Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этрус цивилизациясының зергерлік бұйымдары бірнеше дәуірде пайда болған.
Jewelry of the Etruscan civilization existed in several eras.
Вилланов дәуірі
Қазіргі уақытта Вилланован дәуірінен, б.з.д. Вилланова этрусктері сән-салтанатқа толы заттардың азын қалдырған сияқты, сондықтан олар қарапайым болып көрінеді. Алайда, Виллановтың зергерлік бұйымдары Этрурияда сәндік өнерді дамытуға көп күш жұмсалғанын растайды. Осы заманғы зергерлік бұйымдар байлық пен өркендеудің нышаны болды. Вилланов дәуіріндегі қыш бұйымдар мен зергерлік бұйымдар свастика, зигзаг және үшбұрыштармен безендірілген.
Very little jewelry from the Villanovan Era, an Early Iron Age culture dating c. 900 BC – 700 BC, has been discovered in modern times. The Villanovan Etruscans seem to have left few items of luxury, and thus appear modest. Yet extant Villanovan jewelry confirms that in Etruria great effort was placed in the production of decorative arts. Jewelry was a status symbol and indicated, as in present times, wealth and prosperity. Both pottery and jewelry from the Villanovan Era are decorated with swastikas, zigzags and triangles.
Шығысқа қарайтын дәуір
Алтын әшекейлер шығысқа қарай ығысу дәуірінде тез тарай бастады. Ол көбірек стильдеуге мүмкіндік берді және керемет жұмыс істеді. Геометриялық дизайн өте тұрақты болғандықтан, археологтар бұл мотивті "Шығысты геометриялық" деп атайды. Этруск алтын зергерлік бұйымдары, әсіресе, шығысқа қарайтын кезеңінде, осы уақыт ішінде дамыған өте бай сауда жүйесіне байланысты өркендеді. Этрусктер декоративті техниканы ойлап тапқан жоқ. Шынында да, шығыс ықпалы грануляция сияқты әдістерді әкелді. Сиро-Феникиялық зергерлер оңтүстік Этрурияға қоныстанған және жергілікті шәкірттерге грануляция мен филигрень өнерін үйреткен. Бұл әдістер алғаш рет Этрурияның оңтүстігінде дамыған. Ол алтынның ұсақ түйіршіктерін бетке түсіріп, суреттерді өңдеуден тұратын. Шағын түйіршіктерді еріту үшін емес, оларды ыстық нүктемен дәнекерлеу үшін сақ болу керек еді. Әртүрлі қателіктер мен кемшіліктер әдейі жасалған, бұл зергерлік бұйымға көркемдік сипат берді. Тінту (көптеген жағдайда) арсениаттар қолданылып, дәнекерлеуді қолмен ұстауға болмайтын шаңға дейін азайту арқылы жүргізілді. Сирофиникиялықтар басқа да шеберлік әдістерін енгізді. Көптеген зергерлер олардың қайталанатын тақырыптары мен рәміздеріне әсер етті. Күн дискісі мен жарты ай сияқты қасиетті эмблемалар этрусктардың тез өсіп келе жатқан репертуарына қосылды. Кейіннен этрусктар геометриялық стандарттарын жеңілдетіп, шығыс рухындағы гүлдер мен бейнелі элементтерді өздерінің дизайнына қосты. Ең жақсы зергерлік бұйымдар әлі де негізінен оңтүстік қала-мемлекеттерде орналасқан, мысалы; Серветери, Таркиния және Ветулония. Горгондар, гранат, бұта, лотос гүлдері мен пальмалар этруск зергерлік бұйымдарына грек ықпалының айқын көрсеткіші болды. Гректердің қатал кезеңіндегі әдеттегі практикасы болған бастарды модельдеу бүкіл этрус территориясына тараған техника болды. Жаңа әсерлердің одан да айқын дәлелі - Ориентализациялық дәуірде енгізілген пішін: Булла. Иісқойлық үшін қолданылатын алмұрт тәрізді ыдыс. Оның бетін әдетте репоссе және бейнелі суреттермен безендірді. Этруск зергерлік бұйымдарының тағы бір басты бейнесі - мысырлық скараб. Ежелгі Мысыр мәдениетінде бұл сәттіліктің символы болған. Ол б. з. б. VI ғасырдың соңғы онжылдықтарынан бастап Вулки мен Таркинияда көбейді. Алайда солтүстік қалаларда зергерлік бұйымдар әлдеқайда салауатты және нәзік бұйымдар, мысалы, Ветрулониядан алынған, пульвисколо (алтын шаң) деп аталатын ұсақ бөлшектермен безендірілген. Бұл тәжірибелер оларға (ол кездегі) алыс Таяу Шығыстан, сондай-ақ импортталған заттармен бірге келді, олар зергерлік бұйымдардың түрлерін кеңейтуге шабыт берді. Этрусктер бұл әдістерді жетілдіріп, 7 - 6 ғасырлардағы сәнді зергерлік бұйымдарға әкелді. Көбінесе бұл шығармалар олардың шеберлігінің шыңы деп саналады. Репоузе сөзбе-сөз француз тілінде кері түрту дегенді білдіреді. Бұл әдіс орнаманың артындағы дизайнды екінші стильдегі рельефпен соғудан тұрады. Грантильдеу - алтын әшекейлердің тегіс беттерін ұсақ алтын түйіршіктерінен жасалған үлгілермен безендіру өнері. Ол Месопотамияда б.