantage in the number of battleships, but was overall older and slower than the Japanese fleet. The Russians were sighted in the early morning on 27 May, and the battle began in the afternoon. Rozhestvensky was wounded and knocked unconscious in the initial action, and four of his battleships were sunk by sunset. At night, Japanese destroyers and torpedo boats attacked the remaining ships, and Admiral Nikolai Nebogatov surrendered in the morning of 28 May. All 11 Russian battleships were lost, out of which seven were sunk and four captured. Only a few warships escaped, with one cruiser and two destroyers reaching Vladivostok, and two auxiliary cruisers as well as one transport escaping back to Madagascar. Three cruisers were interned at Manila by the United States until the war was over. Eight auxiliaries and one destroyer were disarmed and remanded at Shanghai by China. Russian casualties were high, with more than 5,000 dead and 6,000 captured. The Japanese, which had lost no heavy ships, had 117 dead. The loss of almost every heavy warship of the Baltic Fleet forced Russia to sue for peace, and the Treaty of Portsmouth was signed in September 1905. In Japan, the battle was hailed as one of the greatest naval victories in Japanese history, and Admiral Tōgō was revered as a national hero. His flagship Mikasa has been preserved as a museum ship in Yokosuka Harbour.

Қиыр Шығыстағы қақтығыс

1904 жылғы 8 ақпанда Жапон императорлық әскери-теңіз флотының эсминецтері Порт-Артурда орналасқан Ресейдің Тынық мұхиты флотына күтпеген шабуыл жасады. Шабуыл нәтижесінде үш кеме – екі линкор және крейсер – зақымдалды. Осылайша орыс-жапон соғысы басталды. Жапонияның бірінші мақсаты – Азия материгіне байланыс және жабдықтау жолдарын қамтамасыз ету болды, бұл оларға Маньчжурияда құрлықтағы соғыс жүргізуге мүмкіндік беретін еді. Бұл үшін Ресейдің Тынық мұхитындағы теңіз күшін бейтараптандыру қажет болды. Бастапқыда Ресей теңіз күштері белсенділік танытпады және жапондықтарға қарсы тұрмады, олар Кореяға кедерсіз қону жасады. Адмирал Степан Макаровтың келуімен Ресейліктер қайта жанданды және жапондықтарға қарсы белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді, бірақ 13 сәуірде Макаровтың флагманы, «Петропавловск» линкоры, минаға түсіп, батып кетті; Макаров қаза тапқандардың қатарында болды. Оның ізбасарлары жапондық теңіз күштеріне қарсы тұра алмады, ал қалған алты ресейлік линкор мен бес броненоссты крейсер Порт-Артурдағы базасында дерлік тұтқындалды. Мамыр айында жапондықтар Ляодун түбегіне әскер түсірді, ал тамыз айында теңіз базасын қоршауға алды. 9 тамызда 1-ші Тынық мұхиты эскадрильясының қолбасшысы адмирал Вильгельм Витгефт өзінің флотын Владивостокқа жорықтап, ондағы эскадрильямен қосылып, содан кейін Жапон императорлық теңіз күштерімен (JITF) шешуші шайқасқа түсуге бұйрық берілді. Ресейдің Тынық мұхиты флотының екі эскадрильясы да Сары теңіздегі шайқаста тарап кетті, онда 10 тамызда жапондық «Асахи» линкорының залпынан адмирал Витгефт қаза тапты, ал 1904 жылғы 14 тамызда Ульсан түбіндегі шайқаста шашырап кетті. Ресейдің Тынық мұхиты теңіз күшінің қалған бөлігі 1904 жылғы желтоқсан айында Порт-Артурда батып кетті.

Кету

Адмирал Макаровтың қазасынан кейін Бірінші Тынық мұхит эскадрильясының бейәрекеттігі және Порт-Артурдың айналасындағы жапондық қоршаудың күшейе түсуіне байланысты, ресейліктер Балтық флотының бір бөлігін Қиыр Шығысқа жіберуді қарастырды. Жоспар Порт-Артурды теңіз жолымен босату, Бірінші Тынық мұхит эскадрильясымен қосылу, Жапон императорлық флоттарын басып тастау және одан кейін жапондықтардың Маньчжурияға шабуылын тоқтатып, Ресей күштері Транссибір темір жолы арқылы келгенше күтіп тұру болды. Алыс Шығыстағы жағдай нашарлаған сайын, патша (оның туысы Кайзер Вильгельм II-нің ықпалымен) Екінші Тынық мұхит эскадрильясын құруға келісті. Ол Балтық флотының бес дивизиясынан, оның ішінде 13 броненосцының 11-нен тұратын. Эскадрильялар, соның ішінде кейін құрылған Үшінші Тынық мұхит эскадрильясы, Балтық порттары Реваль (Таллин) және Либау (Липая) қалаларынан 1904 жылдың 15-16 қазанында (Рождественский флоты) және 1905 жылдың 2 ақпанында (Небогатов флоты) және 1904 жылдың 3 қарашасында Одессаның Қара теңіз портынан (бронелинейлік крейсерлер «Олег» және «Изумруд», қосымша крейсерлер «Урал» және «Терек», эсминецтер «Громкий» және «Грозный») 1-ші рангтағы капитан Леонид Добротворскийдің басқаруымен шықты, барлығы 48 кеме мен қосымша кемелерден тұрды.

Доггер Банкі

Рожественский мен фон Фолкерсахм эскадрильялары Оресунд бұғазы арқылы Солтүстік теңізге қарай жүзіп кетті. Ресейліктер аймақта жапондық торпедалық қайықтар жұмыс істеп жүр деген жалған хабарларды естігендіктен, жоғары сақтандықта болды. Доггер жағалауы оқиғасында Рожественский эскадрильясы Доггер жағалауының жанында түнде балық аулап жүрген британдық траулерлер тобын жау жапондық кемелер деп жаңылыстырды. Флот шағын азаматтық кемелерге атыс ашып, бірнеше британдық балықшыны қаза тапты; бір траулер батып, ал тағы алтысы зақымдалды. Сансыз шатасудың салдарынан, орыстар тіпті өз кемелерінің екі кемесіне де оқ атты, соның салдарынан өздерінің де бірнеше сарбаздары қаза болды. Атыс жиырма минутқа созылды, содан кейін Рожественский атысты тоқтатуға бұйрық берді; ресейлік артиллерияның нашар дәлдігінің арқасында көптеген адамның өмірі сақталды. Британдықтар оқиғаға қатты ашуланып, ресейліктердің балық аулаушы траулерлер тобын мыңдаған шақырым қашықтықтағы жапон портынан алыс жерде жапондық әскери кемелерге ұқсата алғанына сенімсіздік білдірді. Ұлыбритания Жапонияны қолдап, англо-япондық одағы бар соғысқа кіруге жақындады (бірақ соғыста бейтарап қалды, өйткені олардың өзара қорғаныс шартында "елдердің бірі соғыста 'бірден көп' қарсыласқа тап болған жағдайда" деп көрсетілген еді). Корольдік флот Ресей флотын іздеп, оны дипломатиялық келісімге қол жеткізілгенге дейін қадағалап отырды. Франция, британдықтар мен ресейліктерді антигермандық блокқа біріктіруді үміттене отырып, Ұлыбританияның соғыс жариялауына жол бермеу үшін дипломатиялық араласу жасады. Ресейліктер оқиғаға жауапкершілікті мойындап, балықшыларға өтемақы төледі және күдікпен қаралатын офицерлерді тергеуге қатысу үшін кемеден түсірді.

