Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстағы шайқас Брест үшін шайқас 1944 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майданда өтті. Бриттания үшін жалпы шайқастың бір бөлігі және одақтастардың Еуропаны басып алу жоспары, жаулап алған одақтас күштерді қамтамасыз ету үшін қажетті соғыс материалдарының орасан көп мөлшерін уақтылы жеткізу үшін порттық нысандарды басып алуды талап етті. 1944 жылдың қыркүйегінде континентте болатын 37 одақтас дивизияға күн сайын 26000 тонна азық-түлік қажет деп есептелді. Союзшы әскерлер өздеріне қолға түсіріп, өздеріне қызмет етуге үміттенген негізгі порт - Францияның солтүстік-батысындағы Брест қаласы еді.
The Battle for Brest was fought in August and September 1944 on the Western Front during World War II. Part of the overall Battle for Brittany and the Allied plan for the invasion of mainland Europe called for the capture of port facilities, in order to ensure the timely delivery of the enormous amount of war materiel required to supply the invading Allied forces. It was estimated that the 37 Allied divisions to be on the continent by September 1944 would need 26,000 tons of supplies each day. The main port the Allied forces hoped to seize and put into their service was Brest, in northwestern France.
Өмірбаян
Соғыстың басында, 1940 жылы Франция құлағаннан кейін, АҚШ пен Ұлыбритания АҚШ соғысқа қосылған кезде және егер жүзеге асырылатын "Батыс Еуропаны басып алуды" жоспарлай бастады. Америка және Канада әскерлері Солтүстік Америкадан Англияға (Ұлыбритания әлі де соғыста болған кезде) континентке одақтастардың шабуылын бастағанға дейін көшірілетін. Басты мәселе - шабуыл жасағын он мыңдаған тонна материал-жабдықтармен қамтамасыз ету еді. Еуропаның Атлантика жағалауындағы порттарды басып алу қажеттілік болды, ал ең қолайлылары шабуылдың нақты мақсаттары болды. Бұл порттық нысандарды басып алу өте маңызды деп саналды, өйткені азық-түлік тапшылығы басқыншы әскерді тұтқындап қалар еді. Ұрыстың бастапқы кезеңінде жағажайларда үлкен жасанды порттар (Мулберри гавандары) орнатылатын, бірақ олардың түсіру қабілеті шектеулі болды және нақты порттар тұтқындалып, пайдалануға берілмейтін кезде оларды алдын ала күту ретінде қарастырылды. Францияның солтүстік жағалауында барлық порттар, әсіресе Брест порты, ұзақ уақыт бойы Атлантика жағалауындағы Франция флотының басты порты және Францияның батыс порты болды. Тіпті, одақтас стратегиялық сарапшылар оны басып алғаннан кейін, АҚШ-тан Брестке тікелей жеткізілетінін, Англияны айналып өтіп, Германияға қарай шығысқа қарай жылжыған одақтас әскерлерге тез жету мүмкіндігін қарастырды. Басқа порттар - Бретанидегі Сент-Мало, Лориент және Сент-Назер, Нормандиядағы Шербург және Ле-Хавр (соның өзінде шабуыл жасаушы қону аймағы ретінде таңдалады). "Следгехаммер" операциясы, Шербургті басып алу туралы одақтастар ойлаған, бірақ 1942 жылы Диппе шабуылдан кейін ол тоқтатылды. Теңізден портқа тікелей шабуыл жасау мүмкін емес деп шешті. Мұны түсінген немістер Атлантика қабырғасы тұжырымдамасының бір бөлігі ретінде өзінің Тодт ұйымы арқылы соғыстың басында осы порттардың айналасына бекіністер салуды бастады. Кейбір порттар да U-боты базалары болды, сондай-ақ бомбаға төзімді бетонды су асты кемелері орнатылды. Бұл бекіністер біраз уақыттан бері одақтастардың әуе шабуылына төтеп беріп келді. Бриттаниде, әсіресе Брест маңында жұмыс істейтін жергілікті қарсылық топтары неміс теңіз қызметінің, мысалы, U- қайықтарының және басқа да Крейгсмарин теңіз кемелерінің келуі мен кетуін бақылау және хабарлау үшін тыңшыларды жіберді. Егер осы порттар, онда U-боттар базалары орналасқан болса, одақтастардың қолына түсе берсе, теңіздегі су асты кемелері Англияның айналасында соғысып, одақтастардың эсминдері мен ұшақтарын Бельгия, Нидерланды, Дания, Норвегия немесе Германияның порттарына дейін өткізеді.
