Арденн шабуылы: Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ірі шайқасы

Екінші дүниежүзілік соғыстағы Арденн шабуылы (1944-1945). Германияның Батыс майдандағы соңғы ірі шабуылы, Антверпенді алуға әрекет, қарсыластарды қоршау.

53 мин оқу

100%

Дереккөз: Battle of the Bulge — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1944–1945 жылдардағы Екінші дүниежүзілік соғыс шайқасы, 1944 жылғы неміс шабуылы

Ардендер шабуылы, сондай-ақ Ардендер операциясы деп те аталады, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майданындағы соңғы ірі неміс шабуылдық операциясы болды, ол 1944 жылдың 16 желтоқсанынан 1945 жылдың 25 қаңтарына дейін өтті. Шабуыл Бельгия мен Люксембург арасындағы тығыз орманды Арден аймағы арқылы жүзеге асырылды. Операцияның мақсаты – одақтастардың Бельгияның Антверпен портын пайдалануын тоқтату және одақтастардың желісін бөліп, немістерге одақтастардың төрт армиясын қоршауға және жоюға, сондай-ақ Батыс одақтастарын Ось державаларының пайдасына бейбіт келісімге келіссөздер жүргізуге мәжбүр ету болды. Немістер 1944 жылдың 16 желтоқсаны таңында толығымен күтпеген шабуыл жасады, бұл одақтастардың тым сенімділігіне, одақтастардың басқа жерлердегі шабуыл жоспарларымен алаңдалуына және нашар ауа райынан кейін әуеден барлаудың нашар болуына байланысты болды. Американдық әскерлер бұл аймақты негізінен АҚШ Бірінші армиясы үшін демалыс орны ретінде пайдаланды, ал желілер шаршаған әскерлермен және тәжірибесіз қосымша бөлімшелермен жұқақ ұсталып тұрды. Немістер де ауа райының нашар болуынан одақтастардың жоғары әуе күштері ұзақ уақытқа тоқтатылғанын пайдаланды. Американдық қарсылық шабуылдың солтүстік жағында, Эльсенборн қырқасы маңында, және оңтүстікте, Бастонь маңында, немістердің солтүстік-батыс және батысқа қарайғы маңызды жолдарға қол жеткізуіне кедері келтірді, олар сәттілікке үміттенеді. Бұл тығырылыс және қорғаушылар үшін қолайлы жағдай неміс шабуылын кешіктірді және одақтастарға жұқақ орналасқан әскерлерді күшейтуге мүмкіндік берді. Шабуыл батысқа қарай Динанның оңтүстік-шығысындағы Фой Нотр-Дам ауылына жетті, онда 1944 жылдың 24 желтоқсанында АҚШ Екінші бронетанкті дивизиясы тоқтатты. 24 желтоқсаннан бастап ауа райының жақсаруы неміс күштеріне және жабдықтау желілеріне қарсы әуе шабуылдарын жүргізуге мүмкіндік берді. 26 желтоқсанда Паттонның үшінші армиясының алдыңғы қатарлы бөлімдері Бастоньге оңтүстіктен жетіп, қоршауды бұзды. Шабуыл 27 желтоқсанда тиімді түрде тоқтатылғанымен, 2-ші танк дивизиясының қоршауда қалған бөлімдері екі рет бұзылуға тырысты, бірақ толыққанды сәттілікке жете алмады, ал шайқас майдан желісі шабуылға дейінгі орнына қайта келгенге дейін тағы бір айға созылды. Немістер 410 000-нан астам адам, 1400-нен астам танк және бронетехника, 2600 артиллерия және 1000-нан астам әскери ұшақтар жұмылдырды. Олардың 63 000-ден 104 000-ға дейін қаза тапты, жоғалып кетті, жарақат алды немесе тұтқынға алынды. Бұл шайқас Германияның бронетанкті күштерін қатты әлсіретті, олар соғыстың қалған бөлігінде көбінесе толықтырылмады. Неміс Люфтваффе қызметкерлері, содан кейін Люфтваффе ұшақтары (қақтығыстың соңғы кезеңдерінде) де ауыр шығындарға ұшырады. Жеңіліске ұшырағаннан кейін көптеген тәжірибелі неміс бөлімшелері адамдары мен жабдықтарынан айырылды, ал аман қалғандар Зигфрид желісіне шегінді. Одақтас күштері ақырында 700 000-нан астам адамды құрады, олардың арасында 77 000-нан 83 000-нан астам адам қаза тапты, жарақат алды немесе жоғалып кетті, оның ішінде кем дегенде 8600 адам қаза тапты. "Булдж" – Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ жүргізген ең ірі және ең қанды шайқас және американдық тарихтағы үшінші ең қасіретті операция болды. Бұл соғыстың ең маңызды шайқастарының бірі болды, өйткені ол Батыс майданында Ось державалары жасаған соңғы ірі шабуылдық әрекетті білдірді. Осы жеңілістен кейін нацистік күштер соғыстың қалған бөлігінде тек шегіне алды.

