Кіріспе

16 ғасырдағы Осман корсары және кейін Осман теңізінің адмиралы Осман адмиралы Хайреддин Барбаросса (خير الدين بربروس, бастапқы аты: Khiḍr; Barbaros Hayrettin Paşa), сондай-ақ Хайреддин Паша, Хызыр Хайретдин Паша және жай ғана Хызыр Рейс (шамамен 1466/1483 4 шілде 1546), Осман корсары және кейін Осман теңізінің адмиралы болды. Барбароссаның теңіздегі жеңістері 16 ғасырдың ортасында Жерорта теңізіне Осман империясының үстемдігін қамтамасыз етті. Лесбоста туған Хизр өзінің әскери мансабын ағасы Оруч Рейстің қол астында корсар ретінде бастады. 1516 жылы ағайындылар Испаниядан Алжирді басып алды, Оруч өзін сұлтан деп жариялады. 1518 жылы Оруч қайтыс болғаннан кейін, Хизер ағасының "Барбаросса" ("Қызыл сакал" итальян тілінде) деген лақап атын мұра етті. Сондай-ақ, ол Хайреддин деген құрметті атақ алды (араб тілінен Хайр ад Дин, "сенімнің игілігі" немесе "сенімнің ең жақсысы"). 1529 жылы Барбаросса Алжирдің Пеньонды испандардан тартып алды. 1533 жылы Барбароссаны Сүлеймен Ұлы Осман әскерінің капудан-пашасы (үлкен адмирал) етіп тағайындады. Сол жылы ол Францияға елшілікті басқарды, 1534 жылы Тунисті жаулап алды, 1538 жылы Превезада Киелі лигаға қарсы шешуші жеңіске жетті және 1540 жылдары француздармен бірлескен науқандарды жүргізді. Барбаросса 1545 жылы Константинополға кетіп, келесі жылы қайтыс болды.

Өмірбаян

Хизр 1466 және 1483 жылдар аралығында түрік немесе албан тектес Гьяницадан (қазіргі Грекияның Орталық Македония аймағы) грек православ анасы Катеринадан, сондай-ақ Лесбостан, грек православ діни қызметкерінің жесірі болып туған. Сұлтан Селім І-нің бейлербей атағын иеленгеннен кейін, янисарлар, галереялар мен оқ-дәрілермен бірге ағасының лауазымын, оның есімін (Барбаросса) және оның миссиясын мұра етті.

