Кіріспе

Этрус цивилизациясының зергерлік бұйымдары бірнеше дәуірде пайда болған.

Вилланов дәуірі

Қазіргі уақытта Вилланован дәуірінен, б.з.д. Вилланова этрусктері сән-салтанатқа толы заттардың азын қалдырған сияқты, сондықтан олар қарапайым болып көрінеді. Алайда, Виллановтың зергерлік бұйымдары Этрурияда сәндік өнерді дамытуға көп күш жұмсалғанын растайды. Осы заманғы зергерлік бұйымдар байлық пен өркендеудің нышаны болды. Вилланов дәуіріндегі қыш бұйымдар мен зергерлік бұйымдар свастика, зигзаг және үшбұрыштармен безендірілген.

Шығысқа қарайтын дәуір

Алтын әшекейлер шығысқа қарай ығысу дәуірінде тез тарай бастады. Ол көбірек стильдеуге мүмкіндік берді және керемет жұмыс істеді. Геометриялық дизайн өте тұрақты болғандықтан, археологтар бұл мотивті "Шығысты геометриялық" деп атайды. Этруск алтын зергерлік бұйымдары, әсіресе, шығысқа қарайтын кезеңінде, осы уақыт ішінде дамыған өте бай сауда жүйесіне байланысты өркендеді. Этрусктер декоративті техниканы ойлап тапқан жоқ. Шынында да, шығыс ықпалы грануляция сияқты әдістерді әкелді. Сиро-Феникиялық зергерлер оңтүстік Этрурияға қоныстанған және жергілікті шәкірттерге грануляция мен филигрень өнерін үйреткен. Бұл әдістер алғаш рет Этрурияның оңтүстігінде дамыған. Ол алтынның ұсақ түйіршіктерін бетке түсіріп, суреттерді өңдеуден тұратын. Шағын түйіршіктерді еріту үшін емес, оларды ыстық нүктемен дәнекерлеу үшін сақ болу керек еді. Әртүрлі қателіктер мен кемшіліктер әдейі жасалған, бұл зергерлік бұйымға көркемдік сипат берді. Тінту (көптеген жағдайда) арсениаттар қолданылып, дәнекерлеуді қолмен ұстауға болмайтын шаңға дейін азайту арқылы жүргізілді. Сирофиникиялықтар басқа да шеберлік әдістерін енгізді. Көптеген зергерлер олардың қайталанатын тақырыптары мен рәміздеріне әсер етті. Күн дискісі мен жарты ай сияқты қасиетті эмблемалар этрусктардың тез өсіп келе жатқан репертуарына қосылды. Кейіннен этрусктар геометриялық стандарттарын жеңілдетіп, шығыс рухындағы гүлдер мен бейнелі элементтерді өздерінің дизайнына қосты. Ең жақсы зергерлік бұйымдар әлі де негізінен оңтүстік қала-мемлекеттерде орналасқан, мысалы; Серветери, Таркиния және Ветулония. Горгондар, гранат, бұта, лотос гүлдері мен пальмалар этруск зергерлік бұйымдарына грек ықпалының айқын көрсеткіші болды. Гректердің қатал кезеңіндегі әдеттегі практикасы болған бастарды модельдеу бүкіл этрус территориясына тараған техника болды. Жаңа әсерлердің одан да айқын дәлелі - Ориентализациялық дәуірде енгізілген пішін: Булла. Иісқойлық үшін қолданылатын алмұрт тәрізді ыдыс. Оның бетін әдетте репоссе және бейнелі суреттермен безендірді. Этруск зергерлік бұйымдарының тағы бір басты бейнесі - мысырлық скараб. Ежелгі Мысыр мәдениетінде бұл сәттіліктің символы болған. Ол б. з. б. VI ғасырдың соңғы онжылдықтарынан бастап Вулки мен Таркинияда көбейді. Алайда солтүстік қалаларда зергерлік бұйымдар әлдеқайда салауатты және нәзік бұйымдар, мысалы, Ветрулониядан алынған, пульвисколо (алтын шаң) деп аталатын ұсақ бөлшектермен безендірілген. Бұл тәжірибелер оларға (ол кездегі) алыс Таяу Шығыстан, сондай-ақ импортталған заттармен бірге келді, олар зергерлік бұйымдардың түрлерін кеңейтуге шабыт берді. Этрусктер бұл әдістерді жетілдіріп, 7 - 6 ғасырлардағы сәнді зергерлік бұйымдарға әкелді. Көбінесе бұл шығармалар олардың шеберлігінің шыңы деп саналады. Репоузе сөзбе-сөз француз тілінде кері түрту дегенді білдіреді. Бұл әдіс орнаманың артындағы дизайнды екінші стильдегі рельефпен соғудан тұрады. Грантильдеу - алтын әшекейлердің тегіс беттерін ұсақ алтын түйіршіктерінен жасалған үлгілермен безендіру өнері. Ол Месопотамияда б.з.д. Қола дәуірі өркениетінің құлдырауы Грекияда осындай күрделі өнердің жоғалуына әкелді, бірақ олар Таяу Шығыста аман қалды және одан олар 9 ғасырда Грекияға қайта әкелінді және 8 ғасырдың екінші жартысында Италияға көшірілді. Филиграй - негізінен күміс пен алтыннан, сонымен қатар басқа металдардан жасалған жұқа бұралған сымнан жасалған сәндік ашық жұмыс. Бұл жағдайларда ең көп қолданылатын металл - мыс. Этруск зергерлік бұйымдарының көпшілігі 18 каратты алтыннан жасалып, бірақ әр түрлі мөлшерде, 15 каратқа дейін төмендейді. Таза алтын 24 карат болса, 18 және 15 каратты алтын олардың қорытпаларынан пайда алады. 18 каратты алтын 24 каратты алтыннан әлдеқайда берік және қатты, ал 15 каратты алтын 18 каратты алтыннан әлдеқайда берік және "қатты". Реголини Галасси қабірінің кейбір зергерлік бұйымдары тым жұқа, нәзік және үлкен болды, ал мықты және аз болаттан жасалған алтын әшекейлер тірі кезінде киіну үшін жеткілікті болды. Этрусктер алтын мен асыл тастарын таспен оюға да салатын.