The Battle of the Bulge, also known as the Ardennes Offensive, was the last major German offensive campaign on the Western Front during World War II which took place from 16 December 1944 to 25 January 1945. It was launched through the densely forested Ardennes region between Belgium and Luxembourg. The offensive was intended to stop Allied use of the Belgian port of Antwerp and to split the Allied lines, allowing the Germans to encircle and destroy each of the four Allied armies and force the western Allies to negotiate a peace treaty in the Axis powers' favor. The Germans achieved a total surprise attack on the morning of 16 December 1944, due to a combination of Allied overconfidence, preoccupation with Allied offensive plans elsewhere and poor aerial reconnaissance due to bad weather. American forces were using this region primarily as a rest area for the U. S. First Army, and the lines were thinly held by fatigued troops and inexperienced replacement units. The Germans also took advantage of heavily overcast weather conditions that grounded the Allies' superior air forces for an extended period. American resistance on the northern shoulder of the offensive, around Elsenborn Ridge, and in the south, around Bastogne, blocked German access to key roads to the northwest and west which they had counted on for success. This congestion and terrain that favored the defenders, threw the German advance behind schedule and allowed the Allies to reinforce the thinly placed troops. The farthest west the offensive reached was the village of Foy Nôtre Dame, south east of Dinant, being stopped by the U. S. 2nd Armored Division on 24 December 1944. Improved weather conditions from around 24 December permitted air attacks on German forces and supply lines. On 26 December the lead element of Patton's U. S. Third Army reached Bastogne from the south ending the siege. Although the offensive was effectively broken by 27 December, when the trapped units of 2nd Panzer Division made two break out attempts with only partial success, the battle continued for another month before the front line was effectively restored to its position prior to the attack. The Germans committed over 410,000 men, just over 1,400 tanks and armored fighting vehicles, 2,600 artillery pieces, and over 1,000 combat aircraft. Between 63,000 and 104,000 of these men were killed, missing, wounded in action, or captured. The battle severely depleted Germany's armored forces, which remained largely unreplaced throughout the remainder of the war. German Luftwaffe personnel, and later also Luftwaffe aircraft (in the concluding stages of the engagement) also sustained heavy losses. In the wake of the defeat, many experienced German units were effectively out of men and equipment, and the survivors retreated to the Siegfried Line. Allied forces eventually came to more than 700,000 men; from these there were from 77,000 to more than 83,000 casualties, including at least 8,600 killed. The "Bulge" was the largest and bloodiest single battle fought by the United States in World War II and the third deadliest campaign in American history. It was one of the most important battles of the war, as it marked the last major offensive attempted by the Axis powers on the Western front. After this defeat, Nazi forces could only retreat for the remainder of the war.