Жолдар

Жаңадан салынған соғыс кемелерінің жобаланған өлшемдерден едәуір үлкен болуы, олардың Суэц каналы арқылы өтуіне кедеріс келтірді, нәтижесінде флот 1904 жылғы 3 қарашада Танжерден шыққаннан кейін екіге бөлінді. Жаңа линкорлар, крейсерлер, жылдам көмекші кемелер және эсминецтер адмирал Рождественскийдің басқаруымен Жақсы Үміт мүйісін айналып өтті, ал ескі линкорлар мен крейсерлер адмирал фон Фолкерсахмнің басқаруымен Суэц каналы арқылы жүріп өтті. Олар Мадагаскарда кездесуді жоспарлады, және флоттың екі бөлігі де сапардың осы бөлігін сәтті аяқтады. Африканы айналып өтудің ұзақ сапары Рождественскийдің ресейлік экипаждарына қиын тиді, олар "мұндай климатты немесе теңізде осылай ұзақ уақыт өткен емес", себебі "кемелердегі жағдай нашарлап, аурулар мен тыныс алу проблемалары бірнеше теңізшінің өліміне себеп болды". Осы себепті Гамбург-Америка желісі француз Индокитайынан тыс жерде көмірмен қамтамасыз етуден бас тартты, себебі жапондықтар ресейліктерге контрабанда тасымалдаған неміс көмір тасушыларын заңды түрде ұстауға құқылы болды. 1905 жылдың сәуір және мамыр айларында қайта біріккен флот француз Индокитайындағы Камрань шығанағына жетті. Ресейліктерге Порт-Артурды блокадалауды бұзуға бұйрық берілді, бірақ порттағы линкорлар жапондық құрлық артиллериясымен батырылды, ал қала/порт 2 қаңтарда, Екінші Тынық мұхит эскадрильясы Мадагаскарға Носси-Беге келгеннен кейін, Фолкерсахм жасағы жеткенге дейін құлдырады. Сондықтан мақсат жапондық флотты шайқасқа шақыру алдында Владивосток портында орналасқан қалған ресейлік кемелермен қосылуға өзгертілді.

Кіріспе

Орыс әскерлерінің Жапон теңізіне кіру және Владивостокқа жету үшін үш мүмкіндігі болды: ең ұзыны – Ла-Перуз және Цугару бұғаздары, Хоккайдоның екі жағында. Адмирал Рождественский өзінің таңдауын тіпті өзінің бағыныштыларына да 25 мамырға дейін жарияламады, ол Цусиманы таңдады, Ярославль, Владимир, Курония, Воронеж, Ливония және Метеор транспорттарын, сондай-ақ көмекші крейсерлер Рион мен Днепрді, жақын жердегі бейтарап Шанхай портына баруға бұйрық беріп, флотты солтүстік-шығысқа бағыттады. Цусима бұғазы – Жапонияның Кюсю аралы мен Корея түбегінің арасында орналасқан Цусима аралдары тобының шығысындағы су кеңістігі, Индокитайдан ең қысқа және тікелей жол. Басқа маршруттар флотты Жапонияны айналып шығуға мәжбүрлемек. Жапон біріккен флоты және Балтық теңізінен жіберілген Ресейдің Екінші және Үшінші Тынық мұхиты эскадрилиялары, қазір саны 38-ге жеткен, Корея мен Жапония арасындағы Цусима аралдары маңындағы бұғазда шайқасатын болды. 18000 миль (28968 км) сапардың нәтижесінде ресейлік флот шайқасқа дайын емес еді. Төрт ең жаңа кемеден басқа, адмирал Небогатовтың Тынық мұхиты флотының 3-ші бөлімінде ескі және нашар күтім көрген әскери кемелер болды. Жалпы алғанда, жапондықтардың маневрлеу қабілеті артық болды. Ұзақ сапар және күтім жасау мүмкіндігінің болмауы ресейлік кемелердің қатты залалдануына, жылдамдығының айтарлықтай төмендеуіне әкелді. Жапондық 1-ші шайқас дивизиясы 15 түйіннен асып, үнемі маневр жасай алды, ал ресейлік флотта максималды жылдамдығы 14-15 түйінге (жаңа қозғалтқыштармен/қазандықтармен, қалыпты жүктемемен және таза корпуспен) және флоттың жылдамдығын 9 түйінге дейін шектейтін 10-12 түйінге дейінгі көмекші кемелер болды. Сонымен қатар, ресейлік теңіз флотының жабдықтары мен дайындығында елеулі кемшіліктер болды. Ресейлік теңізшілердің торпедамен жасаған сынақтары үлкен технологиялық кемшіліктерді көрсетті. Тогоның ең үлкен артықшылығы – тәжірибесі болды, оның жағында екі флотындағы он командирдің бесеуі заманауи соғыс кемелерінде жауынгерлік тәжірибеге ие болды, ал Рождественскийде мұндай тәжірибе болған жоқ. Қалғандары – оның жеңген ресейлік адмиралдары, соның ішінде Порт-Артур шайқасында жеңілгеннен кейін қызметтен алынған Оскар Старк; Порт-Артур маңында минадан қаза тапқан адмирал Степан Макаров; Сары теңіз шайқасында қаза тапқан Вильгельм Витгефт; және Тынық мұхиты эскадрилиясының алты линкоры Сары теңіз шайқасының нәтижесінде Владивостокқа жетпегендіктен вице-король Евгений Алексеев Мұкденге шақырып алған адмирал (князь) Павел Ухтомский. Ульсан шайқасында болған адмирал Карл Йессен Владивостокта қалды.

