Кіріспе

Хадиша бөгеті (سد حديثة) немесе Кадисия бөгеті - Хадишаның солтүстігінде (Ирақ) Евфрат өзенінде орналасқан, Кадисия көлін пайда ететін топырақпен толтырылған бөгет. Жағажайдың төбелері өте ұзын және биік. Плотинаның мақсаты - гидроэлектр энергиясын өндіру, Евфрат өзенінің ағысын реттеу және суару үшін су беру. Бұл Мосул бөгетінен кейін Ирактың электр жүйесіне екінші үлкен гидроэлектрлік өнім беруші.

Жобаның тарихы

Хадита бөгетінің жобасы 1960 жылдардың аяғында ойластырылды; құрылыс 1977 жылы басталды. Плотинаны Совет Одағының Энергетика министрлігі жобалаған, оның электр станциясы мен жабдықтарын әртүрлі Югославиялық фирмалар жобалаған және салған; олардың ішінде Сараевоның Хидрограднасы бас мердігер ретінде; Белградтың Энергопроекті жобалау үшін; Марибордың Металл тұтыныш қақпалары, төменгі шығыс қақпалары, радиалдық қақпалар үшін; Люблянаның Литостройы турбиналар үшін; және Загребтің Раде Кончар генераторлар мен трансформаторлар үшін. Бұл көп мақсатты жоба гидроэлектр энергиясын өндіру, Евфрат өзенінің ағысын реттеу және суару үшін су беру болып саналады. Құрылыс 1977-1987 жылдар аралығында жүргізілді және Кеңес Одағы мен Ирак үкіметтерінің бірлескен кәсібі болды. Хадита бөгетінің бастапқы құрылысының құны 830 миллион АҚШ долларына бағаланады.

Усия мен Ананың суға батуы

Хадита су қоймасының пайда болуымен Усийе және Ананың көне археологиялық орны су астында қалды. Усийе Хадита мен Анахтың арасында Евфраттың оң жағалауында орналасқан және 1982-1983 жылдары Иракта Жапон археологиялық экспедициясы қазба жұмыстарын жүргізді. Жер астынан бірнеше бөлмелі ғимарат, баспалдақ, төрт терекоттан жасалған арыстан мүсіні, үш орта көлемді арыстан мүсіні және бір арыстан мүсіні табылды. Бұл табылған заттар б.з.д. 1800-1700-жылдарға жатады. Ежелгі Ана да су астында қалды және онда қымбат минарет тұрды. Қазіргі кезде тек қана қазіргі Ана бар.

2003 жылғы АҚШ-тың басып кіруінен кейін

2003 жылы Иракқа шабуыл кезінде АҚШ армиясының рейнджерлері 1 сәуірде Хадита бөгетін жоюға жол бермеу үшін оны басып алды. Плотинаның жойылуы елдің электр желісінің жұмыс істеуіне елеулі әсер етер еді және бөгеттің төменгі ағысында үлкен су тасқынына әкелуі мүмкін еді. Кейін бөгетте әртүрлі АҚШ теңіз әскерлері бөлімдері, сондай-ақ Әзірбайжаннан келген шағын жасақ орналасты. 2004 жылы Құрама Штаттар Армиясының Инженерлер корпусының (USACE) Перс шығанағының аймақтық бөлімшесі бөгеттің гидроэлектр стансасын толық қуатына қалпына келтіру үшін турбиналардың бірінде қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. Коалицияның Уақытша органының айтуынша, 2004 жылғы 3 маусымда осы турбинаның ашылуы 1990 жылдан бері бірінші рет электр станциясының толық қуатымен жұмыс істегенін білдірді. Сол жылы бұрын жойылған желілерді қалпына келтіру үшін USACE көмегімен Хадита мен Бағдад арасында жаңа электр желісі орнатылды. Бұл жаңа желі 504 мұнарамен, 400 кВ жұмыс кернеуімен, Хадита бөгетінен 350 МВт қуатты ұлттық электр желісіне қосуға мүмкіндік береді. Желі құны 56,7 миллион АҚШ долларын құрады және ол Ирактың мұнай табысынан төленді.

Плотинаның және су қоймасының ерекшеліктері

Плотина Евфрат өзенінің шағын арнасы арқылы негізгі арнадан бөлініп жатқан жерде орналасқан. Негізгі каналдың ені, ал қосалқы канал кең болды. ГЭС осы қосалқы арнада орналасқан. Хадита бөгеті ұзын және биік, су электр станциясы бөгеттің оңтүстік шетінен орналасқан. Жазық АМСЛ және кең. Плотинаның жалпы көлемі көлденең қима бойынша, бөгет өзегінде асфальтты бетон қабырғадан тұрады, содан кейін ұнтақты детрит доломиттері және құм мен қиыршық тас қоспасы. Бұл материалдар құрылыс алаңының жанында оңай қол жетімді болғандықтан таңдалды. Бұл өзекті бөгеттің жоғары жағында темір бетон плитасы және төменгі жағында тау жыныстары массасы арқылы қорғалады. Ең жоғары қуаты кезінде көлден жыл сайынғы булану шамамен .