Достасқан елдердің ұсыныстары

Достасқандар алға жылжу жылдамдығы және бастапқыда терең су порттарының жетіспеуіне байланысты маңызды жабдықтау мәселелеріне тап болды. Нормандияға қонған жерлер арқылы жағажайдағы жабдықтау операциялары және жағажайларда тікелей түсіру кемелері операциялық қажеттіліктерді қанағаттандыра алмады. Достасқандар басып алған жалғыз терең су порты – Котентин түбегінің солтүстік жағалауындағы Шербург, алғашқы шабуыл жағалауларының батысында орналасқан, бірақ немістер оны басып алудан бұрын портты толығымен қиратты және миналады. Оның жүк тасымалдау мүмкіндігін қайта жаңартуға көп айлар кетті. Достасқандар қыркүйектің басында Антверпен портын толық басып алды, бірақ ол 28 қарашаға дейін жұмыс істемеді. Портқа кіруді бақылайтын Шельда өзенінің сағасы неміс әскерлерінен және теңіз миналарынан тазартылуы тиіс болды. Бұл шектеулер генерал Эйзенхауэр мен ағылшын-канадтық 21-ші армия тобының қолбасшысы фельдмаршал Бернард Монтгомери арасындағы пікір келіспеушіліктерге әкелді. Монтгомериге немесе оңтүстіктегі 12-ші армия тобының қолбасшысы генерал-лейтенант Омар Брэдлиге жабдықтауға бірінші кезекте кіруге рұхсат беру туралы мәселе туды. Күзге дейін неміс күштері Ла-Манш жағалауындағы бірнеше маңызды порттарды бақылауда ұстады, ал Дюнкерк соғыстың соңына дейін, 1945 жылдың мамыр айына дейін қоршауда қалды. Достасқандардың D күніне дейін француз теміржол жүйесін жоюға жасаған тырысқандары сәтті аяқталды. Бұл қирату немістердің шабуылға жауап беруін қиындатты, бірақ одақтастар үшін де қиындық тудырды, өйткені теміржол желісі мен көпірлерді жөндеуге уақыт кетті. «Қызыл доп экспресі» деп аталған жүк көлігі жүйесі майданға жақын Бельгия шекарасындағы әскерлерге жабдықтауды жеткізді, бірақ майданға жету үшін отынның бес есе көп мөлшерін қажет етті. Қазан айының басында одақтастар жабдықтау желілерін жақсарту және майданға жабдықтауды арттыру үшін ірі шабуылдарды тоқтатты. Монтгомери мен Брэдли өздерінің жеке алға жылжуларын жалғастыру және немістерге қысым көрсету үшін өздерінің әскерлеріне жабдықтауды бірінші кезекте жеткізуді талап етті, ал Эйзенхауэр кең майдан стратегиясын ұсынды. Ол Монтгомеридің солтүстік күштеріне кейбір басымдық берді. Бұл Антверпен портын шұғыл ашу және Германияның ең ірі өнеркәсіптік аймағы – Рур аймағын басып алу мақсатын көздеді. Одақтастар тоқтап тұрған кезде, неміс генерал-фельдмаршалы Герд фон Рундштедт бұзылған неміс әскерлерін біріктірілген қорғаныс күшіне қайта ұйымдастыра алды. Фельдмаршал Монтгомеридің «Базар бақшасы» операциясы мақсаттарының бір бөлігіне ғана қол жеткізді, ал оның аумақтық жетістіктері одақтастардың жабдықтау жағдайын одан да қиындатты. Қазан айында Бірінші канадтық армия Шелда шайқасында күш көрсетіп, Антверпен портын кеме қатынасына ашты. Нәтижесінде қазан айының соңына қарай жабдықтау жағдайы біршама жақсарды.