The Russians had three possible routes to enter the Sea of Japan and reach Vladivostok: the longer were the La Pérouse Strait and Tsugaru Strait, on either side of Hokkaido. Admiral Rozhestvensky did not reveal his choice even to his subordinates until 25 May, when it became apparent he chose Tsushima by ordering the fleet to head North East after detaching transports Yaroslavl, Vladimir, Kuronia, Voronezh, Livonia and Meteor as well as auxiliary cruisers Rion and Dniepr with the instruction to go to the near by neutral port of Shanghai. The Tsushima Strait is the body of water eastward of the Tsushima Island group, located midway between the Japanese island of Kyushu and the Korean Peninsula, the shortest and most direct route from Indochina. The other routes would have required the fleet to sail east around Japan. The Japanese Combined Fleet and the Russian Second and Third Pacific Squadrons, sent from the Baltic Sea now numbering 38, would fight in the straits between Korea and Japan near the Tsushima Islands. Because of the 18000 mile (28968 km) journey, the Russian fleet was in a poor condition for battle. Apart from the four newest s, Admiral Nebogatov's 3rd Pacific Fleet consisted of older and poorly maintained warships. Overall, the Japanese side had a maneuvrability advantage. The long voyage, combined with a lack of opportunity for maintenance, meant the Russian ships were heavily fouled, significantly reducing their speed. The Japanese 1st Battle Division could exceed and regularly maneuvred at 15 knots, but the Russian fleet included warships with the maximum speed of 14 to 15 knots (with new engines/boilers, normal load, and clean hull) and the auxiliaries of 10 12 knots, that limited the fleet speed to 9 knots. Additionally, there were significant deficiencies in the Russian naval fleet's equipment and training. Russian naval tests with their torpedoes exposed major technological failings. Tōgō's greatest advantage was that of experience, having five of the ten fleet commanders in either navy with combat experience aboard modern warships on his side, while Rozhestvensky had none. The others were all Russian admirals whom he had defeated, including Oskar Starck, who had been relieved of his command following his humiliating defeat in the Battle of Port Arthur; Admiral Stepan Makarov, killed by a mine off Port Arthur; Wilgelm Vitgeft, who had been killed in the Battle of the Yellow Sea; and Admiral (Prince) Pavel Ukhtomsky who was relieved and recalled to Mukden by Viceroy Yevgeni Alekseyev after six battleships of the Pacific Squadron failed to reach Vladivostok as a result of Battle of the Yellow Sea. Admiral Karl Jessen, who experienced Battle off Ulsan, remained in Vladivostok.

Бірінші байланыс

Ресейліктер Владивостокқа жасырын кіргісі келгендіктен, радио байланысын тоқтатып, Жапон суларына жақындады. Олар анықталу мүмкіндігін азайту үшін, әдеттегі кеме қатынасы жолдарынан тыс жүрді. 1905 жылғы 26 мамыр түнінде орыс флоты Цусима бұғазына жақындады. Түнде тығыз тұман бұғазды жауып, ресейліктерге артықшылық берді. 27 мамыр күні сағат 02:45 (Жапония стандартты уақыты бойынша - JST), Жапонияның көмекші крейсері «Шинано Мару» алыстағы көкжиекте кемеге ұқсайтын үш жарықты байқады және оны тексеру үшін жақындады. Бұл жарықтар орыс госпитальдық кемесі «Орелден» шыққан еді, ол соғыс ережелерін сақтап, шамдарын жандырып отырды. 04:30-да «Шинано Мару» кемеге жақындап, оның қаруы жоқ екенін және көмекші кеме болып көрінгенін анықтады. «Орел» «Шинано Маруды» басқа бір орыс кемесі деп қате түсініп, флотқа хабарлауға тырыспады. Оның орнына, ол «Шинано Маруға» орыс кодын қолданып сигнал берді, бірақ ол жапон кемесі үшін түсініксіз болды. «Шинано Мару» тұман ішінде тағы он орыс кемесінің силуетін көрді. Сымсыз телеграф бастапқыда маңызды рөл атқарды. 04:55-те «Шинано Мару» капитаны Нарикава Масанподағы «Микаса» кемесіндегі Біріккен флот штабына «Дұшпан 203-ші координаттарда» деген хабарлама жіберді. Сағат 05:00-ге қарай, ұсталған радиосигналдар орыс флотына олардың табылғанын және жапондық барлау крейсерлері оларды ұстап отырғанын хабарлады. Адмирал Того 05:05-те хабарламаны алды және дереу өзінің соғыс флотын шабуылға дайындауға бұйрық берді.

Күндізгі әрекет

Орыс кемелері оңтүстік-оңтүстік-батыстан солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай жүзіп, "тек қана олардың мұрын қаруларын қолдануға мүмкіндік беретін қиылысу нүктесіне дейін жалғастырды; бұл [Тогоға] ретімен орыс батареяларының көпшілігін оқтан шығаруға мүмкіндік берді". Жапон флоты солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай жүзіп, содан кейін Того флотка ретімен 180 градусқа бұрылуға бұйрық берді, бұл оның кемелеріне орыстармен бірдей бағыт алуға мүмкіндік берді. Тогоның "U" бұрылысы сәтті болғанымен, орыс артиллериясы күтпегендей жақсы екенін көрсетті және флагман "Микаса" бес минут ішінде 15 рет зардап шекті. Шайқас аяқталғанға дейін оған тағы 15 рет ірі калибрлі снарядтар тиді. Рождественскийдің екі ғана таңдауы болды: "тікелей, қатарласып шабуыл жасау" немесе "толыққанды шайқас" бастау. Ол соңғысын таңдады, ал 14:08-де жапон флагманы "Микаса" шамамен 7000 метрден соққы алды, ал жапондықтар 6400 метрден жауап берді. Жапон артиллериясының артықшылығын көрсетті, көптеген орыс жауынгерлік кемелері жарактан шықты. Орыс флотының штаб офицері, капитан 2-ші ранги Владимир Семенов: "Бізге тиген снарядтардың санын санау мүмкін емес сияқты болды. Снарядтар бірінен соң бірі бізге төгіліп жатқандай көрінді. Жоғарғы палубадағы болат плиталар мен конструкциялар қирады, көптеген жарақаттарға себеп болды. Темір баспалдақтар бүгіліп, қарулар тікелей орналасқан жерінен ұшып кетті. Бұған қоса, жарылыстың тым жоғары температурасы мен сұйық жалыны болды, ол барлық жерге тарады. Мен тікелей жарылыстан болат плитаның өртенгенін көрдім". Шайқас басталғалы 90 минут өткен соң, алғашқы батқан орыс кемесі Рождественскийдің 2-ші жауынгерлік дивизиясынан шыққан "Ослябья" болды. Бұл заманауи бронели кораблі тек оқпен батырылған алғашқы жағдай еді. Жапондық "Фудзи" жауынгерлік кемесінен жасалған тікелей соққы орыс "Бородино" жауынгерлік кемесінің оқ-дәрі қоймасын жарылтып, мыңдаған метр биіктікке түтін көтерілді және кеме батқанда экипаждың барлық мүшелері дерлік ішінде қалды. Рождественскийге снарядтың сынығы бас сүйегіне тиіп, ол жарақаттанды. Кешке контр-адмирал Николай Небогатов орыс флотының басқаруын өз қолына алды. Орыстар "Княз Суворов", "Ослябья", "Император Александр III" және "Бородино" жауынгерлік кемелерін жоғалтты. Жапон кемелері тек жеңіл зақымдар алды.

