Кіріспе

Ресейлік "Ростислав" - 1890 жылдары Императорлық Ресей Әскери-теңіз флотының Қара теңіз флоты үшін Николаев Әмірлік Кеме жасау зауытында салынған пре-дредноут. Ол шағын, арзан жағалауды қорғауға арналған кеме ретінде қарастырылды, бірақ Әскери-теңіз флоты бұл тұжырымдамадан бас тартып, компактты, теңізде жүретін шайқас кемесі пайдасына, оның орын ауыстыруы. Оның жауынгерлік қабілеті негізгі қаруды қолданумен шектелді. Оның корпусы 1896 жылы қыркүйекте іске қосылды, бірақ кемедегі негізгі қаруды жеткізу 1899 жылға дейін оның алғашқы сапарын кешіктірді және 1900 жылға дейін аяқталды. 1899 жылы мамыр айында Ростислав Императорлық әскери-теңіз флотының Романовтар әулеті мүшесі, капитан Александр Михайлович командалық жасақтаған алғашқы кемесі болды. 1903 жылдан 1912 жылға дейін кеме Қара теңіз флотының екінші командасының флагманы болды. 1905 жылғы Революция кезінде оның экипажы көтеріліс жасаудың алдында тұрды, бірақ ақыр соңында режимге адал болып қалды және "Очаков" крейсерінің көтерілісін белсенді түрде басады. Ростислав 1918 жылдың басында Қара теңіз флотының құлдырауына дейін Бірінші дүниежүзілік соғыста белсенді түрде қатысқан. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста жаудың құрлықтағы нысаналарына оқ атқан алғашқы ресейлік кеме, неміс әуе шабуылына ұшыраған алғашқы кеме және ресейлік болса да, су асты кемесін жойған алғашқы кеме болды. 1918 жылы сәуірде қашып бара жатқан большевиктер Севастополдағы Ростиславты тастап кетті. Бір жылдан кейін британдық әскерлер оның қозғалтқыштарын өшірді. Ақ әскерлер кемені сүйретілетін жүзу батареясы ретінде пайдаланып, кейін 1920 жылдың қарашасында Керчь боғазында батты.

Дизайн және сипаттама

Бұрынғы жағалау қорғанысы кемелеріне ұқсас, бірақ Қара теңізде әрекет етуге жарамды, Ростислав 1892 жылы 12 дюймдік пулялар үшін арзан және компактты платформа ретінде ойластырылған. Әскери-теңіз министрлігінің бастығы адмирал Николай Чихачёв Николаев кеме жасау зауытының бас конструкторы Сергей Ратниктің ұсыныстарын бағалап, жалпы идеяға қарсы кеңес берді. Теңіз техникасы комитеті (ТКК) келісті: атыс қуаты, бронь, жылдамдық пен тұрақтылықтың кез келген маңызды комбинациясы кем дегенде қажет болды. ТКК Ратниктің ресейлік линкерлік кеменің жақсартылған көшірмесін жасау туралы кеңесін жоққа шығарды. ҰҚК қару-жарақ мәселесін Чихачевке қалдырып, тактикалық мәселелерді талқылаудан бас тартты. Чихаков Николаев кеме жасау зауытының Андрей Тороповка екі жобаны әзірлеуді тапсырды, біреуі 10 дюймдік, екіншісі 12 дюймдік пулялармен қаруланды. Торопов кеменің кему қабілеті кем дегенде 8880 тонна болуы керек деп есептеді. Чихачов бұл фактіді мойындап, ҰТК-ға екі нұсқаны ұсынды. Адмиралдың өзі және флоттың белсенді командирлері 12 дюймдік калибрді қолдады, бұл әлемдік соғыс кемелерінің стандартына айналды, бірақ NTC оған қарсы кеңес берді. Ростиславтың корпусы Сиссой Великийдің корпусы сияқты, жаңадан жасалған Харви броньмен қорғалған. Ол сондай-ақ қару-жарағын жаттықтыру үшін ескі гидравликалық жүйелердің орнына электр қуатын қолданған алғашқы ресейлік соғыс кемесі болды. Бұл салмақпен көтерілу оның суға түсуі шамамен 1 метрге ұлғайып, суға батып кеткен.