The Allies faced major supply issues, due to the rate of their advance coupled with the initial lack of deep water ports. Over the beach supply operations using the Normandy landing areas, and direct landing ships on the beaches, were unable to meet operational needs. The only deep water port the Allies had captured was Cherbourg on the northern shore of the Cotentin peninsula and west of the original invasion beaches, but the Germans had thoroughly wrecked and mined the harbor before it could be taken. It took many months to rebuild its cargo handling capability. The Allies captured the port of Antwerp intact in the first days of September, but it was not operational until 28 November. The estuary of the Schelde river that controlled access to the port had to be cleared of both German troops and naval mines. These limitations led to differences between General Eisenhower and Field Marshal Bernard Montgomery, commander of the Anglo Canadian 21st Army Group, over whether Montgomery or Lieutenant General Omar Bradley, commanding the U. S. 12th Army Group, in the south would get priority access to supplies. German forces remained in control of several major ports on the English Channel coast into the autumn, while Dunkirk remained under siege until the end of the war in May 1945. The Allies' efforts to destroy the French railway system prior to D Day were successful. This destruction hampered the German response to the invasion, but it proved equally hampering to the Allies, as it took time to repair the rail network's tracks and bridges. A trucking system nicknamed the Red Ball Express brought supplies to front line troops, but used up five times as much fuel to reach the front line near the Belgian border. By early October, the Allies had suspended major offensives to improve their supply lines and supply availability at the front. Montgomery and Bradley both pressed for priority delivery of supplies to their respective armies so they could continue their individual lines of advance and maintain pressure on the Germans, while Eisenhower preferred a broad front strategy. He gave some priority to Montgomery's northern forces. This had the short term goal of opening the urgently needed port of Antwerp and the long term goal of capturing the Ruhr area, the biggest industrial area of Germany. With the Allies stalled, German Generalfeldmarschall ('Field Marshal') Gerd von Rundstedt was able to reorganize the disrupted German armies into a coherent defensive force. Field Marshal Montgomery's Operation Market Garden had achieved only some of its objectives, while its territorial gains left the Allied supply situation stretched further than before. In October, the First Canadian Army fought the Battle of the Scheldt, opening the port of Antwerp to shipping. As a result, by the end of October, the supply situation had eased somewhat.

Германияның жоспарлары

Шелда шайқастарынан кейін майданда демалыс орнағанына қарамастан, неміс жағдайы қиын болып қалды. Күзде операциялар жалғасты, атап айтқанда Лотарингия науқаны, Аахен шайқасы және Хюртген орманындағы шайқастар, бірақ батыстағы стратегиялық жағдай көп өзгерген жоқ. Одақтастар Германияға қарай баяу жылжыды, бірақ шешуші үзілісқа қол жеткізе алмады. Фронтта немесе оның жанында 96 одақтас дивизиясы болды, ал Ұлыбританиядан тағы он дивизияның келуі күтілуде. Англияда одақтастардың қосымша әуе десант бөлімдері қалды. Немістер жалпы саны 55 жетіспейтін дивизияны дайындауға шамасы келді. Адольф Гитлер жоспарланған қарсы шабуылын генералдарына алғаш рет 1944 жылдың 16 қыркүйегінде баяндады. Мақсаты – генерал-фельдмаршал Уолтер Модельдің B армия тобымен Моншау мен Вассербильг арасындағы АҚШ Бірінші армиясының әлсіз қорғанысын бірінші күнінің соңына дейін бұзу, екінші күнінің соңына дейін Ардендер арқылы бронетехниканы өткізу, үшінші күні Льеж мен Динант арасындағы Мезге жетіп, төртінші күні Антверпенді және Шелда сағасының батыс жағалауын басып алу еді. Гитлер бастапқыда генералдарына "жоспарлау үшін" 18 жаяу әскер және 12 бронетанкілік немесе механикаландырылған дивизия ұсынып уәде берді. Жоспар бойынша, Вермахттың стратегиялық резервінен 13 жаяу әскер дивизиясы, екі парашют дивизиясы және алты бронетанкілік дивизия тартылуы тиіс болды. Шығыс майданда жазда Кеңес Одағының "Багратион" операциясы Германияның Орталық армиялар тобының (Heeresgruppe Mitte) көп бөлігін жойды. Қараша айына қарай Кеңес әскерлерінің қысқы шабуылға дайындалып жатқаны анық болды. Сонымен қатар, 1944 жылдың басындағы одақтастардың әуе шабуылы Люфтвафенің қанатын қиратты, неміс армиясын майдандық барлау мүмкіндігінен айырды және одақтастардың жабдықтауын тоқтатуға мүмкіндік бермеді. Бұл жағдайдың керісі де зиянды болды: неміс күштерінің күндізгі қозғалысы тез байқалып, жабдықтауды тоқтату және Румынияның мұнай кен орындарын бомбалау Германияны мұнай мен бензиннен айырды. Бұл отын тапшылығы 1944 жылдың тамызындағы Яссы-Кишинев шабуылы кезінде Кеңес әскерлері сол кен орындарын басып алғаннан кейін күшейді. 1944 жылдың қарашасында неміс күштерінің бірнеше артықшылықтарының бірі – олар енді Батыс Еуропаның барлығын қорғамайтын еді. Одақтастардың шабуылы нәтижесінде олардың батыс майданы айтарлықтай қысқартылып, неміс жеріне жақындады. Бұл одақтастардың әуеде бақылауына қарамастан, жабдықтау мәселелерін күрт азайтты. Сонымен қатар, олардың кең ауқымды телефон және телеграф желісі байланыс үшін радионың қажеттілігін жойды, бұл одақтастардың "Ультра" жеделхабарларын тыңдау тиімділігін төмендетті. Дегенмен, "Ультра" күніне 40-50 хабарламаны шифрдан шығарды. Олар неміс әскерлерінің санының төрт есеге артқанын тіркеді, ал Люфтвафенің жеделхабарында қолданылған термин (Jägeraufmarsch, сөзбе-сөз "Аңшылар жиналуы") шабуылға дайындық туралы хабарлады. "Ультра" сонымен қатар аймақтағы теміржол және автомобиль жолдарындағы қозғалыстарға қатысты хабарламаларды және қозғалысты уақытында жүзеге асыру туралы бұйрықтарды ұстады.