Алжир пашасы

Осман сұлтаны жіберген түрік сарбаздарының жаңа күшімен Барбаросса 1518 жылдың желтоқсан айында Тлемценді қайтадан басып алды. Ол Испаниядан Мудежарларды Солтүстік Африкаға әкелу саясатын жалғастырды, осылайша Испанияға қатты жек көретін риза және адал мұсылмандардың үлкен тобын қамтамасыз етті. Ол Бонаны басып алды, ал 1519 жылы Алжирді қайтаруға тырысқан испандық итальяндық әскерін жеңді. Бірде ол испандық кемені батырып, тағы сегіз кемені тұтқынға алды. 1519 жылы ол Прованс, Тулон және оңтүстік Францияның Иль д'Иер аралдарына шабуыл жасады. 1521 жылы ол Балеар аралдарына шабуыл жасап, кейіннен Кадис жағалауында Жаңа дүниеден оралған бірнеше испан кемелерін басып алды. 1522 жылы ол өзінің кемелерін Куртоғлудың қолбасшылығымен Родостың Османдық жаулап алуына қатысуға жіберді, нәтижесінде 1 қаңтарда 1523 жылы осы аралдан Сент-Джон салт аттылары кетіп қалды. 1525 жылдың маусым айында ол Сардиния жағалауына шабуыл жасады. 1526 жылы мамыр айында ол Калабриядағы Кротонеге келіп, қаланы тонады, портта испандық галерея мен испандық фюстаны батты, содан кейін Адриатика теңізіндегі Маркедегі Кастигнаноға шабуыл жасады, кейіннен Спартивенто мысығына келіп жетті. 1526 жылдың маусым айында ол Реджио Калабрияға келіп, кейіннен Мессина портындағы бекіністі қиратты. Содан кейін ол Тоскана жағалауында пайда болды, бірақ Андреа Дориа мен Пиомбино жағалауында Санкт-Джон салт аттыларының флотын көргеннен кейін кері шегініп кетті. 1526 жылдың шілдесінде Барбаросса Мессинаға тағы да келіп, Кампания жағалауына шабуыл жасады. 1527 жылы ол Италия мен Испания жағалауындағы көптеген порттар мен қамалдарға шабуыл жасады. 1529 жылы мамыр айында ол Пеньон аралындағы испан бекінісін басып алды. 1529 жылдың тамызында ол Испанияның Жерорта теңізі жағалауына шабуыл жасады, ал кейіннен Гибралтар тұзағынан өту үшін Андалусияның көмек сұрауына жауап ретінде ол жеті рет қатарынан сапарда 70 000 мудежарды Алжирге жеткізді. 1530 жылдың қаңтарында ол тағы да Сицилия жағалауларына, ал сол жылдың наурыз мен маусым айларында Балеар аралдары мен Марсельге шабуыл жасады. 1530 жылдың шілдесінде ол Прованс пен Лигурия жағалауында пайда болып, екі генуэздік кемені басып алды. 1530 жылдың тамызында ол Сардиния жағалауына шабуыл жасап, қазан айында Пьомбинода пайда болды, Калабриядан екі кеме ұстап алудан бұрын Виареджиодан бір барка мен үш француз галеонын басып алды. 1530 жылдың желтоқсанында ол Балеар аралдарындағы Кабрера қамалыны басып алды және аралды аймақтағы операциялары үшін логистикалық база ретінде қолдана бастады. 1531 жылы ол Киджел мен Алжирдің Пеньонын қайтарып алуға Киджелдің императоры Карл V тағайындаған Андреа Дориамен кездесіп, 40 галереядан тұратын испандық Генуя флотын сүртіп тастады. 1531 жылы ол Фавиньана аралына шабуыл жасады, онда Франческо Тушбофтың қолбасшылығындағы Мальталық рыцарлардың флагманы оның флотына сәтсіз шабуыл жасады. Барбаросса солдан шығысқа қарай жүзіп, Калабрия мен Апулияға қоныс аударды. Алжирге қайтып бара жатқанда ол 1530 жылы Карл V-дің Сент-Джон сапындарына берген Триполиге шабуыл жасамас бұрын Мессина маңында Мальталық сапындарының кемесін батты. 1531 жылдың қазан айында ол Испания жағалауына тағы да шабуыл жасады. Сол жылы ол Айль д'Иер аралдарын да тонаған. 1532 жылы Сүлеймен I-нің Габсбургтер Австриясына жасаған жорығы кезінде Андреа Дориа Морея (Пелопоннес) жағалауындағы Корон, Патра және Лепантоны басып алды. Оған жауап ретінде Сулейман Яхья Пашазаде Мехмед Бейдің күшін жіберді, ол осы қалаларды қайтадан басып алды, бірақ бұл оқиға Сулейманды теңізде күшті қолбасшы болудың маңыздылығын түсінді. Ол Барбароссаны Стамбулға шақырды, ол 1532 жылдың тамызында кемеге отырды. Сардиния, Корсикадағы Бонифацио және Монтекристо, Эльба және Лампедуза аралдарына шабуыл жасағаннан кейін, ол Мессина маңында 18 галереяны басып алды және тұтқынға алынған тұтқындардан Дориа Превезаға бет алғандығын білді. Барбаросса Калабрияның жақын маңдағы жағалауларына шабуыл жасап, кейін Превезаға қарай жүзіп кетті. Дорияның әскерлері қысқа шайқастан кейін қашып кетті, бірақ Барбаросса олардың жеті галереясын басып алғаннан кейін ғана. Ол Превезаға барлығы 44 галереямен келді, бірақ олардың 25-ін Алжирге жіберді және 19 кемемен Константинополге қарай бет алды. Сол жерде оны Топкапы сарайында Сұлтан Сүлеймен қабылдады. Сүлеймен Барбаросса Капудан и Дерьяны ("Ұлы адмирал") Осман Әскери-теңіз күштері мен Бейлербейді ("Басты губернатор")...

