Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эрик Лоуренс Грант Лиа (15 қазан 1892 - 28 сәуір 1979) - норвегиялық кеме иесі, банкир, сақтандырушы және диірмен иесі. Ол Норвегиядағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың гүлдену кезеңіндегі ең мифтік магнаттардың бірі болды.
Erik Lawrence Grant Lea (October 15, 1892 – April 28, 1979) was a Norwegian ship owner, banker, insurer and mill owner. He became one of the most mythical tycoons of the boom years of World War I in Norway.
Миф
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бергенде өскендер Лея туралы ертегіден аулақ бола алмады, ол әлемдегі ең бай кеме иесі болған, үндістандық ханшайымына үйленген, содан кейін бәрін жоғалтып, ханшайымымен бірге Согнефьордтың бір бұрышына қоныстанған.
Those that grew up in Bergen after World War II could hardly avoid hearing the fairy tale about Lea, a fellow citizen, who became the richest ship owner in the world, married an Indian princess, and then lost everything and settled with his princess in some distant corner of Sognefjord.
Шындық
Бұл аңыздың артында өмірдің дүрбелеңдері жатыр. Байлық пен билік құрған кезінде оның 10 кеме компаниясы, банк және үш сақтандыру компаниясы болды. Оның кемелері бүкіл әлемнің мұхиттарын кесіп өтті. Оның үш құрлықта 500 агенті бар еді. 1917 жылы оның агенттері 60 000 өртке қарсы полиске қол қойып, Алесундтың барлық балық аулау флотын және біртіндеп Норвегия флотының көп бөлігін сақтандырды. Оның әйелі Хилда ханшайым емес, майордың қызы және Бангалордан шыққан бай бизнесмен отбасындағы үнді әйелінің қызы. 1922 жылы Леа бәрін жоғалтып, Суннфьордтағы Фялердегі Гьолангерге қоныстанды, Сонн ог Фьордане және өзіне және отбасына күн көрісін табу үшін нөлден бастауға тура келді.
Behind this myth there was a turbulent life. In his days of wealth and power he owned 10 shipping companies, a bank and three insurance companies. His ships crossed oceans all over the world. He had 500 agents on three continents. In 1917 his agents signed 60,000 fire policies, insured the whole fishing fleet of Ålesund and little by little most of the Norwegian fleet. His spouse Hilda was no princess, but the daughter of a major and an Indian woman from a wealthy business family from Bangalore. In 1922 Lea lost everything and settled in Gjølanger in Fjaler in Sunnfjord, Sogn og Fjordane and had to start from scratch earning a living for himself and his family.
Балалық шақ
Ол Норвегияның Берген қаласында Ларс Леа мен Анна Бертин Магнуссеннің ұлы болып дүниеге келді. Ол Хилда Констанспен тұрмысқа шықты. Ол сегіз аға-іні мен апа-сіңлілердің бесіншісі болды, Бергендегі Хоконсгеттегі үлкен пәтерде өсті. Ол 14 жасқа дейін Хамбро бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін әкесі оны мектептен алып, жеке өзі оған бизнес білімін бере бастады.
He was born in Bergen, Norway, the son of Lars Lea and Anna Bertine Magnussen, and married to Hilda Constance, née Connor, born 1889 in Bangalore, India, died 1960 in Fjaler, later remarried to Hildur Augusta Sørensdatter Tyssedal, born 1916 in Fjaler. He was the fifth of eight brothers and sisters, raised in a large apartment in Håkonsgate in Bergen. He attended the Hambro primary school up to age 14, when his father took him out of school and began to personally impart him a business education.
Мансап
Он алты жасында ол клерк болып жұмыс істей бастады, кейіннен Kjær og Isdahl (Kjær және Isdahl) компаниясында жұмыс істеді, ол үлкен кеме қатынасы бизнесі болды, онда ол тез кеңсе меңгерушісі болды. 1914 жылы ол өзінің алғашқы паровозын сатып алды, ал 1915 жылы өзінің жеке кеме компаниясын құрды. 1915-16 жылдары ол 30 миллион NKr (шамамен 4,6 миллион АҚШ доллары) кемелер сатып алды және сатты. 1917 жылы ол өзінің алты компаниясын Bjørnstad og Brækhus-қа сатып, содан кейін Leas Assuranseseslskab A/S (Lea's Insurance Company Inc.) компаниясын құрды. Көп ұзамай ол "Юпитер" және "Национал" сақтандыру компанияларын қосты. Содан кейін ол Leas Aktie og Bankierforretning A/S (Lea's Stock and Bankers Enterprise Inc.) компаниясын құрды. Бұл операциялар консорциумға едәуір ақшаға сатылды. Ол сатуға өкінді және оларды сәл кейінірек шамамен бірдей ақшаға қайта сатып алды. Соғыс уақытындағы кеме қатынасы бонанзасы аяқталған кезде оның компаниялары дағдарысқа ұшырап, 1921 жылы банкрот деп жарияланды. 1922 жылы Бергенс Кредитбанк оның үйін (қазіргі Сольхауг мектебі) және оны қоршаған жерді алып тастады.