Despite a lull along the front after the Scheldt battles, the German situation remained dire. While operations continued in the autumn, notably the Lorraine Campaign, the Battle of Aachen and fighting in the Hürtgen Forest, the strategic situation in the west had changed little. The Allies were slowly pushing towards Germany, but no decisive breakthrough was achieved. There were 96 Allied divisions at or near the front, with an estimated ten more divisions on the way from the United Kingdom. Additional Allied airborne units remained in England. The Germans could field a total of 55 understrength divisions. Adolf Hitler first outlined his planned counter offensive to his generals on 16 September 1944. The goal was to pierce the thinly held lines of the U. S. First Army between Monschau and Wasserbillig with Generalfeldmarschall Walter Model's Army Group B by the end of the first day, get the armor through the Ardennes by the end of the second day, reach the Meuse between Liège and Dinant by the third day, and seize Antwerp and the western bank of the Scheldt estuary by the fourth day. Hitler initially promised his generals a total of 18 infantry and 12 armored or mechanized divisions "for planning purposes." The plan was to pull 13 infantry divisions, two parachute divisions and six armored divisions from the Oberkommando der Wehrmacht strategic reserve. On the Eastern Front, the Soviets' Operation Bagration during the summer had destroyed much of Germany's Army Group Center (Heeresgruppe Mitte). By November, it was clear that Soviet forces were preparing for a winter offensive. Meanwhile, the Allied air offensive of early 1944 had effectively grounded the Luftwaffe, leaving the German Army with little battlefield intelligence and no way to interdict Allied supplies. The converse was equally damaging; daytime movement of German forces was rapidly noticed, and interdiction of supplies combined with the bombing of the Romanian oil fields starved Germany of oil and gasoline. This fuel shortage intensified after the Soviets overran those fields in the course of their August 1944 Jassy Kishinev Offensive. One of the few advantages held by the German forces in November 1944 was that they were no longer defending all of Western Europe. Their front lines in the west had been considerably shortened by the Allied offensive and were much closer to the German heartland. This drastically reduced their supply problems despite Allied control of the air. Additionally, their extensive telephone and telegraph network meant that radios were no longer necessary for communications, which lessened the effectiveness of Allied Ultra intercepts. Nevertheless, some 40–50 messages per day were decrypted by Ultra. They recorded the quadrupling of German fighter forces, and a term used in an intercepted Luftwaffe message (Jägeraufmarsch, literally, 'Hunter Deployment') implied preparation for an offensive operation. Ultra also picked up communiqués regarding extensive rail and road movements in the region, as well as orders that movements should be made on time.

