Кіріспе

Киелі Рим империясының мемлекеті (8981801) Трир электораты (Kurfürstentum Trier немесе Kurtrier немесе Trèves) - Киелі Рим империясының шіркеулік княздігі, ол 9 ғасырдың соңынан 19 ғасырдың басына дейін өмір сүрді. Бұл жер империяның сайлаушы принсі болған Трирдің (Трирдің Эрзбистумы) архиепискобының уақытша иелігі болды. Басқа шіркеулік сайлаушылар Кельн мен Майнц сайлаушылары болды. Сайлаушылардың астанасы Трир болды; 16-шы ғасырдан бастап Сайлаушының негізгі резиденциясы Кобленцте болды. 1803 жылы Германияның медиация барысында сайлаушылар секуляризацияланды. Трирлік сайлаушы өзінің архиепископ ретінде Трир архиепископының аумағын басқаратын, бірақ оның аумағы сайлаушымен сәйкес келмеген (төмендегі картаны қараңыз).

Орта ғасырлар

Трир, Аугуста Треверорумның маңызды римдік провинциялық астанасы ретінде, римдік кезеңнен бері епископтың ордасы болды. Ол Шарль Македонскийдің тұсында архиепископтық мәртебеге көтерілді, оның өсиетінде Мец, Туль және Верден епархиялары оның суфрагандары ретінде аталады. Трир епископтары Меровингиялық династия кезінде дербес аумақтық магнаттар болған. 772 жылы Шарль Македонский епископ Виомадқа барлық шіркеулер мен монастырлар, сондай-ақ Трирдегі Киелі Петр шіркеуіне тиесілі ауылдар мен қамалдар үшін билеуші графтың юрисдикциясынан толық иммунитетті берді. 816 жылы Людовик Пейс архиепископ Геттоға оның әкесі берген қорғаныс және иммунитет артықшылықтарын растады. 843 жылы Верденде Каролинг империясының бөлінуінде Трир Лотарьге берілді; 870 жылы Мерсенде Лотаренгияның бөлінуінде ол Шығыс франк патшалығының бөлігі болды, ол Германия Корольдігіне айналды. 898 жылы архиепископ Радбод бүкіл епископтық аумақ үшін барлық салықтардан толық иммунитетті алды, бұл император Арнольф Каринтияның табиғи ұлы болған Цвентибольдтан берілді және ол қысқа уақыт Лотарингия королі болып билік жүргізді. Ол өз бетімен билік жүргізетін ақсүйектердің қысымына ұшырап, күшті одақтас қажет болды. Бұл сыйлық архиепископтардың өздерінің аумақтық иелері ретінде ұстанымын нығайта түсті. 900 жылы Звентибольдты өлтіргеннен кейін бала патша Людовиктің басқарушылары өз кезегінде Радбодқа соққы берді, оған Трир округін және қаласын, кедендік алымдарды және монета жасау құқығын берді (тәуелсіз биліктің символы ретінде экономикалық құрал). Карл Қарапайымның сотынан ол императорлық араласудан азат Трир епискобын сайлаудың соңғы құқығын алды.