Қозғалтқыш

Ростиславтың екі тік үш есе кеңейтілетін бу қозғалтқыштары бар еді, олар Sissoi Veliky-ге ұқсас, олардың жалпы жобаланған шығыны сегіз цилиндрлі от құбырлары қазандықтары болды, олардың әрқайсысы бір пропеллер қозғалтқан қозғалтқыштарға бу берді. Қазандардың жартысы көмірмен, ал қалған жартысы мұнаймен жұмыс істеді. Бұл Бакудан келетін арзан мұнайды қымбат импорттық көмірмен алмастыру үшін жасалды.

Қару-жарақ

Негізгі қару-жарақ француз стилімен орнатылған 45 калибрлі 1891 модельді екі қос 45 калибрлі пулеметтерден тұрады, алдыңғы және артқы ортада екі қос пулемет мұнаралары орналасқан. Әрбір мұнараның 240°-дық оттық доғасы бар. Бұл қарулардың ең жоғары биіктігі +15° және -5°-ға дейін төмендеуі мүмкін. Олар +6° биіктіктегі ұшақ жылдамдығымен оқ атып, оның қашықтығы 45 калибрлі Канет үлгісіндегі 1891 жылғы барлық сегіз ұшақ негізгі палубада екі ұшақ мұнарасына орнатылған. Әрбір мұнара құрылыстың бір бұрышына орналастырылып, оның атыс бұрышы 110° болды. Торпедоға қарсы кемелердің қарулануы он екі "Хотчкисс" пулеметінен тұрды. Олардың сегізін жоғарғы құрылысқа орнатты, ал қалған төртеуінің орналасуы белгісіз. Кемеде 16 "Хотчкисс" пулеметі бар, оның сегізін жауынгерлік топта ұстаған. Қалған сегізінің қайда екені белгісіз. Ростислав 6 торпеда түтігін алып жүреді. Алдыңғы және артқы құбырлар, сондай-ақ артқы кең құбырлар су бетінде болды. Алдыңғы кең түтікшелер су астында болды. Кемеде 50 мина болған, олар кемеге бекітілген жерді қорғауға арналған.

Қорғау

Ростислав су желісінің ең жоғарғы қалыңдығы рельстермен қатар жүзу үшін ықшамдалған. Оның ұзындығы 69 метр, биіктігі 2 метр болатын. Белдің су деңгейінен жоғары нақты биіктігі белгісіз болса да, оның көп бөлігі, егер бәрі болмаса, су деңгейінен төмен болуы керек, өйткені кеменің сусынуы жобаланғаннан 1 метрден астам тереңдікте болды. Белдік алдыңғы жағында көлденең және артқы жағында көлденең бөлікте аяқталады. Оның жоғарғы белбеуінің қалыңдығы 5 дюйм, биіктігі 2 метр, ал қапталы 49 метрді алып жатыр. Негізгі оқ-дәрілердің мұнараларының қабырғалары 10 дюйм қалың және олардың төбелері болды. 6 дюймдік мұнаралардың қабырғалары 6 дюйм қалыңдықта, сондай-ақ кондиционерлік мұнараның қабырғалары да 6 дюйм қалыңдықта болды. Қару-жарақ палубасы жазық және негізгі белбеудің жоғарғы шетінде орналасқан. Ол қалың болды. Қарулы қамалдың алдыңғы және артқы жағында су деңгейінен төмен палубалар орналасқан.