The Russians sailed from south southwest to north northeast; "continuing to a point of intersection which allowed only their bow guns to bear; enabling him [Tōgō] to throw most of the Russian batteries successively out of bearing." The Japanese fleet steamed from northeast to southwest, then Tōgō ordered the fleet to turn 180 degrees in sequence, which enabled his ships to take the same course as the Russians. Although Tōgō's U turn was successful, Russian gunnery had proven surprisingly good and the flagship Mikasa was hit 15 times in five minutes. Before the end of the engagement, she was struck 15 more times by large calibre shells. Rozhestvensky had only two alternatives, "a charge direct, in line abreast", or to commence "a formal pitched battle." He chose the latter, and at 14:08, the Japanese flagship Mikasa was hit at about 7,000 metres, with the Japanese replying at 6,400 meters. Superior Japanese gunnery then took its toll, with most of the Russian battleships being crippled. Captain 2nd Rank Vladimir Semenoff, a Russian staff officer aboard the flagship Russian battleship Knyaz Suvorov, said "It seemed impossible even to count the number of projectiles striking us. Shells seemed to be pouring upon us incessantly one after another. The steel plates and superstructure on the upper decks were torn to pieces, and the splinters caused many casualties. Iron ladders were crumpled up into rings, guns were literally hurled from their mountings. In addition to this, there was the unusually high temperature and liquid flame of the explosion, which seemed to spread over everything. I actually watched a steel plate catch fire from a burst." Ninety minutes into the battle, the first warship to be sunk was the Russian battleship Oslyabya from Rozhestvensky's 2nd Battleship division. This was the first time a modern armoured warship had been sunk by gunfire alone. A direct hit on the Russian battleship Borodino's magazines by the Japanese battleship Fuji caused her to explode, which sent smoke thousands of metres into the air and trapped all but one of her crew onboard as she sank. Rozhestvensky was knocked out of action by a shell fragment that struck his skull. In the evening, Rear Admiral Nikolai Nebogatov took over command of the Russian fleet. The Russians lost the battleships Knyaz Suvorov, Oslyabya, Russian battleship Imperator Aleksandr III and Borodino. The Japanese ships suffered only light damage.

Түнгі шабуылдар

Түнгі сағат 20:00 шамасында 21 эсминец пен 45 жапондық торпедалық қайық орыстарға қарсы шабуылға шықты. Олар бастапқыда солтүстік, шығыс және батыс жақтан, көзге шағылыспай жақындасып, орыстарды – крейсерлер, линкорлар және көмекші кемелер тобын – батысқа бұруға мәжбүр етті. Жапондықтар агрессивті болды, үш сағат бойы үзіліссіз шабуылдады; нәтижесінде түнде шағын кемелер мен орыс әскери кемелерінің арасында бірнеше соқтығысу болды. Орыстар шашырап, кішігірім топтарға бөлінді. Сағат 23:00-ге қарай орыстар жоғалып кеткендей болды, бірақ олар іздеу шамдарын жағып, өздерінің орналасқан жерін шабуылдаушыларға көрсетті – аңызға айналғандай, іздеу шамдарын шабуылдаушыларды анықтау үшін жаққан болатын. Ескі орыс линкоры "Наварин" алдынан келетін тізбектелген жүзетін миналарға тіреліп, тізбекті итермеу үшін тоқтауға мәжбүр болды, өйткені тізбектегі басқа миналар да оған шабуылдайтын қауіп болды. Содан кейін ол төрт торпедамен нысаналанды және батып кетті. 622 адамдық экипаждың тек үшеуі ғана аман қалды, біреуін жапондықтар, ал қалған екеуін британдық сауда кемесі құтқарып алды. "Сиссой Великий" атты орыс линкоры корпусының артқы бөлігіне торпеда тигеннен қатты зақымданып, келесі күні суға батырылды. Екі ескі бронекер – "Адмирал Нахимов" және "Владимир Мономах" орыс крейсерлері қатты зақымдалды, біріншісі торпедадан алған оқтан, екіншісі жапондық эсминецпен соқтығысудан. Олар келесі күні таңертең Цусима аралына қарай су алып, батып кетті. Түнгі шабуылдар орыстарға ауыр тиді, олар екі линкор мен екі бронекерді жоғалтты, ал жапондықтар тек үш торпедалық қайықты ғана жоғалтты.

XGE сигналы мен Ресейдің берілуі

28 мамыр күні сағат 05:23-те Ресей флотының қалған бөлігі солтүстік-шығысқа қарай бағыт алғаны байқалды. Тогоның соғыс кемелері Такешима аралының оңтүстігінде Небогатовтың қалған эскадрильясын қоршап, 12 000 метрден басты қаруларымен атыс ашты. Орыс крейсері "Изумруд" оңтүстік-шығысқа бұрылып, қашуға тырысты. Небогатов өзінің артиллериясының кем дегенде мың метрдей қашықтықта екенін, ал жапондық линкорлардың өзінен жылдам екенін, сондықтан жақындаса алмайтынын түсінген соң, өзінің бағынышында қалған төрт линкорға капитуляциялауға бұйрық берді. XGE, халықаралық капитуляция сигналы, көтерілді; алайда, жапондық флот атысты тоқтатпады, себебі олардың кодекс кітаптарында "капитуляция" сөзі болған жоқ, сондықтан оны жедел іздеуге кірісті. Әлі де қатты атыс астында, Небогатов мачтаға ақ жамылғыны тіктірді, бірақ Того, бірінші Қытай-жапон соғысы кезінде IJN крейсері "Нанива" командирі ретінде қытай сарбаздарымен толы британдық көлік кемесін батыру туралы қиын шешім қабылдаған еді. Оның лейтенанттары XGE сигналын қамтитын кодекс кітабын тауып, сигнал үшін қозғалтқыштарды тоқтату қажет екенін және барлық ресейлік кемелер әлі де қозғалып жатқанын хабарлады, сондықтан ол "ТОҚТА" жауап сигналын көтеріп, атысты жалғастырды. Небогатов содан кейін Андрей кресін түсіріп, мачтаға жапондық ұлттық туды көтеруге бұйрық берді. Сигналдың талаптары орындалғанын көріп, Того атысты тоқтатып, Небогатовтың капитуляциясын қабылдады. Небогатов өзінің ісі үшін атылуы мүмкін екенін білгенімен, капитуляциялады. Ол өзінің теңдестеріне:

Ресейлік "Орёл" линкорына келтірілген зақымның деңгейін мысалға келтірсек, ол 5 дана 12 дюймдік, 9 дана 8 дюймдік, 39 дана 6 дюймдік және 21 дана кіші немесе анықталмаған снарядтармен соққыға ұшырады. Бұл зақымдардан кейін ол қисайды, ал Того капитуляцияны қабылдағаннан кейін, жапондық флот оны Нагасакидегі Сасебоның бірінші шайқас дивизиясының портына алып бара жатқанда қозғалтқышы тоқтады. "Асама" жапондық крейсері, содан кейін "Асахи" жапондық линкоры "Орёлды" сүйреуге мәжбүр болды, ал олардың бағыты соғыстың жүлдесін жоғалтпау үшін жақын орналасқан Маизуру теңіз арсеналына өзгертілді. 27 мамырда ауыр жарақат алған оның капитаны Юнг 29 мамыр күні түнде "Асахи" линкоры бортында қайтыс болды.