Ерте заманауи

Қазіргі заманның басында Трир электораты Рейндегі Рейн өзенінің бойындағы Кобленц пен француз шекарасына жақын Трирдің арасындағы Мозель өзені бойындағы аумақты қамтиды. 13 ғасырдың басында Трир архиепискобы императорлық лауазым иелері ретінде дәстүрлі түрде Германия короліне императорлық сайлаушы болды. Галлияның Архканцлеры деген таза құрметті лауазым 13 ғасырда пайда болды. Бұл жағдайда Бургундия Корольдігі Арль деп түсініледі, техникалық жағынан 1242 жылдан бастап және тұрақты түрде 1263 жылдан бастап, ал номиналды түрде 1803 жылға дейін. Арль Германиямен және ортағасырлық Италия патшалығымен бірге Киелі Рим империясының үш құрамдас патшалықтарының бірі болды. 1473 жылы император Фредерик III мен Бургундия герцогы Чарльз Батыл Трирде кездесу өткізді. Осы жылы Трир университеті қалада құрылды. 1512 жылы Трирде Рейхстаг (Киелі Рим империясы) сессиясы өтті, оның барысында Императорлық шеңберлердің шекарасы түпкілікті бекітілді. 1581 және 1593 жылдар аралығында Трирдегі сиқыршылық сынақтары бүкіл аумаққа қатты әсер етті; бұл Киелі Рим империясының алғашқы жаппай сиқыршылық сынақтарының бірі болды және жүздеген адамның өліміне әкелді. 17 ғасырда Трирдің архиепископтары мен принц-выборщиктері өз резиденцияларын Кобленцке жақын Эренбрейтштейн бекінісіндегі Филиппсбург қамалына көшірді. Отыз жылдық соғыс кезінде архиепископ-шайлаушы Филипп Кристоф фон Сётерн Габсбургтерге қарсы Францияны қолдады, бұл француз және испан әскерлерінің стратегиялық қалалар мен Сайлаушы крепостьтер туралы бәсекелестікке әкелді. 1630 жылы Трир қаласы испан әскерлеріне өз құқықтарын абсолютистік сайлаушыға қарсы қорғауға есігін ашты. Француз әскерлері 1632 жылы Сётернге көмектесу үшін қаланы басып алды. Ал, оларға сол жерде және Эренбрейтштейн бекінісінде гарнизон орнатуға рұқсат берілді. 1635 жылы испан әскерлері Трирді күтпеген жерден басып алып, Сётернді тұтқындады. Ол болмаған кезде соборлық бөлім архиепископтық басқаруды өз мойнына алды. Император әскерлері 1637 жылы Эренбрейтштейндегі француз гарнизонын жойып, соғыстың соңына дейін сол жерді басып алды. 1645 жылы архиепископ Вестфалиядағы француз талаптары бойынша тұтқыннан босатылды. Соғыс 1673 жылы франко-голланд соғысы кезінде, француз армиясы Трирді басып алып, 1675 жылға дейін қалған кезде, сайлаушылар еліне қайта оралды. Олар қаланы қатты қоршап, барлық шіркеулерді, аббатханаларды және қала қабырғалары алдындағы елді мекендерді қиратты. 1684 жылы Реюнион соғысымен француз экспансиясы дәуірі басталды. 1684 жылы Трир қайтадан басып алынды; бұл жолы барлық қабырғалар мен бекіністер жойылды. 1688 жылы Пфальц мұрагерлік соғысы кезінде Трир және оның сайлаушылары тағы да алынды, 1689 жылы сайлаушылардың көптеген қалаларын француз армиясы жүйелі түрде жойды. Барлық дерлік қамалдар жарылып, Мозель өзенінің үстіндегі жалғыз көпір өртенді. Франция патшасы Людовик XIV осы қирату әрекеттеріне жеке өзі бұйрық берді. 1698 жылы француз әскері қайтқанда, қалада аштық болды, қамалдар жоқ, тек 2500 адам ғана тұрды. 1702 жылы Испанияның мұрагерлік соғысы кезінде Трирді француз әскері қайтадан басып алды. 1704-05 жылы Марлборо герцогының қолбасшылығындағы англо-голландтық әскер Францияға бара жатқанда Трирден өтті. Бұл жорық сәтсіз аяқталып, француздар 1705 жылы Трирге оралып, 1714 жылға дейін қалады. Қысқа уақыт тыныштық орнағаннан кейін 1734 жылы поляк мұрагерлігі соғысы басталды. Келесі жылы Трирді француздар қайтадан басып алды, олар 1737 жылға дейін қалды. Соңғы Сайлау ханзадасы Саксонияның Клемент Вацлав 1786 жылы Кобленцке көшіп келді. 1794 жылдың тамызында француз республикашыл әскерлері Трирді басып алды. Бұл дата ескі электорат дәуірінің аяқталуына нұсқайды. Ғибадатханалар, аббатханалар және діни қызметкерлердің иеліктері сатылды немесе ғимараттар сарайлар сияқты зайырлы пайдалануға берілді. Соңғы электорат Клеменс Вацлав 1786 жылдан кейін тек Кобленцте тұрып қалды. 1795 жылдан бастап Рейннің сол жағалауындағы Сайлаушы территориясы француздық оккупация астында болды; 1801 жылы олар қосылды және епископ Чарльз Маннайдың басқаруымен бөлек француздық епархия құрылды. 1803 жылы француз епархиясы бүкіл епархияны өз бақылауына алды және Рейннің шығыс жағалауындағы сайлау аумағының қалған бөлігі секуляризацияланды және 1803 жылы Насау Вейлбургке қосылды.