Құрылыс

Ростислав қаласындағы жұмыстар 1894 жылы 30 қаңтарда басталды. Кеме ресми түрде 1894 жылы 20 мамырда шомылдыру рәсімінен өтті; Ресей дәстүріне сәйкес, ресми салтанатты рәсім 1895 жылы 19 мамырға дейін кейінге қалдырылды. Мұнаймен жұмыс істейтін қазандықтар мен қозғалтқыштарға арналған келісім-шарт Baltic Works компаниясына берілді. Бетлехем болат АҚШ-та бұрын жасалған келісім-шарт аясында Бетлехем болатпен бірге АҚШ-та өндірілген. Бетлехем болат Ресейге тоннасына 250-300 доллар төлегені үшін Сенат теңіз істері жөніндегі комитетінің тексеруіне ұшырады. Сенатор Бенджамин Тилман Бейтлехем мен Карнегиді бағаны белгілеп, американдық салық төлеушілерді тонауда айыптап отыр. Ростиславтың қаңқасы 1896 жылы 2 қыркүйекте суға түсірілді. Николаевта тиісті крандардың болмауы оның қозғалтқыштарын орнатуды өте қиын етті, тіпті әскери-теңіз флоты корпусты Севастополға сүйретіп алып, аяқтауды қарастырды. Николаев инженерлері проблеманы шешіп, 1897 жылдың шілдесінде кеме жүзуге дайын болды. 1898 жылы 21 қазанда Ростислав өзінің жылдамдық сынағын өткізді, бірақ оның негізгі қарулары әлі де жоқ. Оның электр станциясы мінсіз жұмыс істеді, бірақ оның салмағы жобалау мақсатынан асып түсті. Жаңа 10 дюймдік 1897 модельді пушкалардың жеткізілмеуі, Санкт-Петербургтегі Обухов фабрикасы Ростислав үшін, 1920-ші жылдары кеме құрылысы екі жылға кешіктірілді. Екінші күні оқ ату жаттығулары кезінде алдыңғы мұнараның керілу механизмі бұзылып, базада тағы да ақаулар анықталды. Ростислав жаздың қалған бөлігін қару-жарағының тұтқаларын жөндеуге жұмсады.