Франциямен дипломатия

1533 жылы Барбаросса Франция королі Францискке елшілігін жіберді. Франциск I өз кезегінде Антонио Ринконды Солтүстік Африкадағы Барбароссаға, содан кейін Кіші Азиядағы Сулейманға жібереді. Екінші елшіліктен кейін, Осман елшілігінен Францияға (1534), Франциск I өзінің елшісі Джехан де ла Форесті Хайреддин Барбароссаға жіберіп, Габсбургтерге қарсы оның теңіздік қолдауын сұрады:"Егеменді Сулейманмен кездесуге патша жіберген Джехан де ла Форест, алдымен Марсельден Туниске барады, Барбарияда, Алжирдің патшасы сэр Харадинмен кездесуге, ол оны Ұлы синьорға жібереді. Осы мақсатпен келесі жазда ол [Францияның патшасы] Савой герцогының әділетсіз басып алған жерін қайтарып алуға дайындалып жатқан әскери күшін жібереді. Сол жерден генуялықтарға шабуыл жасайды. Бұл король Франциск I мырза Харадинге, оның күшті теңіз күштері бар, сондай-ақ ыңғайлы жері [Тюнисте], Корсика аралына және Генуяның басқа жерлеріне, жерлеріне, қалаларына, кемелеріне және субъектілеріне шабуыл жасауға және олар Франция патшасын қабылдап, танымайынша тоқтамауға қатты дұға етеді. Патша, жоғарыда аталған құрлық күшінен басқа, теңіз күштерімен қосымша көмек көрсетеді, оның ішінде кем дегенде 50 кеме, оның ішінде 30 галерея, ал қалғандары галеас және басқа кемелер, теңізде болған ең үлкен және ең әдемі карактардың бірімен бірге. Бұл флот сэр Харадиннің әскерін сүйемелдеп, сүйемелдеп жүреді, ол сондай-ақ патшаның тамақ пен оқ-дәрімен қамтамасыз етіледі, ол осы әрекеттер арқылы өзінің мақсаттарына жетуге мүмкіндік алады, ол сэр Харадинге өте риза болады ". Жоғарғы кеңесші Антуан Дюпраттің 1534 жылғы 11 ақпандағы Джехан де ла Фореске арналған әскери нұсқаулары.

