Кіріспе

Эрик Лоуренс Грант Лиа (15 қазан 1892 - 28 сәуір 1979) - норвегиялық кеме иесі, банкир, сақтандырушы және диірмен иесі. Ол Норвегиядағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың гүлдену кезеңіндегі ең мифтік магнаттардың бірі болды.

Миф

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бергенде өскендер Лея туралы ертегіден аулақ бола алмады, ол әлемдегі ең бай кеме иесі болған, үндістандық ханшайымына үйленген, содан кейін бәрін жоғалтып, ханшайымымен бірге Согнефьордтың бір бұрышына қоныстанған.

Шындық

Бұл аңыздың артында өмірдің дүрбелеңдері жатыр. Байлық пен билік құрған кезінде оның 10 кеме компаниясы, банк және үш сақтандыру компаниясы болды. Оның кемелері бүкіл әлемнің мұхиттарын кесіп өтті. Оның үш құрлықта 500 агенті бар еді. 1917 жылы оның агенттері 60 000 өртке қарсы полиске қол қойып, Алесундтың барлық балық аулау флотын және біртіндеп Норвегия флотының көп бөлігін сақтандырды. Оның әйелі Хилда ханшайым емес, майордың қызы және Бангалордан шыққан бай бизнесмен отбасындағы үнді әйелінің қызы. 1922 жылы Леа бәрін жоғалтып, Суннфьордтағы Фялердегі Гьолангерге қоныстанды, Сонн ог Фьордане және өзіне және отбасына күн көрісін табу үшін нөлден бастауға тура келді.

Балалық шақ

Ол Норвегияның Берген қаласында Ларс Леа мен Анна Бертин Магнуссеннің ұлы болып дүниеге келді. Ол Хилда Констанспен тұрмысқа шықты. Ол сегіз аға-іні мен апа-сіңлілердің бесіншісі болды, Бергендегі Хоконсгеттегі үлкен пәтерде өсті. Ол 14 жасқа дейін Хамбро бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін әкесі оны мектептен алып, жеке өзі оған бизнес білімін бере бастады.

Мансап

Он алты жасында ол клерк болып жұмыс істей бастады, кейіннен Kjær og Isdahl (Kjær және Isdahl) компаниясында жұмыс істеді, ол үлкен кеме қатынасы бизнесі болды, онда ол тез кеңсе меңгерушісі болды. 1914 жылы ол өзінің алғашқы паровозын сатып алды, ал 1915 жылы өзінің жеке кеме компаниясын құрды. 1915-16 жылдары ол 30 миллион NKr (шамамен 4,6 миллион АҚШ доллары) кемелер сатып алды және сатты. 1917 жылы ол өзінің алты компаниясын Bjørnstad og Brækhus-қа сатып, содан кейін Leas Assuranseseslskab A/S (Lea's Insurance Company Inc.) компаниясын құрды. Көп ұзамай ол "Юпитер" және "Национал" сақтандыру компанияларын қосты. Содан кейін ол Leas Aktie og Bankierforretning A/S (Lea's Stock and Bankers Enterprise Inc.) компаниясын құрды. Бұл операциялар консорциумға едәуір ақшаға сатылды. Ол сатуға өкінді және оларды сәл кейінірек шамамен бірдей ақшаға қайта сатып алды. Соғыс уақытындағы кеме қатынасы бонанзасы аяқталған кезде оның компаниялары дағдарысқа ұшырап, 1921 жылы банкрот деп жарияланды. 1922 жылы Бергенс Кредитбанк оның үйін (қазіргі Сольхауг мектебі) және оны қоршаған жерді алып тастады.

Жаңа бастама, жаңа өмір

Банкроттан кейін ол Гьолангердегі (Фялер муниципалитеті, Согн-ог-Фьордан округінің) шағын, бірақ әлі де жұмыс істеп тұрған арақашыққа көшіп барды, оған оның несие берушілері шабуыл жасамады. Ол ағаштарды диірменге жеткізу үшін бөгет салып, ласман сатысын да салды. Сонымен қатар ол астық диірменін, азық-түлік дүкенін, пароход кемесінің айлағын, телефон желісін және электр стансасын құрды. Ол сондай-ақ Смильденде (Фьорд) Фьорденнің солтүстік жағалауында, Хиллестад пен Сорбёваг арасында, акиташ пешін жүргізді. Бұл аз ұйықтағаннан қиын өмір еді. Гьоангерде жаңа үй салып жатқанда ол Хеллевикте тұрды және күніне екі рет бес шақырым қашықтықты жаяу жүруі керек болды. Хеллевиктен Смильден пештеріне дейін арақашықтық 20 км болды. Сонымен қатар орман шаруашылығын да қолға алды. Ал шамамен 30 жылдан кейін, 1960 жылдардың басында, ол 200 000 ағаш отырғызды.