з.д. Қола дәуірі өркениетінің құлдырауы Грекияда осындай күрделі өнердің жоғалуына әкелді, бірақ олар Таяу Шығыста аман қалды және одан олар 9 ғасырда Грекияға қайта әкелінді және 8 ғасырдың екінші жартысында Италияға көшірілді. Филиграй - негізінен күміс пен алтыннан, сонымен қатар басқа металдардан жасалған жұқа бұралған сымнан жасалған сәндік ашық жұмыс. Бұл жағдайларда ең көп қолданылатын металл - мыс. Этруск зергерлік бұйымдарының көпшілігі 18 каратты алтыннан жасалып, бірақ әр түрлі мөлшерде, 15 каратқа дейін төмендейді. Таза алтын 24 карат болса, 18 және 15 каратты алтын олардың қорытпаларынан пайда алады. 18 каратты алтын 24 каратты алтыннан әлдеқайда берік және қатты, ал 15 каратты алтын 18 каратты алтыннан әлдеқайда берік және "қатты". Реголини Галасси қабірінің кейбір зергерлік бұйымдары тым жұқа, нәзік және үлкен болды, ал мықты және аз болаттан жасалған алтын әшекейлер тірі кезінде киіну үшін жеткілікті болды. Этрусктер алтын мен асыл тастарын таспен оюға да салатын.
Gold jewelry started spreading rapidly during the Orientalizing era. It allowed a great deal more stylization and showed splendid workmanship. Geometric design was such a regular motif that archaeologists refer to this motif as the “Orientalizing geometric”. Etruscan gold jewelry especially flourished during the Orientalizing period due to the very affluent trading system which had evolved during this time. The Etruscans did not invent their decorative techniques. Indeed, the orientals influences had brought such techniques as granulation. Syro Phoenician jewelers settled in southern Etruria and taught local apprentices the art of granulation and filigree. These techniques first developed in the South of Etruria. It consisted of working designs onto a surface with tiny granules of gold. Care had to be taken not to melt the little granules onto the surface but instead, to solder them on with a tiny heated point. The various omissions and imperfections, made on purpose, gave the piece of jewelry the artistic character. Soldering was done using (most likely) arseniates and reducing the solder to an impalpable dust. Syro Phoenicians brought in other techniques of workmanship. Many jewelers were influenced by their recurrent themes and symbols. Sacred emblems like the solar disc and the half moon were incorporated in the Etruscans’ fast growing repertoire. Later Etruscans loosened up their very stern geometric standards and added in their designs floral and figurative elements of oriental inspiration. The finest jewelry was still mainly centered and focused in the southern city states such as; Cerveteri, Tarquinia and Vetulonia. Gorgons, pomegranates, acorns, lotus flowers and palms were a clear indicator of Greek influence in Etruscan jewelry. The modelling of heads, which was a typical practice from the Greek severe period, was a technique that spread throughout the Etruscan territory. An even clearer evidence of new influences is the shape introduced in the Orientalizing era: The Bullae. A pear shaped vessel used to hold perfume. Its surface was usually decorated with repoussé and engraved symbolic figures. Yet another leitmotiv in Etruscan jewelry is the Egyptian Scarab. In ancient Egyptian cultures it symbolized luck. It increased in Vulci and Tarquinia from the last decades of the 6th century BC. In the northern city states