Кіріспе
Нормандияға шабуыл жасалғалы көп ұзамай "Мулберри" кемесі Англиядан сүйретіп алынып, Франция жағалауына орналастырылды. Өкінішке орай, солардың бірі екі аптадан соң дауылдан қырылып қалды. Сол кезде азық-түлік негізінен жағажай арқылы тікелей түсірілетін, бірақ бұл процесс тиімді емес еді. Нормандиядағы Котентин түбегінің ұшында орналасқан Шербургті американдықтар басып алды, олар Юта-Бичке қонды, бірақ неміс гарнизоны берілмей тұрып, оның порттық нысандарын жойды. Шербург одақтастардың басқыншылығындағы жалғыз ірі порт болды. Көп ұзамай, британиялық жарты аралдағы немістер Джордж С. Паттонның үшінші АҚШ армиясының оңтүстік-оңтүстік прорысымен оқшауланды. АҚШ-тың VIII корпусы Брестті басып алу және прорықтың солтүстік флангін қамтамасыз ету және Германияның B армия тобының күш-жігерін және Фалаиза қалтасына қауіп төндіруді және француз астанасы Париж қорғанысын нығайту үшін Бретаньге ауыстырылды. Британияда тұтқындалған Вермахт әскерлері жарты аралдағы бекіністі порттарға кері шегінді, өйткені АҚШ-тың Үшінші армиясы оларды қоршап алды. Брест гарнизоны, Festung Brest, яғни "Брест бекінісі", неміс үгіт-насихаттары қоршалған қалаларға қатысты, Африка корпусының десанттық ардагері генерал дер Фолсширмтрупп Герман Бернхард Рамкеге тапсырылды. Оның күштері Германияның 2-ші парашют дивизиясынан, 266-шы жаяу әскер дивизиясынан, 343-ші жаяу әскер дивизиясынан және басқа да Вермахт элементтерінен құралған, барлығы шамамен 40 000 жауынгер. Ескі бекіністі қала Сент-Малоны 83-ші жаяу әскер дивизиясы ("Огайо") 17 тамызда басып алды, бірақ оның кішкентай порттық нысандарын қорғаушылар саботаж етті. Жақын маңдағы Сезембре аралында орналасқан неміс гарнизоны бірнеше күн бойы соғыс кемелері мен күшті әуе шабуылдарынан кейін ғана берілді, олардың теңіздік пулялары бұзылған кезде. Аралдың әуеден бомбаға ұшырылуы напальм бомбаларының алғашқы қолданылуының бірі болды. Германияның одақтастарға француз порттарын мүмкіндігінше ұзақ уақыт пайдаланудан бас тартатыны анық болды, олар айналасында салынған бекіністерді қорғап, олардың кемежайларына қатты зақым келтірді. 1944 жылдың 7 тамызында Брестке американдық әскерлер жетті.