At sixteen he started working as a clerk, later employed by Kjær og Isdahl (Kjær and Isdahl), a substantial shipping business, where he was quickly promoted office manager. In 1914 he bought his first steam ship and in 1915 he started his own shipping company. In 1915–16 he bought and sold ships for 30 million NKr (approximately US$4.6 million). In 1917 he sold six of his companies to Bjørnstad og Brækhus, then founded Leas Assuranseseslskab A/S (Lea's Insurance Company Inc.). Shortly after he added the insurance companies Jupiter and National. He then founded Leas Aktie og Bankierforretning A/S (Lea's Stock and Bankers Enterprise Inc.). These operations were sold to a consortium for a substantial sum of money. He regretted the sale and bought them back a little later for about the same amount of money. In the meantime, as the wartime shipping bonanza ended, his companies ran into a crisis, and were declared bankrupt by 1921. In 1922 Bergens Kreditbank foreclosed on his home (now Solhaug school) and the surrounding of land.
Жаңа бастама, жаңа өмір
Банкроттан кейін ол Гьолангердегі (Фялер муниципалитеті, Согн-ог-Фьордан округінің) шағын, бірақ әлі де жұмыс істеп тұрған арақашыққа көшіп барды, оған оның несие берушілері шабуыл жасамады. Ол ағаштарды диірменге жеткізу үшін бөгет салып, ласман сатысын да салды. Сонымен қатар ол астық диірменін, азық-түлік дүкенін, пароход кемесінің айлағын, телефон желісін және электр стансасын құрды. Ол сондай-ақ Смильденде (Фьорд) Фьорденнің солтүстік жағалауында, Хиллестад пен Сорбёваг арасында, акиташ пешін жүргізді. Бұл аз ұйықтағаннан қиын өмір еді. Гьоангерде жаңа үй салып жатқанда ол Хеллевикте тұрды және күніне екі рет бес шақырым қашықтықты жаяу жүруі керек болды. Хеллевиктен Смильден пештеріне дейін арақашықтық 20 км болды. Сонымен қатар орман шаруашылығын да қолға алды. Ал шамамен 30 жылдан кейін, 1960 жылдардың басында, ол 200 000 ағаш отырғызды.
After his bankruptcy he moved to a little, but still operating saw mill in Gjølanger (Fjaler municipality, Sogn og Fjordane county), which his creditors had not attacked. He built a dam to float timber to the mill and a salmon ladder. He also established a grain mill, a grocery shop, a steam ship quay, a telephone line and a power station. He also operated a lime kiln in Smilden, on the north bank of Åfjorden (a fjord), between Hyllestad and Sørbøvåg. It was a hard life with little sleep. While building a new house for himself in Gjøanger he lived in Hellevik and had to walk the distance of five kilometers twice each day. From Hellevik to the Smilden kiln the distance was 20 km along a footpath. He also started a forestry operation. By the beginning of the 60's, some 30 years later, he had planted altogether 200,000 spruce trees.
Төменнен қайтадан
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның жаңа бизнесі баяу өсе берді. Жолсыз Далсфьорден аймағында Гьолангер ең жиі келетін бу кемелері болатын орынға айналды. Бірақ 1951 жылы зауыт, электр станциясы мен дүкен өртеніп кетті. Ол сақтандырудың жеткіліксіздігінен, қайтадан нөлден бастауға мәжбүр болды, сақтандыру ақшасымен және ауыл тұрғындарының көмегімен. 1960 жылы әйелі Хилда кенеттен қайтыс болды. Оның бірінші некеден туған қызы Суннива Иоганнес Гаусерейдеге тұрмысқа шықты. Кейіннен ол өзінің дүкенінде жұмыс істейтін Хилдур Тайсседалға үйленді.
After the Second World War, his new businesses slowly kept growing. In the more or less roadless Dalsfjorden area, Gjølanger became the place with the most frequent steam ship arrivals. But in 1951 the mill, the power plant, and the shop were all destroyed by fire. He was underinsured and once again had to start from almost zero, with some insurance money and help from his fellow villagers. His wife Hilda died suddenly in 1960. His daughter from his first marriage, Sunniva, married Johannes Gaussereide. He later married Hildur Tyssedal, who had been employed in his shop.