Қызмет

1899 жылы 1 мамырда капитан Александр Михайлович "Ростислав" кемесіне қолбасшылықты қолға алды. Осылайша Петр I-ден бері бірінші рет жауынгерлік кемеге қолбасшылық еткен Романов болды. 1900 жылы тағы бір Романов, Ұлы князь Кирилл, "Ростислав" кемесінде бірнеше ай болды. Александрдың қонақтары, қонақтар және Стамбулға дипломатиялық сапарлары ұжымның міндеттеріне үнемі араласты, бірақ ол кеме жабдығының жөндеулері мен өзгерулерін жеке өзі жүргізді. Кеме жасаушылар мен мердігерлер Ростиславты бірінші кезектегі тапсырыс беруші ретінде қарастырды. Александр, Сиссой Великиймен болған тәжірибесіне сүйене отырып, НТК-ны Ростиславтың рульдік қаңқасын нығайтуға және басқару мұнарасының астында резервтік бақылау постының орнатылуын бақылауға көндірді. Ростислав 1912 жылдың қыркүйегіне дейін Қара теңіз флотының кіші флагманы болды. 1900 жылғы маусымда Ростислав қазандықтарымен ауыр проблемалар туындады. Мұнайды жағудан шыққан қара түтін көмірден гөрі айқын көрінді. Қазандықтардағы жылудың біркелкі бөлінбеуі жергілікті қатты қызуды, от қораптарының бүктелуін және кенеттен кері ағынуды тудырады. Үш жарым ай бойы қазандықтар бірінен соң бірі істен шығып, кішігірім қосалқы энергетикалық агрегаттардан бастап, негізгі қазандықтарға дейін тоқтады. Электр стансасының жөндеулері мен өзгертілуі 1904 жылға дейін жалғасты, содан кейін қазандықтың үздіксіз істен шығуы Әскери-теңіз күшін мұнай отыннан бас тартуға және 1904 және 1905 жылдары Ростиславты көмірге айналдыруға мәжбүр етті. Жөндеулер мен өзгерістердің әр кезеңі кеменің салмағын арттырды, ал 1907 жылы кеменің белдік бронясы су сызығынан мүлдем төмен болды. 1905 жылы 27 маусымда "Потьёмкин" соғыс кемесінің көтерілісі күні "Ростислав" вице-адмирал Александр Кригердің әскербасылығымен жүзіп бара жатқан еді. 1905 жылы 2 шілдеде "Ростислав" кемесі бойында өткен әскери кеңесте кемелерді Одессаға тоқтатуға, қозғалтқыштардың винттерінен ажыратуға және жауынгерлерге қалағанда жағаға жүруге рұқсат беруге шешім қабылданды. 1905 жылы қарашада Очаков бүлігі кезінде флоттың моральдық жағдайы жақсарды және Кригер бүлікшілерге қарсы екі 10 дюймдік және он төрт 6 дюймдік снарядты атудан тартынбады. 1908 жылы Алексей Крылов пен Евгений Беркалов Ростиславты бұрын-соңды болмаған ұзақ қашықтықтан оқ атуға алып барды: Ростислав бірнеше күн ішінде 330 он дюймдік снарядты атып жіберді. Алайда, осы уақытта оның су үсті торпеда түтіктері алынып тасталды. 1912 жылы Қара теңіз флотының штабы оның барлық 47 мм-лік пушкаларын төрт пушкамен ауыстыруды және қосымша қазандықтарды және су астындағы торпеда құбырларын алып тастауды ұсынды. Әскери-теңіз штабы бұл шығынға тұрарлық емес деп есептеп, жоспарды қабылдамады. 1909 жылы 11 маусым күні түнде Р. К. Ростислав субмаринаға қарсы жаттығу кезінде "Камбала" су асты кемесіне кездейсоқ соқтығысып, суға батты. Камбаланың 20 адамы мен екі құтқарушы суға түсуші қаза тапты. Апат су асты кемесімен ойланбасты маневрлер жасағаны үшін кінәлі деп танылды, ал Ростиславтың капитаны кез келген абайсыздық немесе заңсыздықтан тазартылды.

Дипломатиялық оқиғалар

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Ростислав екі кішігірім халықаралық оқиғаға қатысқан. 1911 жылы 11 тамызда Ресейдің қара теңіз флотының екі әскери кемесі - "Евстафи" және "Пантелеимон" Румынияға мемлекеттік сапармен келген болатын. Ростислав офицерлері қауіпті байқайды және оны қауіпсіз жерге жеткізді, бірақ басқа кемелерді ескертті. Халықаралық алаңдану флоттың командирі адмирал Иван Бостремнің отставкаға кетуіне әкелді. Ростислав түрік қорғанысына қақтығысып, шабуыл жасаған. Оқиға кезінде ешкім жарақат алған жоқ, ал капитан Осман үкіметінен жеке кешірім сұрап, жағдайды жеңілдетті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Ростислав 1913-1914 жылдардағы қысты қайта жөндеумен өткізді, ал 1914 жылдың сәуірінде жаңадан жөндеуден өткен машиналармен, жаңа дальномерлермен және жаңа қару көздерімен белсенді флотқа оралды. Кеме өзінің қайта жөндеуден өткеннен кейін сынақтарды өткізді. 18 қарашада Кеме Сарыч мысығы шайқасында Гобенге қарсы беттесті, бірақ неміс кемі Ресей құрамасының артында қалған Ростислав оны байқамай тұрып байланысын үзді. Ростислав 1915 және 1916 жылдары Гобенмен басқа кездесулер өткізді, бірақ онымен тікелей араласпады. 1915 жылы кемеге 75 мм-лік ұшаққа қарсы 4 пуля берілді. Дредноуттар іске қосылғаннан кейін ескі линкерлер тәуелсіз ұрыс топтарына бөлінді. Ростислав Кавказ армиясының құрлықтағы операцияларын қолдау міндеті жүктелген Батуми тобының флагманы болды. Олардың алғашқы бірлескен іс-әрекеті 1916 жылы 5 ақпанда Архавидің маңында басталды. Үш күннен кейін ол Ризе қаласын басып алумен аяқталған теңізшілердің қонуын қолдады. Наурыздың соңында Ростислав пен Пантелеймон түріктерді Трабзоннан кетуге мәжбүр етті. Флот командирі Андрей Эберхардт жағалау суларында миналар мен торпедалардың түсу қаупі жоғары екенін ескеріп, барлық предноут-керме кемелерін торпедаға қарсы қорғанышпен жабдықтауға кеңес берді. Ресейлік "Синоп" соғыс кемесі 1916 жылдың шілдесінде Николаевта оның бөліктерін орнатты, ал "Ростислав" кезекті болды, бірақ жұмыс тамыз айында тоқтатылды және ол Румыния жағалауына "Констанца" тобының флагманы ретінде ауыстырылды. Констанца уақытша ресейлік әскерлердің Румын майданына қарай бара жатқан маңызды логистикалық хабына айналды және Босфор аймағында жауды қинаған миналық кемелер, су асты кемелері мен эсминстердің базасына айналды. Немістер әуе шабуылымен жауап берді; Ресей теңіз мақсатына қарсы әуеден алғашқы табысы Ростиславқа қарсы жасалды. Бомба 10 дюймдік мұнараның шетінен жарылып, 16 теңізші жарақат алды. Мұнараның өзі толықтай жұмыс істеді. 1916 жылдың қазан айында Румын майданының құлдырауы әскери-теңіз флотын Констанцадан көшіруге мәжбүр етті. Ростислав Севастополға өте қажетті жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін оралды.