Шайқас
Брест қоршауға алынып, ақырында АҚШ-тың VIII корпусы шабуылға алды. Жарыс өте қиын болды, өйткені неміс гарнизоны жақсы нығайған және ішінара Fallschirmjäger (парашютник) күштері, сондай-ақ Kriegsmarine персоналынан құралған. U-кеме және E-кеме экипаждарынан бастап, зақымдалған немесе батып кеткен кемелерден құтқарылған тірі қалғандарды, Marine Stosstrupp Kompanie теңіз жаяу әскерін және Нормандия жағалауын нығайтуға жіберілген Luftwaffe Field Division сарбаздарын қоса алғанда. Неміс десанттық әскерлері өздерінің беделін сақтады, өйткені одақтастар Монте-Кассино сияқты шайқастарда бұрыннан тәжірибеден өткен. Кейбір аз қабілетті бөлімшелер оңай берілсе, Фолсширмхерлер өздерінің жерін айтарлықтай қиындықтар, ауыр снарядтар, әуе шабуылдары және американдық шабуылдар кезінде қорғады. Олар қалаға кішкентай ғана шабуыл жасаған сайын, жаудың өздеріне көп зардаптарын тигізіп отырды. Соғыстық доктринаға сәйкес американдықтар өздерінің артиллериялық отын қуаты мен әуедегі басымдықтарын қолдана отырып, қорғанысты жеңуге тырысты. Немістер қаланы қорғауға арналған өте көп оқ-дәрілерді жинап алған және барлық калибрлі қару-жарақтар (жеңіл флаконнан бастап теңіздік оқ-дәрілерге дейін) бекіністерде және пиллбокстарда қазылған. Британдық 79-шы бронедивизияның арнайы бөлімдері Монтбари фортына шабуыл жасады. Ағылшындықтар қаланы басып алу үшін үш күн бойы жаяу әскермен бірге от ұшыратын Черчилль крокодилдік танкілерін қолданды. Ұрыстар қатты болып, әскерлер үй-үйден көшіп жүрді. Қабырғаларды (француздар да, немістер де салған) жеңу өте қиын болды, ал екі жақ та ауыр артиллерия шабуылдарын атқан. Ақырында, соғыс кезінде Брест қаласының ескі қаласы жермен-жексен етілді, ортағасырлық тас қамалдан салынған бекіністер ғана қалды. Генерал Рамке портты пайдасыз етіп, 1944 жылдың 19 қыркүйегінде қаланы американдықтарға тапсырды. Олар соғыс күш-жігеріне көмектесу үшін уақытында жөнделмейтін болады. Соңғы неміс аванпосты 20 қыркүйекте Аудиернеде берілді. Бұл кезде Париж одақтас әскерлер тарапынан азат етіліп, Голландияда "Маркет-Гарден" операциясы жүргізіліп жатыр еді.
"Бұл менің куәлігім"
АҚШ-тың бригадир-генералы Чарльз Канхам Рамккедің берілуін қабылдауға келгенде, соңғысы төменгі дәрежелі адамды өзінің сенімхаттарын көрсетуін сұрады. Кенхам жақындаған әскерлерін көрсетіп: "Бұл менің куәлігім" деді. Кенхам сол кезде АҚШ-тың 8-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысының орынбасары болды; бұл сөз тіркес сол уақыттан бері дивизияның ұраны болды. Брестті қымбатқа түсірудің салдарынан француздар Германияның қалған порттарын қоршауға алу туралы шешім қабылдады. Ерекшелік - 1944 жылдың 12 қыркүйегінде британдық 2-армия басып алған Ле-Хавр. Кейбір бретондық порттар 1945 жылы 9 мамырда, Еуропадағы Жеңіс күнінен кейін ғана берілді.
Салдары
Оверлордтың бүкіл науқаны бастапқыда жоспарланғаннан сәл өзгеше дамыды. Паттонның АҚШ-тың Үшінші армиясының жылдам алға жылжуы Парижді күткеннен ерте азат етуге мүмкіндік берді. АҚШ армиясы Брестті басып алуға 75 000 әскер жұмсап, оның 10 000-ы құрбандыққа ұшыраса да, Париж одақтастардың қолына түскенге дейін Брестке бірде-бір одақтас әскер кемесі немесе жабдықтау кемесі тоқтамаған. Британдық француздар үшін американдық сарбаздардың болуы төрт жылдық қысымшы неміс оккупациясының аяқталғанын және үміттің жақындап келе жатқанын білдіретін қуанышты белгі болды; әсіресе неміс режимінен жасырынған немесе қашып жүрген жергілікті еврей халқы үшін және Виши режиміне немесе неміс басқыншыларына қарсы шыққан басқалар үшін. Соғыстан кейін Батыс Германия үкіметі Бресттегі қаза тапқан, аштықтан зардап шеккен немесе үйсіз қалған азаматтарға өтемақы төледі.