Архаикалық дәуір

Архаикалық кезеңдегі қабірлерден табылған зергерлік бұйымдардың арасында үлкен дискі құлаққаптар болды. Бұл жердегі әдістерді анықтау қиын, бірақ олар концентрикалық үлгіде түйіршікті пайдалануды қолданды. Олар филигрені және шыны пастасын да қолданған. Бұл сол кездегі үрдіс болған шығар, өйткені олар бірнеше қабірден табылған. Диск құлаққаптар бастапқыда Лидиялық зергерлік бұйымдар болып табылады және ежелгі дәуірде модына айналды, ал 6 ғасырдың екінші жартысында Шығыс грек ықпалы кеңінен тарады. Чемодан үлгісіндегі құлақ сырғалары негізінен Вулчиде жасалып, кең таралған. Ауыр салғандар Таяу Шығыстың гүлдік элементтерімен және этрусктардың Жерорта теңізінің басқа жерлерінен алған әсерлерінің барлық түрлерімен бірге сәнге айналды. Архаикалық кезеңде фибулалар зергерлік бұйымдарға жақын болды. Вилланов дәуірінде олар негізінен қоладан жасалған. Олар біртіндеп сән-салтанатқа айналды.

Классикалық дәуір

Өкінішке қарай, классикалық дәуір этрусктер үшін дағдарыс кезеңі болды. V ғасырда этруск зергерлік бұйымдары қайтадан құлдырай бастады. Филигр және грануляция сияқты әдістер біртіндеп жоғалып кетті. Репоссе сияқты басқалары жұқа жерлеу ленталарын, алқалар мен медальондарды (немесе буллаларды) безендіру үшін қолданылады. Осы кезеңде құлақ аспаның басқа түрі - жүзім шоғырының пішінді құлақ аспасы сәнге айналады. Бұндай құлаққаптар құлақтың бүкіл жағын жауып, кейде мойынға дейін жететін. Ежелгі заманда "көп болса, жақсы" деген қағида қалыптасқан. Үлкен шығыршық, ұзын алқа, ауыр салға немесе бұлалар сәнді болды және оларды ерлер де, әйелдер де киді. Әйелдер қатты әшекейленіп, үлкен таждары, білезіктер мен шеңберлер, шашты спираль, жүзім шоғырының пішіндес ауыр құлақ сырғалары, үлкен ауыр салғандар (еркектер мен балалар да киетін) киетін. Бұл 5 және 4 ғасырларда кең тараған сән болды. Қалқалар жұпталған. Олар түрлі-түсті әшекейлі үлкен алқалар, содан кейін тағы бір үлкен аспалы салтанатты алқалар киетін. Сонымен қатар, этрусктар үшін ұзын, овал тәрізді және төменнен кішірек ілінген құлақ сырғалары да өте жақсы танымал болды. 3 ғасырдың басында бұрандалы алқалар мен бұлалар, сондай-ақ түстес шаштың (жануардың) немесе мойын айналасындағы қауырсынның сақиналары болған торктар танымал болды. Классикалық дәуірдің соңында дене зергерлік бұйымдар моданы үнемі шешілуге ұмтылумен, танымал болды. Дене мүсіндері дене мүсінін әшекейлеп, аяқ киім, айна ұстап тұру сияқты басқа бұйымдармен қатар жасалатын.

Эллиндік дәуір

Бұл стильдер эллиндік кезең мен Рим дәуірі бойы танымал болды. Геллендік кезеңдерде әшекей бұйымдарына техникалық зақымдану, тым күрделі пішіндер мен безендірулер тән болды. Геллен дәуірінде зергерлік бұйымдар барлық жерде кездеседі. Ол екі жынысты болып, оны киімсіз немесе киімсіз киіп жүреді. Суреттерде әйелдер көбінесе тек тапочкамен және мойынтірекпен немесе алқамен бейнеленген. Классикалық дәуірдегі ауыр алқалар қазір бұрандалар мен мотоктардың жіптерімен ауыстырылды.