Рождественскийді басып алу

Ресейлік "Буйний" эсминеці 27 мамыр күні сағат 17:30-да өртеніп жатқан "Княз Суворовтан" эскадра командирін, соның ішінде адмирал Розжественскийді құтқарып алғаннан кейін, 28 мамыр күні таңертең "Донской" крейсерімен, "Бедовый" және "Грозный" эсминецтері конвойда табылды. Розжественский өзінің және флоттың командалық офицерлерін тасымалдау үшін "Бедовыйді" таңдады, себебі "Буйний" ауыр зақымдалған, ал "Донской" ескі кеме болғандықтан өте баяу болды. (Келесі күні түстен кейін "Буйний" экипажын алып кеткеннен соң "Донскойдың" оқ атуынан батып кетті.) Күресіп жатқан "Буйнийді" және баяу "Донскойді" қалдырып, "Бедовый" мен "Грозный" Владивостокқа бет алды. Жапон эсминецтері "Сазанами" мен "Кагеро" 27-сі күні түнгі шайқаста техникалық бұзылыстарға тап болды және оларды Ульсан портында жөндеуге мәжбүр болды. Екі эсминец те 28-і күні таңертең уақытша жөндеу жұмыстарын аяқтап, бірге порттан шықты. Олар Біріккен флотқа қосылуға бет алған екі ресейлік эсминецті байқап, сағат 15:25-те шабуылға түсті. "Кагероның" қуып жететініне байланысты "Грозный" эсминеці жылдамдығын арттырды, бірақ "Бедовый" атуды тоқтатып, "Сазанамиге" жақындағанда ақ ту көтерді. "Грозный" "Кагеродан" жеткілікті қашықтықты сақтап, түн батқанға дейін, шамамен сағат 18:30-да бірнеше алыстан оқ алмастырды. Ол шайқастан аман қалған Владивостокқа жеткен үш әскери кемелердің бірі болды. Біріккен флоттың басшылығы келесі күні таңертең "Сазанамимен" кездескен "Акаши" крейсері адмирал Розжественскийдің тұтқындалғаны туралы радиотелеграмма жібергенде, жаңалыққа сенбеді, себебі олар "Княз Суворовты" батып кеткеніне сенімді болды және эскадра командирі флагманмен бірге суға кетті деп есептеді. Бірақ "Акаши" крейсері, "Сазанами" мен "Кагеромен" бірге 30 мамыр күні таңертең Сасебо портына "Бедовыйді" сүйреп жетті, оның бортында жараланған адмирал ғана емес, сонымен қатар ресейлік флоттың командасының аман қалған мүшелері де болды.

Сымсыз телеграф

1890-шы жылдардың соңғы жартысында сымсыз телеграф (радио) ойлап табылды, ал ғасыр басында дерлік барлық ірі теңіз флоты осы жетілдірілген байланыс технологиясын қабылдады. Цусима шайқасы – «желідегі алғашқы маңызды теңіз шайқасы, онда сымсыз байланыс қандай да бір рөл атқарды». Лейтенант Акияма Санеюки (адмирал Тогоның майданға дейін және оның барысында жоспарлар мен директиваларды жасаудағы штаб бастығы, сондай-ақ адмирал Небогатовты Микасаға Тогомен ресми кездесуге сүйемелдеу үшін Николай I кемесіне барған) 1897 жылы әскери атташе ретінде АҚШ-қа жіберілді. Ол испан-американ соғысы кезінде сымсыз телеграфтың мүмкіндіктерін өз көзімен көрді және әскери-теңіз күштерінің бас штабына жаңа технологияны мүмкіндігінше жылдам қолға түсіруге шақыратын бірнеше хабарлама жіберді. IJN басшылығы бұл технологияға қызығушылық танытты; алайда, сол кезде Корольдік теңіз флотында қолданылып келген Марконидің сымсыз жүйесі тым қымбат деп танылды. Сондықтан жапондықтар профессор Кимура Шункичи басқаратын сымсыз байланыс зерттеу комитетін құрып, өздерінің радио құрылғыларын жасауға бекінді, ол сәтті жарамды жүйені жасады. 1901 жылы 34-ші үлгі (Мейджидің 34-ші жылы = 1901) құрылғысымен 60 мильге (97 км) дейін радиохабар таратуға қол жеткізгеннен кейін, әскери-теңіз күштері сымсыз телеграфты ресми түрде қабылдады. Екі жылдан кейін Йокосукадағы Императорлық жапон әскери-теңіз күштерінің миналық оқу мектебінде зертхана, завод және сымсыз телеграф курсы ашылды. Бұл оқу орны 36-шы үлгінің (1903) сымсыз құрылғыларын шығаруға бағытталды, олар соғыс басталған кезде Біріккен флоттың барлық ірі соғыс кемелеріне орнатылды. Әскери-теңіз институтының қызметкері Александр Степанович Попов 1900 жылы сымсыз телеграф құралын жасап, көрсетті. Алайда, Ресей империясындағы технологияны жетілдіру және өндіріс Германиядан қалып қойды, ал бастапқыда Allgemeine Elektricitäts Gesellschaft (AEG) жасаған, кейін Германиядағы ізбасары Telefunken көлемді өндіріске шығарған «System Slaby Arco» (1904 жылға қарай бұл жүйе Kaiserliche Marine-де кеңінен қолданылды) Императорлық Ресей теңіз флоты қабылдады. Екі тараптың да сымсыз телеграфы болғанымен, ресейліктер саяхаттың ортасында неміс техниктерімен реттелген және күтілген неміс құрылғыларын пайдаланды, ал жапондықтар Йокосука мектебінде оқытылған өз теңізшілерімен күтілген және басқарылған өз құрылғыларын пайдалану артықшылығына ие болды.

The wireless telegraph (radio) had been invented during the last half of the 1890s, and by the turn of the century, nearly all major navies were adopting this improved communications technology. Tsushima was "the first major sea battle in which wireless played any role whatsoever". Lieutenant Akiyama Saneyuki (who was the key staff to Admiral Tōgō in formulating plans and directives before and during the battle as a Commander, who also went aboard Nikolai I to accompany Admiral Nebogatov to Mikasa for a formal meeting with Tōgō) had been sent to the United States as a naval attaché in 1897. He witnessed the capabilities of wireless telegraphy firsthand during the Spanish–American War, and sent several memos to the Navy General Staff urging that they push ahead as rapidly as possible to acquire the new technology. The IJN command became heavily interested in the technology; however, it found the Marconi wireless system, which was then operating with the Royal Navy, to be exceedingly expensive. The Japanese therefore decided to create their own radio sets by setting up a wireless research committee under Professor Kimura Shunkichi, which eventually produced an acceptable system. In 1901, having attained radio transmissions of up to 60 mile (97 km) with the Type 34 (34th year of Meiji = 1901) set, the Navy formally adopted wireless telegraphy. Two years later, a laboratory, a factory, and the wireless telegraphy curriculum were set up at Imperial Japanese Navy Mines Training School in Yokosuka to produce the Type 36 (1903) wireless sets, and these were quickly installed on every major warship in the Combined Fleet by the time the war started. Alexander Stepanovich Popov of the Naval Warfare Institute had built and demonstrated a wireless telegraphy set in 1900. However, technology improvement and production in the Russian empire lagged those of Germany, and "System Slaby Arco", originally made by Allgemeine Elektricitäts Gesellschaft (AEG) and then produced in volume by its successor wireless set maker Telefunken in Germany (by 1904, this system was in wide use by Kaiserliche Marine) was adopted by the Imperial Russian Navy. Although both sides had early wireless telegraphy, the Russians were using German sets tuned and maintained by German technicians half way into the voyage, while the Japanese had the advantage of using their own equipment maintained and operated by their own navy specialists trained at the Yokosuka school.