Революция

1917 жылғы ақпан революциясы Балтық флоты сияқты Қара теңіз флотын тез demoralize емес. Бұрынғы эсминец командирі капитан Федор Старк Ростиславты жылдың соңына дейін жауынгерлік дайындықта ұстады. Соғыс кемесі қыркүйек пен қазан айларында Батумиге соңғы сапарына аттанды. Старк радикалды саясатты, антигермандық сезімдерді және экипаждың украиндықтануын ұстап тұруға тырысты, алайда 25 қазанда Севастополға оралғанда Украинаның туын көтерді. 1918 жылдың қаңтарында флоттың толықтай ыдырап кетуі: офицерлер ашуланған жауынгерлерден қашып кетті, содан кейін жауынгерлер кемелерден шығып, алға қарай келе жатқан неміс армиясынан қашып кетті. 1918 жылы 29 сәуірде большевиктер Севастополдан Новороссийскке екі линкер мен он алты эсминецті алып кетуге қол жеткізді, бірақ Ростислав және флоттың қалған бөлігі Севастополда қалды. 1918 жылдың мамыр-қараша аралығында Крымды неміс басқарған кезде, кемеге ешқандай әсер етпеді. Неміс әскерінің орнына шыққан ағылшын-француз әскерлері Севастополда 1919 жылдың сәуіріне дейін болды. Кетер алдында британдықтар 25 сәуірде "Ростислав" кемесінің қозғалтқыштарын бұзып, содан кейін кемені алға қарай келе жатқан кеңестерге пайдасыз ету үшін бұзған. Барон Врангельдің ақ әскерлері Азов теңізінде кемелерді жүзу батареясы ретінде пайдаланды. Кемеге еріктілер мен еріктілер командасы кірді, олар Керчь боғазының жағалауында Тамандағы қызылдарды қиындатып, Қырымға қонуға жол бермеу үшін орналасты. Ростислав суға батқанда, оның құрылымы су бетінде қалды. 1930 жылы ЭПРОН (советтік құтқарушы бөлімше) кеменің пулеметтерін алып, ішінара корпусын бөлшектеді. Суға түсуші Александр Йолкиннің айтуынша, кеме қаңқасының қалдықтары әлі де Украина жағалауында, сағада жатыр және біртіндеп балшыққа батып жатыр.