Кіріспе
Бледсмид - бұл балта, қылыш, пышақ және басқа да балталарды балта, балға, балға және басқа да балға құралдарын қолдану арқылы жасау өнері. Бледсмит металл өңдеудің түрлі әдістерін қолданады, сондай-ақ пышақ пен семсер тұтқалары үшін ағаш өңдеу, көбінесе қабық үшін былғары өңдеу. Бiрiншiден, бұл өнер мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Ол Қытай, Жапония, Үндістан, Германия, Корея, Таяу Шығыс, Испания және Британ аралдары сияқты әртүрлi мәдениеттерде кездеседi. Тарихқа бай кез келген өнердегідей, бұл процесс туралы аңыздар мен қате түсініктер бар.
Bladesmithing is the art of making knives, swords, daggers and other blades using a forge, hammer, anvil, and other smithing tools. Bladesmiths employ a variety of metalworking techniques similar to those used by blacksmiths, as well as woodworking for knife and sword handles, and often leatherworking for sheaths. Bladesmithing is an art that is thousands of years old and found in cultures as diverse as China, Japan, India, Germany, Korea, the Middle East, Spain and the British Isles. As with any art shrouded in history, there are myths and misconceptions about the process. While traditionally bladesmithing referred to the manufacture of any blade by any means, the majority of contemporary craftsmen referred to as bladesmiths are those who primarily manufacture blades by means of using a forge to shape the blade as opposed to knifemakers who form blades by use of the stock removal method, although there is some overlap between both crafts.
Тарихи балға жасау
Тарихи тұрғыдан алғанда, қылыш жасау - мыңдаған жылдар бойы сақталып, өркендеген өнер. Әлемнің әртүрлі жерлерінде әртүрлі пышақ жасау стилі бар, кейбіреулері басқаларына қарағанда жақсы танымал.
Мысырлық
Ежелгі мысырлықтар темірді "аспаннан түскен мыс" деп атаған, өйткені олар темірді балқыту технологиясының жоқтығын метеориттерден алатын аз мөлшерде темірге қол жетімді темір қорын шектеген. Темірдің сирек кездесетіндігіне қарамастан, олар темір өңдеу техникасымен танысып, б.з.д. Олар бұл техниканы сауда арқылы Ассирияға, Бабылға және Грекияға экспорттады, олар басқа жерлерді жаулап алған кезде, өздері де жаулап алды.
Кельттік
Протокельт Халштат мәдениеті (б.з.д. 8 ғасыр) темір семсерді алғашқы қолданғандардың бірі болды. Халштат дәуірінде олар қоладан да, темірден де дөңгелек ұштары бар семсерлер жасады. Халштат дәуірінің соңында, шамамен б.з.д. 600-500 жылдары бұл семсерлер қысқа қаңғыштармен ауыстырылды. Ла Тене мәдениеті семсерді қайта енгізді, олар қола дәуірі мен ерте темір дәуірінің дәстүрлі пішіні мен құрылысынан ерекшеленді, олар көбірек ұшқыр ұшымен сипатталады.
Қытай
Дәстүрлі қытайлық пышақтар (джиан) әдетте санмей (үш табақ) құрылымынан тұрады, бұл екі жұмсақ болат табақ арасында қатты болаттан жасалған өзекті сэндвичпен араластыруды қамтиды. Ортаңғы тақта айналасындағы бөлшектерден сәл шығып, өткір жиекке мүмкіндік береді, ал жұмсақ омыртқа сымбатсыз өзекті қорғайды. Кейбір бесіктердің wumei немесе бес пластиналы конструкциясы болды, ал орталық жотада тағы екі жұмсақ пластина қолданылды. Бронза джиан көбінесе ұқсас тәсілмен жасалатын: бұл жағдайда мыс мөлшері жоғары қорытпаны икемді өзек пен омыртқа жасау үшін, ал шеткісі өткірлік үшін жоғары қалайы құрамындағы қорытпадан жасалып, қалған қақпаққа дәнекерленетін. Қытай семсершілері Корея мен Жапонияға әкелінген семсер жасау технологиясымен танымал болды, бұл сол жерлердегі семсершілерге катана сияқты қару жасауға мүмкіндік берді. Кореялық семсерлерге йё до, геом, хайп до сияқты ұзын семсерлер мен Саминдо сияқты иілген семсерлер жатады. Кореяның барлық жерінен қола дәуірінен бастап қос жапырақты металл семсерлер табылған. Бұл қола семсерлер қысқа тұтқасы бар дөңгелек ұзындығында болды.
Жапон тілі
Жапон семсерін жасауға негіз болған технология Қытайдан шыққан, ал Корея арқылы Жапонияға жеткізілген. Төбе басына отырғаннан кейін Тоба II кемелді семсер жасау үшін Жапонияның ең үздік семсершілерін шақырды. Жапониядағы семсер жасаушылар бұл мәселені төмен көміртекті болаттан жасалған, мысалы, қайырылған темірден жасалған, жұмсақ өзекті жоғары көміртекті болаттан жасалған жағаға орап, шетін қатайту арқылы шешті. Мұромачи дәуірінде катана мен танто пайда болды. Сондай-ақ, португалдар әкелген темекі кесу үшін пышақ жасады. Сакайдың пышақ жасау өнеркәсібі Токугава сёгунатынан (1603-1868) үлкен серпін алды, бұл Сакайға арнайы мақұлдау мөрін берді және оның сапасы туралы беделін арттырды.