Жапондықтар шығындары

Жапондықтар үш торпедалық кемені (No. 34, 35 және 69) жоғалтты. Жеке құрамдық шығын 117 офицер мен сарбаздың қаза болуы және 583 офицер мен сарбаздың жаралануы болды. Бұл, сонымен қатар, "Сары қауіп" туралы алаңдаушылықты күшейтіп, кейбір батыс елдерінде кең таралған ақ үстемдік идеясын әлсіретті. Махатма Ганди (Үндістан), Мустафа Кемал Ататүрік (Түркия), Сунь Ятсен (Қытай) және Джавахарлал Неру (Үндістан) – отарлық державаның жеңілісін құттықтаған болашақ ұлттық көшбасшылардың қатарында болды. Жеңіс Жапонияны теңіз күштері бойынша алтыншы орынға көтерді, ал Ресей теңіз флоты Австрия-Мажарстан флотынан аздап басым болды. "Керемет шайқастар кітабында" британдық тарихшы Джеффри Реган бұл жеңістің Жапонияның күшейе түскен саяси және әскери агрессиясын қолдағанын айтады. Реганның сөзіне қарағанда, Цусимадағы жапондықтардың жеңісі Жапония басшыларын қырық жылға созылатын аңызға ие етті. Бір британдық адмирал бір кезде: "Кеме жасауға үш жыл кетеді, ал дәстүр қалыптастыруға 300 жыл" деген еді. Жапония жеңіске жеткен соң, бұл міндетті бірнеше жылдың ішінде орындап болғанына сенді. Бәрі тым оңай болды. Тогоның әлемдік державалардың бірін жеңгеніне куә болған жапондық әскерилер, көбірек кемелермен, үлкенірек және жақсырақ кемелермен Тынық мұхитында да осындай жеңістерге қол жеткізе алатынына сенді. Мүмкін, Жапон теңіз флотына ешбір күш қарсы тұра алмас, тіпті Ұлыбритания мен АҚШ та емес. Реган сондай-ақ, бұл жеңіс жапондықтардың кейінгі апатқа ұшырауына себеп болды деп санайды, "өйткені нәтиже өте жаңылыстырды. Әрине, жапондық теңіз флоты жақсы өнер көрсетті, бірақ оның қарсыластары әлсіз болды және ол жеңілмейтін емес. Тогоның жеңісі Жапонияны соңынан Екінші дүниежүзілік соғысқа жеткізетін жолға түсірді". Такано Исороку, болашақ жапон адмиралы Ямамото Исороку, Перл-Харборға шабуылды жоспарлап, Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде Жапон императорлық теңіз флотына басшылық етті. Ол шайқас кезінде кіші офицер болып қызмет еткен (жапондық "Ниссин" крейсерінде) және алдыңғы қатардағы зеңбіректе 8 дюймдік снарядтың кездейсоқ жарылысынан жараланып, екі саусағын жоғалтты. Егер ол үшінші саусағын жоғалтса, онда IJN-нан медициналық себептермен шығарылар еді.

The Japanese lost three torpedo boats (Nos. 34, 35 and 69). Personnel losses were 117 officers and men killed and 583 officers and men wounded. It also heightened the alarm of "The Yellow Peril" as well as weakening the notion of white superiority that was prevalent in some Western countries. Mahatma Gandhi (India), Mustafa Kemal Atatürk (Turkey), Sun Yat sen (China) and Jawaharlal Nehru (India) were amongst the future national leaders to celebrate this defeat of a colonial power. The victory established Japan as the sixth greatest naval power while the Russian navy declined to one barely stronger than that of Austria Hungary. In The Guinness Book of Decisive Battles, the British historian Geoffrey Regan argues that the victory bolstered Japan's increasingly aggressive political and military establishment. According to Regan, the lopsided Japanese victory at Tsushima: created a legend that was to haunt Japan's leaders for forty years. A British admiral once said, 'It takes three years to build a ship, but 300 years to build a tradition.' Japan thought that the victory had completed this task in a matter of a few years It had all been too easy. Looking at Tōgō's victory over one of the world's great powers convinced some Japanese military men that with more ships, and bigger and better ones, similar victories could be won throughout the Pacific. Perhaps no power could resist the Japanese navy, not even Britain and the United States. Regan also believes the victory contributed to the Japanese road to later disaster, "because the result was so misleading. Certainly the Japanese navy had performed well, but its opponents had been weak, and it was not invincible Tōgō's victory [helped] set Japan on a path that would eventually lead her" to the Second World War. Takano Isoroku, the future Japanese admiral Yamamoto Isoroku who would plan the attack on Pearl Harbor and command the Imperial Japanese Navy through much of the Second World War, served as a junior officer (aboard Japanese cruiser Nisshin) during the battle and was wounded and lost two fingers by an accidental explosion of an 8 inch shell in a forward gun. Had he lost a third, he would have been medically discharged from the IJN.

