Кіріспе

Пакистандағы ядролық электр станциясы Чашма ядролық электр станциясы (немесе ЧАШНУПП) - Пунджаб, Пәкістанның Мианвали қаласындағы Чашма қаласында орналасқан ірі коммерциялық ядролық электр станциясы. Ресми түрде "Чашма" ядролық электр кешені деп аталатын АЭС-те өнеркәсіптік мақсатта энергия өндіріледі. Энергия объектісі Халықаралық атом энергиясы агенттігінің (МАГАТЭ) бақылауы мен қорғау шараларына жатады, олар сонымен қатар объектілерді кеңейтуге қаржы бөледі. Шашма АЭС-ін жоспарлау 1973 жылы Франциямен бірге жүргізілді, бірақ Қытай жобаға қосылып, кейіннен 1993 жылы реакторды қамтамасыз еткеннен кейін сайт аяқталды. Энергияға деген сұраныстың артуы 2006 жылдың қарашасында танылды, IAEA Пәкістанның болашақ ядролық электр станцияларына арналған кепілдіктер туралы келісімді бір ауыздан мақұлдаған кезде Қытайдың көмегімен елде жаңа ядролық электр станциялары салынуы туралы келісімді мақұлдады.

Тарих

Чашма АЭС-ін жоспарлау және жобалау кезеңі 1973-1975 жылдары Пәкістанның Атом энергиясы жөніндегі комиссиясы (PAEC) басталды, оның төрағасы Мунир Ахмад Хан Чашма көлін оның ықтимал орны ретінде таңдады. 1974 жылы Бхутто әкімшілігі Франциямен ядролық электр стансасын жеткізу туралы келіссөздерге кірісті, Пәкістанның атом энергиясы жөніндегі комиссиясының бастапқы жобасын ұсынды және Францияның атом энергиясы жөніндегі комиссариатымен (CEA) ядролық электр стансасын және Хушабтағы бөлек плутоний өндіру зауытын қаржыландыру туралы келісімшартқа қол қойды. Коммерциялық атом электр станцияларын жеткізу жөніндегі келіссөздер 1974 жылы Үндістанның "Бүлімсіреп тұрған Будда" атты ядролық сынағынан кейін даулы болды. Бұл 900 МВт-тық ядролық электр станциясы Сауд Арабиясының мұнай көмегіне және БАӘ-ден мұнай импортына байланысты энергия инфрақұрылымына тәуелділікті азайту үшін Зия әкімшілігінен 1,2 млрд АҚШ доллары қаржыландырылды. 1984-1985 жылдары Пәкістан жобаны қаржыландыру үшін Кеңес Одағына хабарласты, ал ресейліктер ұсынысты қабылдады, бірақ жобаға қатысудан бас тартты. 1986 жылы Пәкістан Қытаймен коммерциялық ядролық технологияны бейбіт мақсатта пайдалану туралы келісімге қол қойып, келісімге келді. 1989 жылы Қытай реакторды сату туралы мәлімдеді, бірақ АЭС-тің жұмыс істемеуі ПЭК ғалымдары мен инженерлеріне байланысты болды, олар соңында Қытайда CNP 300 негізінде реакторды жобалады және бірнеше ұзақ сынақтарды өткізіп, ПЭК талап еткен реттеу кезеңдерінен өтуі керек болды, өйткені Қытайда мұндай үлкен және өте күрделі жобаны қолдау тәжірибесі болмағандықтан, Пәкістан Карачи АЭС-ін басқарудан алған тәжірибе. 1992 жылы Пәкістан Қытаймен келісімге қол қойды және 1993 жылы Қытай мен Пәкістан осы жобаға 900 млн АҚШ долларын қаржыландыра отырып, атом электр стансасының құрылысын бастады. 2000 жылы "Чашма" АЭС-і электр станциясының желілік байланысын бақылайтын Қытай Ұлттық Атомдық Корпорациясымен елдің желілік жүйесіне қосылғанда іске қосылды. 2004 жылы Қытай ұлттық ядролық корпорациясына бірінші реактордың негізінде екінші блок салу туралы келісімшарт берілді, содан кейін 2011 жылы тағы екі реактор үшін келісімшарт жасалды.

