Кіріспе

Индияның Карнатака штатындағы Калабураги қаласы муниципалдық корпорациямен басқарылады және Калабураги қалалық аймағында орналасқан. Ол суфи қаласы деп аталады. Мұнда Хазрат Хваджа Банда Наваз Дарғасы, Шарана Басавешвара ғибадатханасы және Будда Вихары сияқты танымал діни құрылыстар бар. Сонымен қатар, Бахмани әулеті тұсында салынған бекініс те бар. Бахмани ескерткіштеріне Хафт Гумбаз (жеті күмбез) және Шор Гумбад жатады. Калабурагиде әлемдегі ең үлкен зеңбірек орналасқан. Бахмани патшалығы кезінде салынған бірнеше сәулеттік шедеврлер Калабурагиде бар, оның ішінде Калабураги бекінісіндегі Джама мешіті де бар. Калабурагиде Карнатака жоғарғы сотының аймақтық филиалы орналасқан. 2014 жылы ЮНЕСКО қаладағы бірнеше ғимаратты «алдын ала тізімге» енгізді, оларды Деккан сұлтандықтарының ескерткіштері мен бекіністері деген атаумен әлемдік мұра нысанына айналдыру үшін қарастырды (бірнеше сұлтандықтар болғанына қарамастан). Гүлбарға атауы «гүл бақтары қаласы» дегенді білдіреді, ол парсы тіліндегі gul – «гүл» және bāgh – «бақша» сөздерінен шыққан.

Тарих

Калабураги тарихы VI ғасырға дейін жетеді. Раштракуттар бұл аймақты бақылауға алды, бірақ Чалукиялар қысқа мерзімде өз иелігін қайтарып алып, 200 жылдан астам билік етті. Олардан кейін билікке келген Кальяни Калачурилер 12 ғасырға дейін үстемдік құрды. 12 ғасырдың соңында Девагиридің Ядавалары мен Дварасамадраның Хойсалалары Чалукиялар мен Кальяни Калачурилерінің билігін жойды. Осы кезеңде Варангалдың Какатия патшалары маңызға ие болды, ал қазіргі Калабураги және Райчур аудандары олардың құрамына кірді. 1308 жылы Какатия билігі басылды және Калабураги ауданымен қоса, бүкіл Декан Дели сұлтандығының бақылауына өтті. Делиден тағайындалған шенеуніктердің бүліктері 1347 жылы Алауддин Бахман Шахтың Бахмани сұлтандығын құруына әкелді, ол Калабурагиді (Хасанабадты) астана етіп таңдады. 1527 жылы Бахмани сұлтандығы құлағанда, мемлекет бес тәуелсіз Декан сұлтандығына бөлінді: Бижапур, Бидар, Берар, Ахмеднагар және Голконда. Қазіргі Калабураги ауданы жартылай Бидар сұлтандығының, жартылай Бижапур сұлтандығының құрамына кірді. Осы сұлтандықтардың соңғысы Голконда 1687 жылы Әуренгзебке бағынды. 17 ғасырда Әуренгзеб Деканды жаулап алғаннан кейін Калабураги Моғол империясының құрамына кірді. 18 ғасырдың басында Моғол империясының әлсіреуімен Әуренгзебтің генералдарының бірі, Асаф Жах I Хайдарабад мемлекетін құрды, оған Калабураги аймағының көп бөлігі де кірді. 1948 жылы Хайдарабад мемлекеті Үндістан Одағының бір бөлігіне айналды, ал 1956 жылы Андхра-Прадеш штатына қосылған екі ауданды есептемегенде, Калабураги ауданы жаңа Майсур мемлекетінің құрамына кірді. Гүлбарға (урду тілінде – «гүлдер мен бақтар қаласы») 2014 жылдың 1 қарашасынан бастап Калабураги (каннада тілінде – «Каль» сөзі каннада тілінде «тас», ал «бур» сөзі – «қырғи»), яғни «Тас пен қырғинің жері» деп аталатын болды.