Германдық
Германдық көші-қон кезеңіндегі халықтар өздерінің технология деңгейіне сәйкес пышақ жасаудың озық әдістеріне ие болды. Көші-қон дәуіріндегі Smiths көбінесе бірнеше материалдан жасалған балғаларды жасайтын, ал олардың балғалары әдетте екі қырлы және тура болған. Көші-қон дәуіріндегі бөренелер көбінесе қатты болат жиекпен өрнектемелі дәнекерленген өзекшеге оралған. Үлгілік дәнекерлеу б.з. б. екінші ғасырдан бастап осындай техниканы қолданған көршілес римдіктерден қабылданған.
Үндістандық
Орта ғасырларда қылыш жасау Үндістанда кең тараған. Оңтүстік Азияда жиі Wootz немесе Дамаск болат деп аталатын арнайы болат түрі қолданылған. Дамаск болат термині екі түрлі артефактілерді білдіре алады. Бірі - шынайы Дамаск болат немесе Вутц болат, ол жоғары көміртекті қорытпа, оның қалыңдығы өте жоғары, мүмкін оның құрамында көміртекті нанотүтіктер мен карбидті наножиіктер бар, оның толқынды беткі текстурасы металл қорытпаларының кристалдық құрылымынан пайда болады, мысалы, вольфрам және ванадий элементтері, ол оңтүстік Үндістаннан темір кенінде табиғи түрде өндіріс процесінде пайда болады. Бұл әлі де талқыланып жатыр, өйткені Айова штатының университеті металлургі Джон Верховен наножиектердің көбіне болаттарда кездесетінін айтады. Екіншісі - темір мен болатты біріктіріп, бетіне көрінетін үлгі беру үшін жасалған композиттік құрылым, оны үлгілі дәнекерленген болат деп атайды. Екі металл да Дамаск болаттары деп аталса да, шынайы Дамаск болаттары 1821 жылға дейін Еуропада қайталанбады.
Испания
15 - 17 ғасырлар аралығында Толедоның семсер жасау өнеркәсібі кеңінен дамып, оның өнімдері Еуропадағы ең жақсы өнімдер деп саналды.
Таяу Шығыс
Дамаск болат орта шығыста кеңінен қолданылған.
Қазіргі заманғы пышақ жасау
Оқ-жарақ жасау өнеркәсібі Индустриялық революциядан кейін төмендей бастады. Болат өндірісінің жақсаруымен, пышақ жасаушылар бұдан былай болат қалаудың қажеті жоқ, ал пышақтарды болаттан жасалған жалпақ тақталардан өңдеуге болады. Қазан-аяқ бұйымдарын шығаратын компаниялар пышақтарды көптеп шығаруға бет бұрып, құрал-жабдықтар машиналары қолжетімді бола бастаған кезде, пышақ жасаушылар қолда бар қордан пышақтарды ұнтақтай бастағандықтан, болат қалау өнері жоғала бастады. Осы балташылардың бірі Уильям Ф. Моран болды, ол өзінің пышақтарын темірді пішіндеу үшін балға мен науаны қолданатын темірші сияқты көмірлі балғамен жасады. Моран Дамаск болатінің ежелгі қазбалау процесін қайта жаңғыртуға 1960 жылдардың соңында кірісті. Алайда, тірі қайраткер дәл техниканы білмеді және процестің рецептісіз жоғалып кету қаупі болды; сынақ пен қате арқылы ол өзін-өзі үлгілік дәнекерлеуді үйретті және өзінің соңғы өнімін "Дамаск болат" деп атады. 1976 жылы ол Американың семсер жасаушылар қоғамын (ABS) құрды. Атауына қарамастан, бұл - пышақ жасаушылардың халықаралық тобы, олар қазылған пышақтарды сақтауға және халыққа дәстүрлі пышақ жасау техникасы туралы білім беруге арналған. 1960 жылдары қолмен қолға алынған салт-дәстүрлі семсер жасаушылар саны 2005 жылы бірнеше жүзге дейін өсті. Қазандағанда, пышақ материалы жоғары температураға дейін қыздырылады немесе қазанда қазанда температураға дейін қыздырылады және қалаған пішінге жету үшін, көбінесе соңғы өлшемге жақын, онда өте аз қосалқы бөлшектерді алып тастау қажет, егер олар болса. Болаттан декоративті үлгілі дәнекерленген болат немесе шикі болат немесе жапондықтар тамахаган деп атайды. Дәннің мөлшері барынша аз болады, өйткені егер қақпақ материалды қыздырса, дәннің өсуі оңай болады. 5160 көміртекті пружиналық болат кейде американдық жүк көліктеріндегі жапырақты пружиналар үшін қолданылады, сондықтан оны АҚШ-та оңай сатып алуға болады. Еуропада EN 45 көбірек қолданылады.
Дамаск болат
Көптеген балғашындар арнайы болат түрін өрнекпен дәнекерлеу әдісімен жасақтап, қателесіп Дамаск болат деп аталатын металл шығарады. Қазіргі заманғы үлгілі дәнекерленген болат өте сәнді және берік болуы мүмкін (егер белгілі бір жолдармен дәнекерленген болса) және көбінесе пышақ пен семсер жасау кезінде қолданылады. Билл Моран "Қазіргі Дамаск болатінің атасы" деп аталады.