Мемлекеттік салымдар
1916-17 жылдары мансабының шыңына жеткенде, ол Бергеннің шетінде жер сатып алды. Ол өзінің Леа Холл деген үйінің маңындағы жерді сатып алып, жұмысшылар үшін бақшасы бар бір отбасылық үйлер салады. Ол сол аймақты дамыту жоспарларын жасады. Аумақ пен жоспар мемлекеттік органдарға қарапайым ақшаға сатылды. Кейін жоспарлар ішінара жүзеге асырылды. Ол архитектор Шуманн Олсенді Финнебергесендегі бақ маңындағы ауданның даму жоспарын жасауға шақырды. Сонымен қатар, бұл жер мемлекеттік органдарға қарапайым сомаға сатылды. Солгейм көліне қатысты оның құқықтары ешқандай өтемақысыз сол мемлекеттік органдарға берілді. Осылайша ол байлығы мен табысынан бас тартып, халық мүддесін қорғады. Сондай-ақ ол босқындарға, апаттан зардап шеккендерге және Берген қаласындағы жұртшылыққа көмек көрсету үшін көп қаржы салды. Америкалық доктор Бентам қайтыс болып, артында үнсіз құнды этникалық үнділік бұйымдар жинағын қалдырған кезде, оның жесірі жинақты сатуға тырысты. Бірақ америкалық мұражайлар талап етілген соманы төлеуге дайын емес еді. Кейін Леа ақша жинап, коллекцияны сатып алды және оны Берген мұражайына сыйға тартты, онда коллекцияны бүгін көруге болады.
At the top of his career about 1916–17, he bought land in the outskirts of Bergen. The land near his residence, Lea Hall, he bought to build one family houses with garden for workers. He made development plans for the area. The area and plan was sold to the public authorities for a modest sum of money. The plans were later partly realized. He engaged architect Schumann Olsen to make a development plan for a garden suburb at Finnebergåsen. Also this area was sold to the public authorities for a modest sum. His rights in Lake Solheim was given to the same public authorities without any compensation. He thus willfully forwent substantial wealth and a prospect of profits in favor of the public interests. He also willingly contributed substantial sums of money to the benefit of refugees and catastrophe stricken people and to public benefit in Bergen city. When the American Dr. Bentham died and left an invaluable collection of ethnic Indian artifacts, his widow tried to sell the collection. But no American museums were willing to pay the sum required. Lea then raised the money and bought the collection and donated it to Bergen Museum where the collection can be seen today.
Басқа
Лия соғыс аяқталғаннан кейін дереу Норвегияның ішкі күзет құрамына кірді және сексенге толғанға дейін белсенді офицер болды. Ол әскери білім алып, лейтенант болып тағайындалды. 78 жасында ол Нимеген шеруін (бұрынғыдай) орындады. 70 жасында оған "Идретцмеркет" (Атлетикалық медаль) берілді. Сонымен қатар, ол бірқатар марапаттар мен медальдармен марапатталған. Сондай-ақ, ол басқа да көптеген қиын науқандарды өткізді. 1923 жылы 30 жасында католик дінін қабылдады және 1938 жылы Гьолангерде жеке шіркеуін салдырды. Бергендегі католик шіркеуінің викарі Леаның туған күніне және 17 мамырға, ұлттық конституция күніне арнап, месса өткізді. Нобель сыйлығының иегері, Норвегиялық католик жазушы Сигрид Унсет де оның қонағы болды. Лияның мәдени және әдеби қызығушылықтары ерекше болды. Ол Норвегиялық ақын Якоб Сандемен және Гьолангерге қарама-қарсы Дальсфьорденнің солтүстік жағындағы Вьордалда тұратын швейцариялық неміс жазушысы Карл Фридрих Курцпен әлеуметтік байланыста болды. Лия да өлең жазатын. Ол Sequoia gigantea ағаштарын отырғызды. Олардың бірі осы күнге дейін сақталып, биіктігі 4 м-ге дейін жетті. 1979 жылы Согн-ог-Фьордан округінің Фялер муниципалитетіне қайтыс болды.
Lea joined the Norwegian Home Guard immediately after the war and was an active officer until he approached eighty. He was educated in the military and was appointed as lieutenant. When 78 he accomplished the Niemegen march (as many times before). At 70 he was awarded the Idrettsmerket (the Athletics medal). He has also been awarded a number of distinctions and medals. He has also accomplished a number of other demanding marches. In 1923, when 30, he converted to Catholicism and in 1938 he built his own private chapel at Gjølanger. The vicar in the Catholic parish in Bergen held masses there at Lea's birthday and 17 May, the national constitution day. The Nobel Prize winner, the Norwegian Catholic author Sigrid Undset was also his guest there. Lea had emphatic cultural and literary interests. He had social connections with the Norwegian poet Jakob Sande who frequently visited Gjølanger, and the Swiss German writer Karl Friedrich Kurz, who lived in Vårdal on the north side of Dalsfjorden facing Gjølanger. Lea also wrote poetry himself. He planted Sequoia gigantea trees. One of them has survived to this day and has reached a height of about 4 m. It is not in very good health, but is still growing. He died in 1979 in the municipality of Fjaler in Sogn og Fjordane county.
Әдеби шығармашылық
Эрик Грант Ли: Росслинг және Танкер 1970. Өлеңдер Кейбір өлеңдер К. Стуб пен С. Оснес: Der Stillheten Gror, 1996.
Erik Grant Lea: Røsslyng og Tanker 1970. Poems
Some poems in K. Stub og S. Osnes: Der Stillheten Gror, 1996.