География

Бүкіл аудан Декан үстіртінде орналасқан, ал биіктігі теңіз деңгейінен 300-ден 750 метрге дейін жетеді. Аудан арқылы екі ірі өзен – Кришна және Бхима өзендері ағып өтеді. Басым топырақ түрі – қара топырақ. Ауданның көптеген су қоймалары бар, олар өзенмен бірге жерді суаруға көмектеседі. Жоғарғы Кришна жобасы – Калабураги ауданындағы маңызды суару шарасы. Басты егістер – жер жаңғағы, күріш және бұршақ. Калабураги – Карнатака штатында көгершін бұршағының (toor dal) ең ірі өндірушісі. Калабураги өнеркәсіптік дамудан қалып қойған аудан, бірақ цемент, тоқыма, былғары және химия өнеркәсібі салаларында өсудің белгілері байқалады. Калабурагиде медицина және инженерия колледждері бар университет орналасқан. Орталық Қазақстан университеті (CuK) Калабурагидің Аланд ауданындағы Кадаганчи елді мекенінде орналасқан. Қаланың географиялық аумағы 64 шаршы километрді құрайды.

Климат

Калабурагиде ыстық, жартылай құрғақ климат (BSh) басым, ол тропикалық ылғалды және құрғақ климатқа (Aw) жақын. Ауданның климаты көбінесе құрғақ, температура 8 °C-тан 45 °C-қа дейін ауытқиды және жылдық жауын-шашын шамамен 750 мм құрайды. Калабурагиде жыл үш негізгі маусымға бөлінеді. Жаз ақпанның соңынан мамырға дейін дамиды. Одан кейін маусымның соңынан қазанның соңына дейін оңтүстік-батыс муссоны басталады. Содан кейін қарашаның соңынан ақпанға дейін құрғақ қысқы ауа-райы орналады.

Үкімет және саясат

Калабурагиде Карнатаканың екі бұрынғы бас министрі болған, атап айтқанда Вирендра Патил (1968–1971, 1988–1992) және Дарам Сингх (2004–2006); екеуі де Үндістан Ұлттық Конгрессі партиясына жатады. Калабураги Калабураги сайлау округіне кіреді. 2019 жылдан бері Бхаратия Жаната Партиясының (БЖП) Парламент мүшесі – Умеш Г. Джадав. Малликарджун Харге (21 шілде 1942 жылы туған) – Үндістан саясаткері, қазіргі Үндістан Ұлттық Конгрессінің президенті және 2021 жылдың 16 ақпанынан бастап Карнатакадан Раджья Сабханың мүшесі. Сондай-ақ, ол 2021 жылдың 16 ақпанынан 2022 жылдың 1 қазанына дейін Раджья Сабхадағы оппозиция жетекшісі болды. Ол бұрын Үндістан үкіметінде Теміржол және Еңбек және жұмыспен қамту министрі болған. Харге 2009 жылдан 2019 жылға дейін Гүлбарга, Карнатакадан Парламент мүшесі болды. Калабураги қаласында екі Видхан Сабха сайлау округі бар: Калабураги Уттар (Солтүстік) және Калабураги Дакшин (Оңтүстік). Екеуі де Калабураги сайлау округінің құрамына кіреді. Калабураги Уттардан депутат – Канеиз Фатима, ал Калабураги Дакшинден депутат – Үндістан Ұлттық Конгрессінің мүшесі [2023].

