Поль Тортьелье: Француз шаCellошы және композитор

Кіріспе

Француз виолончелисті және композитор

Пол Тортелье (21 наурыз 1914 – 18 желтоқсан 1990) – француз виолончелисті және композиторы. Париж консерваториясындағы өте табысты оқушылық жолынан кейін, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Франция мен АҚШ оркестрлерінде ойнады. Соғыстан кейін ол әлемнің түкпір-түкпірінде өнер көрсетіп, танымал солист атанды. Франция, Германия және Қытай консерваторияларында сабақ берді, сондай-ақ Англияда телеарна арқылы шеберлік кластарын өткізді. Ол әсіресе Рихард Штраустың «Дон Кихот» шығармасындағы солистік партиясымен, Эльгар және басқа композиторлардың виолончель концерттерімен, сондай-ақ Бахтың виолончель сюиталарымен тығыз байланысты болды.

Алғашқы жылдар

Тортелье Парижде, Жозеф Тортелье мен оның әйелі Маргаританың ұлы болып дүниеге келді. Бретондық тамыры бар отбасыдан шыққан Жозеф Монмартрда ағаш ұстасы, шкаф жасаушы және ебенсер (әшекейлеуші) болды. Тортельедің анасы виолончельді өте жақсы көретін, ал ол алты жасында осы аспапта ойнауды бастады. Оның жалпы білімі Эколь Люсьен Лафлеследе алды, ал тоғыз жасынан бастап Луи Фойярдан виолончель сабақтарын алды. 12 жасында Тортелье Париж консерваториясына түсті, онда ол Жерар Хеккингпен виолончельді оқыды. Студент кезінде ол үнсіз фильмдерге қосымша музыка орындау үшін триода ойнап табыс тапты. 16 жасында ол Эльгардың виолончель концертін орындап консерваторияның бірінші жүлдесін жеңіп алды, содан кейін Жан Галлоннан гармония және композиция сабақтарын алды. 1931 жылы 17 жасында Ламоро оркестрімен Лалоның виолончель концертін орындап, кәсіби сахнада дебют жасады. Ол Рихард Штраустың «Дон Кихот» операсында композитордың дирижерлігімен сололық партияны орындады. 1937 жылы Тортелье Серж Куссевицкийдің шақыруын қабылдап, Бостон симфониялық оркестріне қосылды. Ол 1939-40 маусымына дейін оркестрде болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Парижде консерваторияда сабақ берді. Ол Мадлен Гастонмен қысқа уақытқа үйленді, бірақ 1944 жылы ажырасып кетті. Бірнеше күннен кейін Тортелье Джеральд Мурмен Вигмор залында концерт берді және Бичеммен және RPO оркестрімен Стросс шығармасын жазды. Ол былай деді: «Мен Тосканини мен Каражан үшін ойнадым, бірақ ешбір дирижермен Касалспен бірге сезінгендей сезімді басымнан өткізбедім». Барлық виолончельшілердің ішінде оған ең көп әсер еткен – Касалс болды. Тортелье оның ойнауында рухани құбылыс бар екенін айтты: «ешкім Касалстың виолончель ойнап жатқанын ойлаған жоқ; ол музыка ойнап жатқандай сезім тудырды». Ол сондай-ақ Касалстың интонацияға қатысты көзқарасын қабылдады, ең жақсы гармониялық әсерге қол жеткізу үшін ноталардың биіктігін аздап көтеріп немесе төмендетіп ойнады. Осы кезеңде ол Израиль филармониясымен дирижер ретінде дебют жасады. Тортельенің халықаралық мансабы жетпіс жасқа дейін жалғасты. 75 жасқа толуына арналған концертте оның әріптестері, соның ішінде досы Мстислав Ростропович қатысты, ол Тортельенің Сан-Сенстің ля-минорлық концертін орындауына дирижерлік етті, ал концерттің соңында Тортельемен бірге оның өзінің «Valse, alla Maud» шығармасын орындады. Тортелье 1990 жылдың 18 желтоқсанында 76 жасында Париждің жанындағы Ивелин облысындағы Виларсо иелігінде жүрек талмасынан қайтыс болды.

Tortelier was born in Paris, the son of Joseph Tortelier and his wife Marguerite, née Boura. Joseph, who came from a family with Breton roots, was a menuisier ébéniste – a carpenter cabinet maker – in Montmartre. Tortelier's mother had a particular love of the cello and he began to play the instrument when he was six. His general education was at the École Lucien Lafflessele, and from the age of nine he studied the cello with Louis Feuillard. At the age of 12 Tortelier entered the Conservatoire de Paris, where he studied the cello with Gérard Hekking. While a student he earned an income in a trio playing accompaniments to silent films. He won the conservatoire's first prize when he was 16, playing the Elgar Cello Concerto, and then he studied harmony and composition under Jean Gallon. He made his professional début in 1931 at the age of 17, as soloist in Lalo's Cello Concerto with the Orchestre Lamoureux. and played the solo part in Richard Strauss's Don Quixote conducted by the composer. In 1937 Tortelier accepted an invitation from Serge Koussevitzky to join the Boston Symphony Orchestra. He remained until the 1939–40 season. He was in Paris during the Second World War, teaching at the Conservatoire. He had a short lived marriage to Madeleine Gaston, which ended in divorce in 1944. Within days Tortelier gave a recital with Gerald Moore at the Wigmore Hall and recorded the Strauss piece with Beecham and the RPO. He added:
He later said, "I have played for Toscanini and Karajan, but I never felt with any conductor what I felt with Casals". More than any other cellist it was Casals who influenced him the most. Tortelier said that there was a spiritual quality in the older man's playing: "one never thought that Casals was playing the cello; he was playing music". He also absorbed Casals's approach to intonation, subtly sharpening or flattening the pitch of notes for the best harmonic effect. During this period he made his début as a conductor, with the Israel Philharmonic. Tortelier's international career continued into his seventies. At a concert to mark his 75th birthday he was joined by colleagues including his friend Mstislav Rostropovich, who conducted the Saint Saëns A minor concerto with Tortelier as soloist and later in the concert joined him as fellow soloist in a composition of Tortelier's own, the "Valse, alla Maud". Tortelier died of a heart attack on 18 December 1990 at the age of 76 in the domaine of Villarceaux, Yvelines, near Paris.

Құрметтер

Тортелье Лондондағы Корольдік музыка академиясының құрметті мүшесі болды, үш ағылшын университетінен құрметті дәреже алды және Финляндияның Арыстан орденінің командирі атанды. Тортелье Эльгар концертінің үш студиялық жазбасын жасады – 1953 жылы сэр Малкольм Саржент пен BBC Симфониялық оркестрімен, 1972 жылы сэр Адриан Болт пен Лондон филармониялық оркестрімен. BBC, Болт пен BBC Симфониялық оркестрінің 1972 жылғы концерттік орындалуының жазбасын, Тортелье әке мен ұлының солист ретінде орындаған Брамс екі концертінің жазбасымен бірге CD-де шығарды. Оның басқа жазбаларына Хайдн, Сен-Санс, Дворжак және Уолтон концерттері, Чайковскийдің рококо тақырыбындағы вариациялары, Бетховеннің виолончель мен фортепианоға арналған толық шығармалары (Эрик Хайдзиекпен бірге) және Жан Хубомен Дебюсси мен Форенің виолончель сонаталары кіреді. Менухинмен бірге Брамс пен Делиустың екі концертін жазды.