Дредноуттар қарулану жарысы

Рус-жапон соғысына дейін елдер өздерінің жауынгерлік кемелерін негізінен 6 дюймдік (152 мм), 8 дюймдік (203 мм), 10 дюймдік (254 мм) және 12 дюймдік (305 мм) зеңбіректерден тұратын аралас батареялармен жарақтандырды. Осы жауынгерлік кемелердің жақын арадағы, шешуші флоттық шайқаста күресуі көзделіпті. Цусима шайқасы жылдам жауынгерлік кемелердің және ұзын қашықтықта атуға қабілетті үлкен зеңбіректердің, әртүрлі калибрлі зеңбіректерге қарағанда артықшылығын нақты көрсетті. Ұлыбританияның бірінші теңіз лорды адмирал Джеки Фишер Цусимадағы жапондық жеңістің заманауи жауынгерлік кемелер үшін үлкен калибрлі зеңбіректер мен жылдамдықтың маңыздылығын растағанын айтты. Британдық Корольдік Әскери-теңіз флотының капитаны Уильям Пакенхэм, Цусима шайқасында жапондық "Асахи" жауынгерлік кемесінде ресми бақылаушы ретінде болған ол, "әрбір зеңбірек атысының әсері келесі үлкен калибрлі зеңбіректің әсерінен кем, ал 12 дюймдік зеңбіректер атылғанда 10 дюймдік зеңбіректердің атысы байқалмайды. Осы соғыстағы барлық оқиғалар кемеге оның өмірінің кез келген кезеңінде мүмкіндігінше ірі калибрлі және алысқа атуға қабілетті зеңбіректерді тасымалдаудың маңыздылығын көрсетті" деді. 1905 жылдың қазан айында британдықтар жаңа кеме құрылысын бастады, бұл 1914 жылға дейінгі жылдары Ұлыбритания мен Германия арасындағы теңіз қарулануының басталуын білдірді. Бұл шайқас геосаяси деңгейде де жағдайды күрделендірді; англо-германдық теңіз қарулануы 1897 жылы басталған болса да, 1905 жылы Ресей теңіз күшінің әлсіреуі Ұлыбританияға теңіз күштерінің басым бөлігін басқа аймақтарға жіберуге мүмкіндік берді, себебі алыс Шығыстағы жапондық әріптесінің теңіз үстемдігіне сенімді болды. Еуропадағы британдық флоттың күшеюі немістердің Тирпицтің флотының қағидасына сәйкес, бірдей салыстырмалы күшті сақтау үшін пропорционалды түрде үлкен флотты құруын талап етті. Британдық Корольдік Әскери-теңіз флоты да өзінің флотының көлемін ұлғайтуға мәжбүр болды, себебі екі күш стандарты бойынша белгіленген салыстырмалы күшті сақтау қажеттілігі туды. Бұл оң кері байланыс бір жақтың өңірлік теңіз күшін сыртқы факторлардың артуына алып келсе (бұл жағдайда британдықтар), қарсы жақтан теңіз күшінің пропорционалды өсуі ғана емес, екі жақта да теңіз күшін бірнеше кезеңде арттыруға және жоғары тепе-теңдікке жетуге әкелетін жағдай туды. Нәтижесінде, немістер Цусимадан кейін 6 жыл ішінде өзінің бес флоттық заңның үшеуін қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, британдықтар да, немістер де Цусима сияқты теңіздегі жеңілістің қаншалықты қауіпті салдарға алып келетінін жақсы білді. Ұлыбритания өзінің империясын қорғау үшін және соғыс күш-жігері үшін маңызды сауда жолдарын қамтамасыз ету үшін жауынгерлік флотына мұқтаж болды. Сол кездегі Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль британдық адмирал Джон Джелликонды "бір түстен кейін соғысты жоғалта алатын жалғыз адам" деп сипаттады. Неміс теңіз күштерінің қолбасшылары кайзер Вильгельм II өзінің теңіз күшіне және оның дипломатиялық беделіне қаншалықты мән беретінін түсінді. Сақтық шараларының нәтижесінде, Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания мен Германияның флоттары бір ғана ірі шайқасқа қатысты, ол шешуші нәтиже бермеген Йутландия шайқасы болды.

Prior to the Russo Japanese War, countries constructed their battleships with mixed batteries of mainly 6 inch (152 mm), 8 inch (203 mm), 10 inch (254 mm) and 12 inch (305 mm) guns, with the intent that these battleships fight on the battle line in a close quarter, decisive fleet action. The Battle of Tsushima conclusively demonstrated that faster battleships and big guns with longer ranges were superior to batteries of mixed size guns. Britain's First Sea Lord, Admiral Jackie Fisher, reasoned that the Japanese victory at Tsushima confirmed the importance of large guns and speed for modern battleships. While Captain William Pakenham of the British Royal Navy, who had been present aboard the Japanese battleship Asahi as an official observer during the Tsushima Battle, "famously remarked the effect of the fire of every gun is so much less than that of the next larger size, that when 12in guns are firing, shots from 10in pass unnoticed everything in this war has tended to emphasize the vast importance to a ship, at every stage of her career, of carrying some of the heaviest and furthest shooting guns that can be got into her." In October 1905 the British started the construction of , which marked the beginning of a naval arms race between Britain and Germany in the years before 1914. The battle also accelerated the naval arms race on a geopolitical level; though the Anglo German naval arms race had begun in 1897, the collapse of Russian naval power in 1905 allowed Britain to send the bulk of its naval forces to other regions, reassured by the naval superiority of its ally Japan in the Far East. In turn, the presence of a larger British fleet in Europe meant that the Germans must build a proportionally larger fleet to maintain the same relative power, in accordance with Tirpitz's fleet in being principle. The Royal Navy, in turn, must increase its fleet size to maintain the relative power as set out by its two power standard. This positive feedback meant that any external increase in the regional naval power of one side – in this case, the British – would precipitate not just a proportional increase in naval power from the opposing side, but rather a mutual multi stage build up in naval power on both sides, before settling to a higher equilibrium. Ultimately, the Germans passed three of its five Fleet Acts after Tsushima within a span of 6 years. Upon the breakout of World War I, the British and Germans were both aware of the potentially devastating consequences of a naval defeat on the scale of Tsushima. Britain needed its battle fleet to protect its empire, and the trade routes vital to its war effort. Winston Churchill, then First Lord of the Admiralty, described British Admiral John Jellicoe as "the only man who on either side could lose the war in an afternoon." German naval commanders, for their part, understood the importance Kaiser Wilhelm II attached to his navy and the diplomatic prestige it carried. As a result of caution, the British and German fleets met in only one major action in World War I, the indecisive Battle of Jutland.