Осман теңіз флотының Капудан-и Дерья

1534 жылы Барбаросса 80 галереямен Константинополден жолға шығып, сәуір айында испандардан Коронды, Патрасты және Лепантты қайтарып алды. 1534 жылдың шілдесінде ол Мессина боғазынан өтіп, Калабрия жағалауларына шабуыл жасап, Реджио Калабрияның айналасындағы көптеген кемелерді, сондай-ақ Сан-Лусидо қамалының қолына түсірді. Кейіннен ол Кетраро портын және онда орналасқан кемелерді қиратты. 1534 жылы шілдеде ол Кампанияға келіп, Капри және Просида аралдарын тонағаннан кейін Неаполь шығанағындағы порттарды бомбалады, онда 7800 тұтқынға алынды. Содан кейін ол Лациода пайда болды, Гаетаны атып тастады және тамыз айында Тибр өзеніндегі Вилла-Санта-Люсия, Сперлонга, Фонди, Террачина және Остияға қонып, Римдегі шіркеу қоңырауларын дабыл қағып жіберді. Сперлонгада ол 10 000 тұтқынға алды, ал Фондиге келген кезде янцирлер қалаға басты қақпалар арқылы кірді және Джулия Гонзаганың сарайына толығымен қарады. Содан кейін ол Валлекорсаны тонаған, өртеп жіберген және кейбір қала тұрғындарын өлтіріп, басқаларын тұтқынға алған. Ол оңтүстікке қарай жүзіп, Понза, Сицилия және Сардинияға келіп, 1534 жылы тамызда Тунисті басып алып, Хафсид сұлтаны Мулай Хасанды қашып жіберді. Карл Барбароссаға "Солтүстік Африканың әміршілігін" ұсынды, егер ол өзгерген болса, немесе ол өзгермесе, оны өлтіруді ұсынды. Алайда Барбаросса ұсынысты қабылдамағаны үшін агенттің басын кескен. Мұлай Хасан император Карл V-ден өз патшалығын қалпына келтіруде көмек сұрады, ал испандық итальяндық 300 галерея мен 24000 сарбаздан тұратын күштер 1535 жылы Тунис пен Боне мен Махдияны қайтарып алды. Қарулы қарсылықтың пайдасыздығын мойындаған Барбаросса жаудың келуінен бұрын Тунистен кетіп, Тиррен теңізіне жүзіп, порттарды бомбалады, Каприге тағы да келіп, қамалды қайта қалпына келтірді (бұл күні әлі күнге дейін оның атын алып жүр). Содан кейін ол Алжирге жүзіп барып, Испанияның жағалау қалаларына шабуыл жасады, Майорка мен Менорка порттарын қиратты, бірнеше испан және генуэздік галереяларды басып алды және олардың мұсылман құлдарын азат етті. 1535 жылдың қыркүйегінде ол Тлемсенге тағы бір испан шабуылдарын қайтарып жіберді. 1536 жылы Барбароссаны Габсбургтер патшалығы Неапольге қарсы әскери шабуылда 200 кемеге қолбасшылық ету үшін Константинополге қайтарып алды. 1537 жылдың шілдесінде ол Отрантоға келіп, қаланы, Кастро бекінісін және Апулиядағы Угенто қаласын басып алды. 1537 жылдың тамызында Лютфи-паша мен Барбаросса үлкен Осман әскерін бастап, Венеция Республикасына тиесілі Эгей және Иония аралдарын, атап айтқанда Сирос, Эгина, Иос, Парос, Тинос, Карпатос, Касос, Китира және Наксос аралдарын басып алды. Сол жылы Барбаросса Корфуға шабуыл жасап, аралдың ауыл шаруашылығы өсірілімдерін жойып, ауыл тұрғындарының бәрін құл етті. Алайда, Корфудың ескі бекінісін 700 зеңбіректі 4000 мықты венеция гарнизоны жақсы қорғады. Түріктер бірнеше шабуылда бекіністерді басып алмағанда, түріктер қайтадан Калабрияға шабуыл жасады. Бұл жеңілістер Венеция Папа Пауль III-ден Осман империясына қарсы "Киелі лига" ұйымдастыруды сұрады. 1538 жылдың ақпан айында Папа Пауль III Осман империясына қарсы Киелі лиганы (Папалықтан, Испаниядан, Киелі Рим империясынан, Венеция Республикасынан және Мальталық рыцарлардан құралған) жинауға қол жеткізді, бірақ Синан Рейс бастаған Барбароссаның күштері оның Андреа Дорианың командалық құрамын жеңді Превеза шайқасында 1538 жылдың қыркүйегінде. Бұл жеңіске қол жеткізіп, Осман империясы 1571 жылы Лепанто шайқасына дейін 33 жыл бойы Жерорта теңізіне үстемдік жүргізді. 1539 жылдың жазында Барбаросса Скиатос, Скирос, Андрос және Серифос аралдарын басып алды және Кастельнуовоны Превеза шайқасынан кейін османлылардан алған испандардан қайтарып алды. Ол сонымен қатар жақын маңдағы Рисан қалмағын басып алды, ал Синан Рейспен бірге кейіннен Венецияның Каттаро бекінісіне және Песаро маңындағы Санта-Венеранда испан бекінісіне шабуыл жасады. Барбаросса кейіннен Иония және Эгей теңіздеріндегі қалған христиандық форпостарды басып алды. 1540 жылы қазанда Венеция Султан Сүлейменмен бейбіт келісімге қол қойып, Осман империясының жерлерін мойындауға және 300 000 алтын дукатты төлеуге келісті. 1540 жылы Барбаросса 2000 адамнан тұратын жасақпен Гибралтар қаласын басып алып, оны тонаған. Ол 75 тұтқынға алып, Гибралтар тұрғындарының едәуір бөлігін алып тастаған соң, Гибралтардан кетіп қалды, ол, ақыр соңында, гибралтарлықтардың бүкіл ұрпағын жойды. 1544 жылдың көктемінде Сан-Ремоға ...