however, jewelry was more sober and refined pieces from Vetrulonia, for example, are decorated with minute particles known as pulviscolo (gold dust). These practices came to them from the (at the time) distant Middle East, along with imported objects who inspired them to widen their range of jewelry. The Etruscans perfected these techniques, and in turn lead them to the very stylized jewelry of the 7th and 6th centuries. Often these pieces are considered the peak of their abilities. Repoussé literally translated means to push back in French. The technique consists of hammering the design behind the ornament with the relief on the other style. Granulation was the art of decorating smooth surfaces of gold jewelry with patterns composed of tiny granules of gold. It was invented in Mesopotamia in the third millennium BC and was subsequently introduced to Anatolia, Syria, Egypt, Cyprus and Mycenaean Greece. The collapse of the Bronze Age civilization brought with it the disappearance of such sophisticated arts in Greece, but they survived in the Near East and from there they were reintroduced in Greece in the 9th century and transferred to Italy during the second half of the 8th century. Filigree is a decorative open work made from thin twisted wire mainly in silver and gold but also in other type of metals. The most commonly used metal is copper in these cases. Most Etruscan jewelry is 18 karat gold but it varies going as low as 15 karat. While pure gold is 24 karat, 18 and 15 karat gold benefit from their alloys. 18 karat gold is much more durable and harder than 24, and 15 karat is so much more durable and 'hard' than 18 karat. Some jewelry of the Regolini Galassi tomb was too; thin, delicate and big to have been worn while more robust and less poutre gold ornamentation was solid enough to have been worn in life. Etruscans would also mold their gold and jewels into stone carved molds.
Архаикалық дәуір
Архаикалық кезеңдегі қабірлерден табылған зергерлік бұйымдардың арасында үлкен дискі құлаққаптар болды. Бұл жердегі әдістерді анықтау қиын, бірақ олар концентрикалық үлгіде түйіршікті пайдалануды қолданды. Олар филигрені және шыны пастасын да қолданған. Бұл сол кездегі үрдіс болған шығар, өйткені олар бірнеше қабірден табылған. Диск құлаққаптар бастапқыда Лидиялық зергерлік бұйымдар болып табылады және ежелгі дәуірде модына айналды, ал 6 ғасырдың екінші жартысында Шығыс грек ықпалы кеңінен тарады. Чемодан үлгісіндегі құлақ сырғалары негізінен Вулчиде жасалып, кең таралған. Ауыр салғандар Таяу Шығыстың гүлдік элементтерімен және этрусктардың Жерорта теңізінің басқа жерлерінен алған әсерлерінің барлық түрлерімен бірге сәнге айналды. Архаикалық кезеңде фибулалар зергерлік бұйымдарға жақын болды. Вилланов дәуірінде олар негізінен қоладан жасалған. Олар біртіндеп сән-салтанатқа айналды.
Among the jewelry found in tombs of the Archaic period were large disc earrings. The techniques here are difficult to define but they actually used granulation in concentric patterns. They also used filigree and glass paste. This was probably a trend of the time as they have been found in several tombs. The disc earring is originally a Lydian type of jewelry and became a fashionable trend during the archaic period with the strong East Greek influence spreading in the second half of the 6th century BCE. Valise type earrings were mostly made in Vulci and were very widespread. The heavy pendants started becoming fashionable along with the Middle Eastern floral elements and all the other types of influence the Etruscans received from elsewhere in the Mediterranean. The fibulae became an item closer to jewelry in the archaic period. During the Villanovan era they were mainly bronze. Progressively though they turned into a subject of ornament.