Уақыт шкаласы

Айта кетейік, ресейлік және жапондық деректерде ғана емес, жапондық деректердің өзінде де уақыт жобасы бойынша елеулі келіспеушіліктер бар. Бұл уақыт жобасы көбінесе жапондық деректерден құрастырылған. 06:05 Жапон біріккен флотының 1-ші (жапондық «Микаса», жапондық «Шикисима», жапондық «Фудзи», жапондық «Асахи», жапондық «Касуга», жапондық «Ниссин»), 2-ші (жапондық «Изумо», жапондық «Азума», жапондық «Токива», жапондық «Якумо», жапондық «Асама», жапондық «Ивате») және 4-ші (жапондық «Нанива», жапондық «Такачихо», жапондық «Акаши», жапондық «Цусима») шайқас дивизиялары 12 түйінмен Цинхэ (Чинхай) шығанағынан оңтүстік-шығысқа қарай кетеді. «Ауа райы жартылай бұлтты, жел оңтүстік-батыстан соғады, соңғы екі күндегі дауылдан толқындар әлі де жоғары». 06:20 «Микасаға» «шайқасқа дайындалу» бұйрығы берілді. 07:00 Крейсер «Жапондық крейсер Идзуми» «Синано Маруды» есеп беру міндетінен босатады, оң жақтағы ресейлік «Княз Суворовқа» 10 000 метрге жақындайды, содан кейін қашықтықты арттырады және Балтық флотын жалғыз бақылайды; «Дұшпан флоты 224 торда (Укусима аралынан 20 миль солтүстік-батысқа қарай, Нагасакиден) солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай бет түзеп барады» деп хабарлайды. 08:30 Жапондық крейсер «Касаги» хабарлағандай, «3-ші шайқас дивизиясы 251-ші торда, 10 түйінмен солтүстік-шығысқа қарай бағытталған». 12:00 «Микасаның» бас навигациялық офицері ағымдағы координаттарды тіркеді. 05:23 5-ші шайқас дивизиясының барлау кемесі «Яэяма» «603 торда солтүстік-шығысқа қарай қарсыласты байқадым» деп жапондық крейсер «Ицукусимаға» хабарлайды. 05:30 Жапон біріккен флоты барлық шайқас дивизиялары арасында 20-дан астам бас кемелермен қоршау құрамын құрастыруды бастайды. 09:30 Құрылым көбінесе дайын. «Микаса» мен 1-ші шайқас дивизиясы солтүстіктен оңтүстікке қарай жақындап келеді. 09:38 «Микаса» Балтық флотының қалған бөлігімен көзге көрінеді. 10:00 Ресейлік крейсер «Изумруд» оңтүстік-шығысқа бұрылып, ресейлік флоттың қалған бөлігінен жоғары жылдамдықпен қашып кетеді. 10:31 «Ниссин» 9 000 метрден «Николай I-ге» атып, ресейлік линкорлар «Орел», «Апраксин» және «Сенявин» осы ретпен соңынан келеді. 10:34 Адмирал Небогатов «XGE P» сигналын береді, бұл сол кезде қолданылған Халықаралық сигналдар кодексінде «Берілдім. Баяу жылдамдықпен жүре бер» дегенді білдіреді. 10:40 «Микаса» бағытын ENE-ге өзгерткеннен кейін, 6 900 метрден 6 дюймдік сынақ оғымен оң жақтан атып, жарылыс жасайды. Ресейлік кемелер жауап бермейді. 10:42 «Касуга» «дұшпан берілді» деген белгіні көтереді. 10:45 Адмирал Того берілуді қабылдайды. Крейсер «Ресейлік крейсер «Светлана» 3-ші шайқас дивизиясымен солтүстікке қарай қоршау құрамын құру бағытында батты. 10:50 «Микаса» оңтүстікке бұрылып, жауынгерлік туын түсіреді. 10:53 Оқ ату тоқтатылды. 11:53 Командир Акияма Санеюки мен лейтенант Ямамото Шинжиро «Микасадан» шығып, торпедалық қайық «Киджиде» «Николай I-ге» бет алады. 13:37 «Киджи» адмирал Небогатов пен оның штабымен «Микасаға» оралады. «Асаманың» командирі капитан Яширо Рокуро Того мен Небогатовтың кездесуінде аудармашы болып қызмет етеді.

Noteefn|There are considerable discrepancies not only between the Russian and Japanese records, but also among the Japanese records on time line. This timeline is assembled mostly from the Japanese records. 06:05 The 1st (Japanese battleship Mikasa, Japanese battleship Shikishima, Japanese battleship Fuji, Japanese battleship Asahi, Japanese cruiser Kasuga, Japanese cruiser Nisshin), 2nd (Japanese cruiser Izumo, Japanese cruiser Azuma, Japanese cruiser Tokiwa, Japanese cruiser Yakumo, Japanese cruiser Asama, Japanese cruiser Iwate) and 4th (Japanese cruiser Naniwa, Japanese cruiser Takachiho, Japanese cruiser Akashi, Japanese cruiser Tsushima) battle divisions of the Japanese Combined Fleet leave Jinhae (Chinhae, or Chinkai) Bay head South East at 12 knots. "Weather is half cloudy, wind from the South West, wave is still high from the stormy weather in the last two days." 06:20 "Prepare for battle" ordered on Mikasa. 07:00 Cruiser Japanese cruiser Izumi relieves Shinano Maru of reporting task, closes in to 10,000 metre of Russian battleship Knyaz Suvorov on the starboard, then increases the distance and shadows the Baltic Fleet alone; reports "Enemy fleet is in grid 224 (20 nm NW of Ukushima Island, Nagasaki) heading North North East". 08:30 Japanese cruiser Kasagi reports "3rd battle div. is at grid 251 , heading NNE at 10 Knots." 12:00 Mikasas chief navigation officer records the current coordinates,
05:23 The scout ship of the 5th battle division, Yaeyama, sends "Spotted enemy in grid 603 heading NE" to Japanese cruiser Itsukushima. 05:30 The Japanese Combined Fleet starts assembling a surrounding formation with over 20 capital ships among all the battle divisions. 09:30 Formation is mostly in place. Mikasa and the 1st battle division approach from the North heading South. 09:38 Mikasa gains visual contact with the remaining Baltic Fleet in SSE. 10:00 Russian cruiser Izumrud turns SE and runs at high speed away from the rest of the Russian fleet. 10:31 Nisshin opens fire at 9,000m to Nikolai I with Russian battleship Oryol, Apraksin and Seniavin following in this order. 10:34 Admiral Nebogatov signals "XGE P", which is "Surrendered. Go still (Proceeding slow)" in the International Code of Signals used at the time. 10:40 Mikasa, after changing course to ENE, opens fire at 6,900m with a starboard salvo 6" test shot. The Russian ships do not return fire. 10:42 Kasuga hoists flag signal "enemy surrendered". 10:45 Admiral Tōgō accepts the surrender. Cruiser Russian cruiser Svetlana sunk by the 3rd battle division on its way North to the surrounding formation. 10:50 Mikasa turns South and lowers the battle flag. 10:53 Firing stops. 11:53 Commander Akiyama Saneyuki and Lieutenant Yamamoto Shinjirō depart Mikasa and head for Nikolai I on torpedo boat Kiji. 13:37 Kiji returns to Mikasa with Admiral Nevogatov and his staff. Asama commander, Captain Yashiro Rokurō, acts as the interpreter in the Tōgō Nebogatov meeting.

Фильмде

Бұл шайқас Жапонияда екі тарихи фильмнің негізгі тақырыбы болды. Біріншісі – 1969 жылғы «Жапон теңізінің шайқасы» (日本海大海戦, Nihonkai Daikaisen) фильмі, режиссері Сейджи Маруяма, адмирал Того рөлінде Тоширо Мифунэ, музыкасы Масару Сато және арнайы эффектілері Эйджи Цубурая. Ол 1983 жылғы «Соғыс әнұраны» (日本海大海戦・海ゆかば, Nihonkai Daikaisen—Umi Yukaba) фильмінде Мифунэ рөлін қайта ойнап, қайтадан көркемделді. Тағы бір, соңғы бейнелеу – 2009–2011 жылдарғы NHK тайга драмасы «Қиырдың үстіндегі бұлттар» (Saka no Ue no Kumo) телесериасының 3 маусым, 4-ші эпизоды (Saka no Ue no Kumo) (lit. "Қиырдың үстіндегі бұлттар").