Зейнеткерлік және өлім

Барбаросса 1545 жылы Константинополде зейнетке шығып, оның ұлы Хасан-пашаны Алжирдегі мұрагері етіп қалдырды. Содан кейін ол өз естеліктерін Муради Синан Рейске диктант жазды. Олар "Газават и Хайреддин паша" (Хайреддин пашаның жаулап алулары) деп аталатын бес томнан тұрады. Бүгінде олар Топкапы сарайында және Стамбул университетінің кітапханасында қойылады. Олар әзірленген және басылып шыққан Babıali Kültür Yayıncılığı Kaptan Paşa'nın Seyir Defteri (Капитан Пашаның журналы) түрік академигі профессор доктор Ахмет Шимширгил. Олар М. Ертуғрул Дюздагтың "Ақденез Бизмиди" (Орта теңіз біздің болды) деп ойдан шығарылған. Барбаросса Мика Валтаридің "Жолшы" (1949) кітабындағы басты кейіпкерлердің бірі. Барбаросса Хайреддин-паша 1546 жылы Босфордың солтүстік-батыс жағалауындағы Стамбулдың Бююкдер ауданындағы өз сарайында қайтыс болды. Ол 1541 жылы әйгілі сәулетші Мимар Синан өзінің флоты жиналатын жерде салынған, Стамбулдың еуропалық жағындағы Бешикташ ауданының паромдық портына жақын орналасқан биік мавзолейде (türbe) жерленген. Оның ескерткіші 1944 жылы кесенесінің жанында тұрғызылды.

Хайреддин Барбароссаның туы (Санжак)

Байрақтың жоғарғы жағындағы арабша каллиграфияда " نَصرٌ مِنَ اللَّـهِ وَفَتحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ المُؤمِنينَ يَا مُحَمَّد " (nasrun mina'llāhi wa fatḥhun qarībun wa bashshiri'l muminīna yā muḥammad) деп аударылады, "Алладан келетін жеңіске және үлкен жеңіске; және сенушілерге қуанышты хабар бер, о Мұхаммед ". Мәтін Құранның 61:13 тармағынан алынған, "О Мухаммад" деген сөз қосылған, өйткені аяттың соңғы бөлігі ислам пайғамбары Мухаммадқа арналған. Төрт айдың ішінде оңнан солға қарай, оң жақ жоғарғы жағында басталатын, алғашқы төрт халифаның есімдері Әбу Бәкір, Омар, Усман және Әли Мұхаммедтен кейінгі ислам мемлекетінің билігі Рашид халифаты деп аталады. Екі қырлы семсер Ислам тарихындағы ең танымал семсер - Дуль-Фикарды бейнелейді. Ол алдымен Мұхаммедке, содан кейін Әлиге тиесілі. Сол жақтағы қылыш ұстауында кішкентай қол бар. Екі қылыстың арасында алты бұрышты жұлдыз бар. Жұлдызды еврейлердің Дәуіт жұлдызымен шатастыруға болады. Алайда орта ғасырларда бұл жұлдыз Сүлейменнің мөрі деп аталатын танымал исламдық символ болды және оны Анадолияның бейліктері кеңінен қолданды. Мөрді кейін Осман империясы мешіт безендірулерінде, монеталарында және пашалардың, соның ішінде Хайреддин Барбароссаның жеке байрақтарында қолданды. Түрік биліктерінің бірі - жандаридтер - елтаңбасында мөрді қолданған. А. Крескестің 1375 жылғы каталондық атласына сәйкес, анадолулық тағы бір беликтің - Караманидтердің туы көк түсті алты қырлы жұлдыздан тұратын.

Мәдени суреттер

Хайреддин Барбаросса көптеген түрік фильмдерінің тақырыбы болды. 2021 жылғы түрік телехикаясы "Барбарос: Жерорта теңізінің семсері" сериалдарында Хайреддин Барбароссаның рөлін актер Улас Туна Астепе ойнады. 2022 жылы жарық көретін түрік телехикаясы "Барбарос Хайреддин: Сұлтан жарлығы" сериалдарында Хайреддин Барбароссаның рөлін актер Толгахан Саишман ойнайды. Сонымен қатар, "Кариб теңізінің қарақшылары" фильмдеріндегі ойдан шығарылған кейіпкер Гектор Барбоссаның есімі (Барбоса - галисиан португал тегі) Хайреддин Барбароссаның туындысы екенін атап өткен жөн.