C1 және C2

Бірінші реактор блогы C1 - бұл 300 МВт екі циклді қысымдағы су реакторы (PWR), 2,4 - 3,0% төмен байытылған уран (LEU) отын пайдаланады. Оның құрылымы Қытайдың CNP 300 реакторына негізделген, ПАЭК ғалымдары мен инженерлері өздерінің стандарттары мен ережелерімен Қытайда жобалаған. Реактордың жылу қуаты 999 МВт, жалпы электр қуаты 325 МВт, таза қуаты 300 МВт шамасында. 2000 жылы іске қосылғаннан бері реактор 90,3% қуаттылық деңгейінде сақталып, 2019 жылға қарай 2,335.5 ГВт/сағ электр қуатын өндірді. 2004 жылдың мамырында Ядролық реттеуші орган Пәкістанның Атом энергиясы жөніндегі комиссиясына екінші реактор CHASNUPP II-де жұмыс бастау үшін Қытай ұлттық ядролық корпорациясымен (CNNC) келісімшартқа қол қоюға рұқсат берді, ол CHASNUPP I жобасына ұқсас модельделеді. Екінші блоктың құрылысы 2005 жылдың 27 желтоқсанында басталып, 2011 жылдың 21 ақпанында өзінің маңызды кезеңіне жетті. CHASNUPP II 2011 жылдың 13 наурызында елдің электр желісіне қосылды және 2011 жылдың 17 мамырында ресми түрде іске қосылды. Пакистандық әкімшілік ақырында өнеркәсіптік пайдалану үшін коммерциялық ядролық электр стансасын қаржыландырып, Қытай Ұлттық ядролық корпорациясымен екінші қондырғыны қадағалауды тапсырды, оны 2011 жылдың 10 мамырында бұрынғы премьер-министр Юсуф Раза Гиллани ресми түрде ашты. Пакистан үкіметі 860 млн АҚШ долларын қаржыландырып, Қытай банктері 350 млн АҚШ долларын қарыз берді.

С3 және С4

2009 жылдың 28 сәуірінде үшінші және төртінші агрегаттар үшін жалпы инженерлік және жобалау келісімшартына Шанхай ядролық инженерлік зерттеулер және жобалау институтымен 2,37 млрд АҚШ долларына қол қойылды. CHASNUPP III құрылысын 2011 жылдың 28 мамырында бастады және ол 2016 жылдың 1 тамызында өзінің маңызды кезеңіне кірді. CHASNUPP III 2016 жылдың 15 қазанында елдің электр желісі жүйесіне қосылды және 2016 жылдың 6 желтоқсанында өз жұмысын бастады. CHASNUPP III - бұл 340 МВт жалпы қуаты бар 2,4 - 3,0% төмен байытылған уран (LEU) отын пайдаланатын 315 МВт екі циклді қысымдағы су реакторы (PWR). Төртінші реактордың құрылысы 2011 жылдың 18 желтоқсанында басталды және ол 2017 жылдың 15 наурызында күрделі болды.

С5

2013 жылдың наурызында Пәкістан мен Қытай Чашма атом электр станциясының бестенші блогын салуға келісті, ақырында 2017 жылдың 27 қарашасында келісімге қол қойды. Бұл "Хуалонг-1" реакторы болады. Қытай ұлттық ядролық корпорациясы мен Пәкістанның атом энергиясы жөніндегі комиссиясы Пәкістанның Пенджаб провинциясындағы Чашма атом электр стансасында 1200 МВт-тық Хуалонг-1 ядролық реакторының құрылысы бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. 2023 жылдың 14 шілдесінде Пәкістан Премьер-Министрі Шахбаз Шариф 1200 МВт-тық Чашма АЭС-інің 5-ші (С 5) блогының іргетасын қалау рәсімін өткізді. Бұл маңызды жоба шамамен 3,48 миллиард долларға бағаланып, жеті-сегіз жыл ішінде аяқталады деп күтілуде.

Корпоративтік басқару

Чашма АЭС-і Пакистан Атом энергиясы комиссиясына (PAEC) тиесілі және Халықаралық атом энергиясы агенттігімен қамтамасыз етілген және Ядролық реттеуші органмен орындалатын қауіпсіздік шаралары мен бақылауға жатады. China Pakistan Power Plant Corp. - ядролық электр станциясының жер-жеріндегі жұмысын басқаруға жауапты энергетикалық мердігер. Пәкістанның Атом энергиясы жөніндегі комиссиясы атом электр станциясының жалпы жұмысын, соның ішінде компьютерлік машиналарды, зауыттың стимуляторларын, отын топтамаларын өндіру, отын циклын өндіру, құралдарды өндіру және компьютерлерді қолдануды басқарады. Оның оқу орталығы "CHASNUPP ядролық оқыту орталығы" (немесе CHASCENT) ретінде белгілі. Ол инженерлік салада бір жылдық аспирантуралық оқу бағдарламасын және денсаулық физикасында бір жылдық дипломнан кейінгі оқу бағдарламасын ұсынады. Оқу-жаттығу кешенінде толық көлемді тренажер, зертханалар, кітапхана, физикалық модельдер үйі және аудитория бар. Симулятор атом электр станциясының операторларына оқытуды қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Ядролық қондырғылардың операторларын даярлаудан басқа, орталық дипломдық және дипломдық деңгейдегі түрлі инженерлік бағдарламаларды ұсынады.