Классикалық дәуір
Өкінішке қарай, классикалық дәуір этрусктер үшін дағдарыс кезеңі болды. V ғасырда этруск зергерлік бұйымдары қайтадан құлдырай бастады. Филигр және грануляция сияқты әдістер біртіндеп жоғалып кетті. Репоссе сияқты басқалары жұқа жерлеу ленталарын, алқалар мен медальондарды (немесе буллаларды) безендіру үшін қолданылады. Осы кезеңде құлақ аспаның басқа түрі - жүзім шоғырының пішінді құлақ аспасы сәнге айналады. Бұндай құлаққаптар құлақтың бүкіл жағын жауып, кейде мойынға дейін жететін. Ежелгі заманда "көп болса, жақсы" деген қағида қалыптасқан. Үлкен шығыршық, ұзын алқа, ауыр салға немесе бұлалар сәнді болды және оларды ерлер де, әйелдер де киді. Әйелдер қатты әшекейленіп, үлкен таждары, білезіктер мен шеңберлер, шашты спираль, жүзім шоғырының пішіндес ауыр құлақ сырғалары, үлкен ауыр салғандар (еркектер мен балалар да киетін) киетін. Бұл 5 және 4 ғасырларда кең тараған сән болды. Қалқалар жұпталған. Олар түрлі-түсті әшекейлі үлкен алқалар, содан кейін тағы бір үлкен аспалы салтанатты алқалар киетін. Сонымен қатар, этрусктар үшін ұзын, овал тәрізді және төменнен кішірек ілінген құлақ сырғалары да өте жақсы танымал болды. 3 ғасырдың басында бұрандалы алқалар мен бұлалар, сондай-ақ түстес шаштың (жануардың) немесе мойын айналасындағы қауырсынның сақиналары болған торктар танымал болды. Классикалық дәуірдің соңында дене зергерлік бұйымдар моданы үнемі шешілуге ұмтылумен, танымал болды. Дене мүсіндері дене мүсінін әшекейлеп, аяқ киім, айна ұстап тұру сияқты басқа бұйымдармен қатар жасалатын.
Unfortunately the classical era was a period of crisis for the Etruscans. During the 5th century, Etruscan jewelry suffers a regression. Such techniques as filigree and granulation gradually disappeared. Others, like repoussé are used to decorate thin funerary bands, necklaces and lockets (or bullae). During this period, a different kind of earring comes into fashion: the grape cluster shaped earring. These kinds of earrings would cover the whole ear and sometimes hung down to the neck. During the archaic period, "bigger was better". Large hanging earrings, long necklaces and heavy pendants or bullae were in style and worn by both men and woman alike. Women were heavily adorned and wore large diadems, bracelets and circlets, hair spirals, heavy earrings in the shape of grape clusters, large heavy pendants (also worn by men and children). These were the fashion all throughout the 5th and 4th centuries. Necklaces were paired up. They would wear big necklaces with assorted beads, then another one with a big hanging pendant. Earrings with a long oval pendant and a smaller one hanging below were also very well received in the Etruscan community. In the early 3rd century, bead necklaces and bullae remain popular as do torcs, which were rings of color hair (of an animal) or feathers around the neck. In the late classical era body jewelry became more and more popular as the fashions tended towards a progressive state of undress. The body jewelry was the adornment of the body and was paired with other artifacts such as shoes, holding mirrors, etc.
Эллиндік дәуір
Бұл стильдер эллиндік кезең мен Рим дәуірі бойы танымал болды. Геллендік кезеңдерде әшекей бұйымдарына техникалық зақымдану, тым күрделі пішіндер мен безендірулер тән болды. Геллен дәуірінде зергерлік бұйымдар барлық жерде кездеседі. Ол екі жынысты болып, оны киімсіз немесе киімсіз киіп жүреді. Суреттерде әйелдер көбінесе тек тапочкамен және мойынтірекпен немесе алқамен бейнеленген. Классикалық дәуірдегі ауыр алқалар қазір бұрандалар мен мотоктардың жіптерімен ауыстырылды.
These styles stayed popular throughout the Hellenistic period as well as the Roman period. During the Hellenistic periods, technical decline and excessively complex shapes and decoration characterized the jewelry. Jewelry becomes omnipresent during the Hellenistic period. It becomes unisex and is worn by people whether they are naked or dressed. In images, women were often represented with only slippers and a torque or necklace. The heavy necklaces of the classical era are now replaced by strands of beads and torques.