Өнер және сәулет

Ислам өнерінің ең ірі жинағы 14 ғасырлық суфи қадірлісі Сейед Шах Қабулуллах Хусайнидің мазарындағы күмбезді төбеде және қабырғаларда, каллиграфиялық өрнектермен, гүлдермен, өсімдіктермен және геометриялық үлгілермен безендірілген суреттерде көрінеді. Діннің шектеулеріне байланысты суретшіге мазардың ішкі бөлігінде тірі жандарды бейнелеуге тыйым салынды, сондықтан ол діни мәтіндер үшін жаңа үлгілер ойлап табуға немесе геометриялық және гүлдік элементтерге одан да нәзіктік пен күрделілік қосуға тырысты. Аталған суфидің мазарының жанындағы кішкентай қабірдің төбесінде боялған гүлді өсімдіктердің көркем жұмысы бар. Қала сыртындағы тағы бір бос тұрған Жолақты Гүмбадтың күмбезді төбесіндегі нәзік өрнектер керемет. Сұлтан Фируз Шах Бахманидің мазарының қабырғалары мен төбесін тамашалауға болады, ол монотон болғанымен, жүзімдер мен гүлдік өрнектерді, көптеген геометриялық элементтер мен каллиграфиялық стильдерді дәл көрсетеді. Дегенмен, осы кезеңдегі ең танымал ғимарат – 1367 жылы Бахмани әмірі Мұхаммед Шах I тұсында парсы сәулетшісі Рафи салған Калабураги бекінісіндегі Джама мешіті. Солтүстік Карнатакадағы қалалардың мәртебесі Бахмани әулетінің құлдырауымен бірге төмендеді, бірақ Барид Шахи және Адил Шахи әмірлері өздерінің тұрақсыз билігі кезінде оның сұлулығын сақтап қалды. Ол никель мен қорғасынның зиянды әсерінен зардап шегеді. Патшалық демеушілік ислам өнерінің қалыптасуында, басқа мәдениеттердегідей, маңызды рөл атқарды. 14 ғасырдан бастап, әсіресе шығыс елдерінде, өнер кітаптары сарай демеушілігінің ең жақсы куәсі болып табылады. Гүлбарғаның бай мәдениеті туралы толыққанды ақпарат алу үшін, доктор М.Д. Салахуддин Муншидің «Гүлбарғадағы Мұсылман ескерткіштері» (Мәдени зерттеу) атты кітабына жүгінуге болады.

Әуе көлігімен

Калабурагиде Калабураги әуежайы деп аталатын әуежай бар. Ол 2019 жылдың 22 қарашасында Карнатака бас министрі Едиюраппаның қатысуымен ашылды және сол күні жұмысын бастады. Star Air және Alliance Air әуе компаниялары арқылы Бангалор және Тирупати қалаларымен байланыс бар.

Темір жолмен

Калабурагиде Калабураги торабы деп аталатын темір жол станциясы бар, ол Үндістан темір жолының Солапур бөлімшесіне қарасты. Калабураги арқылы екі темір жол желісі өтеді, атап айтқанда, Мумбай-Ченнай желісі (Солапур-Гунтакал учаскесі) және Калабураги-Бидар желісі. Калабураги күнделікті пойыз қатынасы арқылы Мумбай, Бангалор, Хайдарабад, Ченнай, Итарси торабы, Майсур, Хасан, Хубли, Виджаявада, Коимбатор, Кочи, Каньякумари және басқа да қалалармен тікелей байланысты. Калабураги Мумбайдан Хайдарабадқа дейінгі жоспарланудағы жоғары жылдамдықты темір жол дәлізінің бір бөлігі болуы тиіс.

Жол жүрісімен

Калабураги – NEKRTC бас кеңсесі, сондай-ақ Кальяна Карнатака RTC автобус тасымалдау мекемесі деп аталады. Ол 2000 жылдың 15 тамызында құрылып, жұмысын бастады және Карнатаканың солтүстік-шығыс аудандарына қызмет көрсетеді. Бұған қоса, Калабураги қалалық және Седам қалаларын қамтитын Нрупатунга қалалық автобус қызметі де бар, оны NEKRTC өзі басқарады.

Білім

Карнатаканың орталық университеті Калабураги қаласында орналасқан. Гүлбарға университеті, Шарнбасва университеті және Хаджа Банданаваз университеті – қаладағы басқа университеттер. Бұдан өзге, қалада ESIC медициналық колледжі де бар.