Кіріспе

Жюль Верннің 1879 жылғы романы Бегумның байлығы (, сөзбе-сөз "бегумның 500 миллионы"), сондай-ақ Бегумның миллиондары деп жарияланды, бұл Жюль Верннің 1879 жылғы романы, кейбір утопиялық элементтері мен басқа элементтері анық антиутопиялық болып көрінеді. Бұл - Верннің ғылым мен техниканың дамуына қатысты ескертуші әрі біршама пессимистік көзқарас танытқан алғашқы басылған кітабы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Екі адам үлкен байлықты мұра етеді, олар Үндістанға қоныс аударған француз солдатының ұрпақтары және жергілікті ханзаданың бай жесіріне үйленді, бұл титулдың бегумі. Мұрагерлердің бірі, доктор Саррасин есімді француз дәрігері, үкіметінің басты назарында қоғамдық денсаулықты ұстап, оны тұрғызып, күтіп-ұстайтын утопиялық үлгілі қала құруды шешеді. Екіншісі - неміс ғалымы профессор Шульце, милитарист және расист. Ол өзінің утопиясын - одан да қуатты әрі жойғыш қаруды шығаратын қаланы құруға шешім қабылдап, Сарасиннің қаласын жояды. Екі адам АҚШ үкіметін өздерінің утопиялық қала-мемлекеттерін құру үшін екі қалаға қатысты егемендігін беруге көндіреді. Бірі - Каскадтардың батыс жағындағы Виль-Франс, екіншісі - шығыстағы Штальштадт. Іс-әрекеттің басым бөлігі Стальштадтта, кенді болатқа айналдыратын, содан кейін қару-жараққа айналдыратын кең өнеркәсіптік және тау-кен кешенінде өтеді. Штальштадт бірнеше жыл ішінде әлемдегі ең ірі қару өндірушіге айналады. Шульце - Стальштадт диктаторы, оның сөзі заң болып табылады және барлық маңызды шешімдерді өзі қабылдайды. Марсель Брукман есімді эльзасшы Стальштадтқа көшіп келеді және тез арада оның иерархиясында жоғары көтеріледі, Шульцедің жеке сенімін алады, жақсы сақталған құпияларды тыңдайды және француз достарына ескерту жібереді. Ол қару-жарақ өндірумен қанағаттанбайды, оны алдымен Францияға қарсы қолдануға, содан кейін Германияның бүкіл әлемге билігін орнатуға ниетті. Екі қару өндірілуде: Виль-Франсқа жаппай өрт сөндіру зарядын атуға қабілетті супер-даңқ және газбен толтырылған снарядтар. Шульце газын құрбандарын өлімге душар ету үшін ғана емес, сонымен бірге оларды мұздату үшін де пайдаланған. Шюльцеге өкінішке орай, Виль-Франсқа супер-дауннан атылған өрт сөндіруші заряд қана емес, сонымен қатар, оның нысанасын да жіберіп алады. Заряд қала үстінен ұшып, ғарышқа ұшып кетеді. Шюльце соңғы шабуылға арналған бұйрықтарды дайындап жатқанда, кеңседегі газ снаряды кездейсоқ жарылып, оны өлтіреді. Штальштадт құлады, өйткені Шульце бәрін өз қолында ұстап, ешқашан орынбасар тағайындамаған. Ол банкротқа ұшырап, арбалы қалаға айналады. Брукман және оның досы, доктор Сарасиннің ұлы, оны өздеріне алады. Ол өзінің жауларына жасағысы келгендей, өз қолымен жасаған қабірінде мәңгілікке қалады, ал жақсы француздар "Штальштадт" қаласын "бұл уақыттан бастап жақсы мақсатқа қызмет етуге" жол беру үшін басқарады. "Конституция бойынша, оның қару-жарақ өндірісі Виль-Франс қаласын қорғауға жұмсалады.

Табыс, түсініктеме және бағалау

Кітап нацистік Германияның өрлеуінің алғашқы көрінісі ретінде қаралды, оның басты қасқырын сыншылар "прото Гитлер" деп сипаттады. Ол 1870-1871 жылдардағы франко-герман соғысында жеңілгеннен кейін Францияда басым болған ой-пікірді көрсетеді, бұл 1871 жылға дейінгі Верннің "Жер орталығына саяхат" сияқты шығармаларынан мүлдем жоқ, барлық кейіпкерлер (бір исландты қоспағанда) неміс және өте жанашыр. Верннің шығармаларын кеңінен қарастырған Уолтер Макдугалл "Бегумның миллиондаған" еңбегіне қатысты былай деп түсіндірді: "Франко-пруссия соғысынан кейін Верн ақылсыз ғалымдар мен зұлым генийлерді ойлап таба бастады". Кітаптың ішінде Верн Шульцедің нәсілшіл идеяларын және олардың авторынан қайта-қайта күлді (неміс тіліндегі "Vaterland" сөзі Шульцедің диатрибтерінің француз тіліндегі аудармасында үнемі кездеседі). Талқылаушы Пол Кинкейд атап өткендей, Верннің неміс этностық стереотиптерін мазақтауын кері бағыттағы этностық стереотиптердің бөлігі ретінде қарастыруға болады. Жазу кезінде Францияда қоғамдық пікір Сан-Франциско азаматтарының Франко-Пруссия соғысы кезінде Францияның ауру және жарақат алған сарбаздарына арналған көмек қорына жасаған либералды жазылуларынан қозғалды. Франция үкіметі жаңадан құрылған Сан-Франциско өнер қауымдастығына Луврдегі түпнұсқа мәрмәрден көшірмелердің жинағын, оның ішінде Парфенон фризіне қатысты жиырма бес дананы сыйлады. Зерттеуші Джордж Клейн "Бегумнің батылы" деген кітабының басты тақырыбы Верннің 1896 жылы жарық көрген "Пландармен бетпе-бет келу" (түпнұсқа француз атауы: Face au drapeau) кітабымен бірдей екеніне назар аударды: француз патриотизмі болашақтағы супер қарулардың (қазіргі уақытта жаппай қырып-жою қарулары деп аталатын) қауіп-қатеріне тап болды және жеңіске жетті ".

Киноға бейімделу

Таемství Ocelového města (Стальді қаланың құпиясы), 1979 жылы бұрынғы Чехословакияда түсірілген Людвик Ражаның режиссері.