Төменнен қайтадан

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның жаңа бизнесі баяу өсе берді. Жолсыз Далсфьорден аймағында Гьолангер ең жиі келетін бу кемелері болатын орынға айналды. Бірақ 1951 жылы зауыт, электр станциясы мен дүкен өртеніп кетті. Ол сақтандырудың жеткіліксіздігінен, қайтадан нөлден бастауға мәжбүр болды, сақтандыру ақшасымен және ауыл тұрғындарының көмегімен. 1960 жылы әйелі Хилда кенеттен қайтыс болды. Оның бірінші некеден туған қызы Суннива Иоганнес Гаусерейдеге тұрмысқа шықты. Кейіннен ол өзінің дүкенінде жұмыс істейтін Хилдур Тайсседалға үйленді.

Мемлекеттік салымдар

1916-17 жылдары мансабының шыңына жеткенде, ол Бергеннің шетінде жер сатып алды. Ол өзінің Леа Холл деген үйінің маңындағы жерді сатып алып, жұмысшылар үшін бақшасы бар бір отбасылық үйлер салады. Ол сол аймақты дамыту жоспарларын жасады. Аумақ пен жоспар мемлекеттік органдарға қарапайым ақшаға сатылды. Кейін жоспарлар ішінара жүзеге асырылды. Ол архитектор Шуманн Олсенді Финнебергесендегі бақ маңындағы ауданның даму жоспарын жасауға шақырды. Сонымен қатар, бұл жер мемлекеттік органдарға қарапайым сомаға сатылды. Солгейм көліне қатысты оның құқықтары ешқандай өтемақысыз сол мемлекеттік органдарға берілді. Осылайша ол байлығы мен табысынан бас тартып, халық мүддесін қорғады. Сондай-ақ ол босқындарға, апаттан зардап шеккендерге және Берген қаласындағы жұртшылыққа көмек көрсету үшін көп қаржы салды. Америкалық доктор Бентам қайтыс болып, артында үнсіз құнды этникалық үнділік бұйымдар жинағын қалдырған кезде, оның жесірі жинақты сатуға тырысты. Бірақ америкалық мұражайлар талап етілген соманы төлеуге дайын емес еді. Кейін Леа ақша жинап, коллекцияны сатып алды және оны Берген мұражайына сыйға тартты, онда коллекцияны бүгін көруге болады.

Басқа

Лия соғыс аяқталғаннан кейін дереу Норвегияның ішкі күзет құрамына кірді және сексенге толғанға дейін белсенді офицер болды. Ол әскери білім алып, лейтенант болып тағайындалды. 78 жасында ол Нимеген шеруін (бұрынғыдай) орындады. 70 жасында оған "Идретцмеркет" (Атлетикалық медаль) берілді. Сонымен қатар, ол бірқатар марапаттар мен медальдармен марапатталған. Сондай-ақ, ол басқа да көптеген қиын науқандарды өткізді. 1923 жылы 30 жасында католик дінін қабылдады және 1938 жылы Гьолангерде жеке шіркеуін салдырды. Бергендегі католик шіркеуінің викарі Леаның туған күніне және 17 мамырға, ұлттық конституция күніне арнап, месса өткізді. Нобель сыйлығының иегері, Норвегиялық католик жазушы Сигрид Унсет де оның қонағы болды. Лияның мәдени және әдеби қызығушылықтары ерекше болды. Ол Норвегиялық ақын Якоб Сандемен және Гьолангерге қарама-қарсы Дальсфьорденнің солтүстік жағындағы Вьордалда тұратын швейцариялық неміс жазушысы Карл Фридрих Курцпен әлеуметтік байланыста болды. Лия да өлең жазатын. Ол Sequoia gigantea ағаштарын отырғызды. Олардың бірі осы күнге дейін сақталып, биіктігі 4 м-ге дейін жетті. 1979 жылы Согн-ог-Фьордан округінің Фялер муниципалитетіне қайтыс болды.

Әдеби шығармашылық

Эрик Грант Ли: Росслинг және Танкер 1970. Өлеңдер Кейбір өлеңдер К. Стуб пен С. Оснес: Der Stillheten Gror, 1996.