Шабуыл жасау

Гитлер считал, что его мобильные резервы позволяют ему предпринять одно крупное наступление. Хотя он понимал, что на Восточном фронте ничего существенного добиться не удастся, он все еще верил, что наступление против западных союзников, которых он считал уступающими Красной Армии в военном отношении, имеет шансы на успех. Гитлер полагал, что сможет разделить силы союзников и вынудить американцев и британцев заключить сепаратный мир, независимый от Советского Союза. Успех на западе дал бы немцам время для разработки и производства более совершенного оружия (такого как реактивные самолеты, новые проекты подводных лодок и сверхтяжелые танки) и позволил бы сосредоточить силы на востоке. После окончания войны эта оценка в целом считалась нереалистичной, учитывая превосходство союзников в воздухе над всей Европой и их способность постоянно срывать немецкие наступательные операции. План Гитлера предусматривал молниеносное наступление через слабо защищенные Арденны, повторяя успешное немецкое наступление там во время битвы за Францию в 1940 году, и был направлен на разделение армий вдоль линии США-Великобритания и захват Антверпена. План рассчитывал на неблагоприятные погодные условия, включая густой туман и низкую облачность, которые должны были минимизировать воздушное превосходство союзников. Гитлер первоначально назначил наступление на конец ноября, перед ожидаемым началом русского зимнего наступления. Разногласия между Монтгомери и Брэдли были хорошо известны, и Гитлер надеялся использовать это отсутствие единства. Если бы наступление увенчалось успехом и привело к захвату Антверпена, четыре полноценные армии оказались бы в окружении без снабжения за немецкими линиями. Несколько высокопоставленных немецких военных офицеров, включая генерал-фельдмаршалов Модель и фон Рундштедта, выразили обеспокоенность тем, можно ли достичь целей наступления. Модель и фон Рундштедт оба считали, что стремление к Антверпену слишком амбициозно, учитывая скудные ресурсы Германии в конце 1944 года. В то же время они считали, что поддержание чисто оборонительной позиции (как это было с Нормандии) лишь отсрочит поражение, а не предотвратит его. Таким образом, они разработали альтернативные, менее амбициозные планы, которые не предусматривали форсирования реки Маас (на немецком и голландском языках: Маас); Операция Моделя «Осенний туман» (Северо-Западная Европа) и план фон Рундштедта «План Мартин». Два фельдмаршала объединили свои планы, чтобы представить Гитлеру совместное «малое решение». Когда они предложили свои альтернативные планы, Гитлер не захотел слушать. Рундштедт позже свидетельствовал, что, хотя он признавал достоинства оперативного плана Гитлера, он с самого начала увидел, что «отсутствуют все, абсолютно все условия для возможного успеха такого наступления». Модель, командующий немецкой группой армий B (Heeresgruppe B), и фон Рундштедт, главнокомандующий немецким командованием на Западе (OB West), были назначены ответственными за проведение операции. На западе проблемы со снабжением начали существенно затруднять операции союзников, хотя открытие порта Антверпен в конце ноября несколько улучшило ситуацию. Позиции армий союзников простирались от южной Франции до Нидерландов. Немецкое планирование контрнаступления основывалось на предпосылке, что успешный удар по слабо укомплектованным участкам фронта остановит продвижение союзников на всем Западном фронте.

Hitler felt that his mobile reserves allowed him to mount one major offensive. Although he realized nothing significant could be accomplished in the Eastern Front, he still believed an offensive against the Western Allies, whom he considered militarily inferior to the Red Army, would have some chances of success. Hitler believed he could split the Allied forces and compel the Americans and British to settle for a separate peace, independent of the Soviet Union. Success in the west would give the Germans time to design and produce more advanced weapons (such as jet aircraft, new U boat designs and super heavy tanks) and permit the concentration of forces in the east. After the war ended, this assessment was generally viewed as unrealistic, given Allied air superiority throughout Europe and their ability to continually disrupt German offensive operations. Hitler's plan called for a Blitzkrieg attack through the weakly defended Ardennes, mirroring the successful German offensive there during the Battle of France in 1940, and aimed at splitting the armies along the U. S. British lines and capturing Antwerp. The plan banked on unfavorable weather, including heavy fog and low lying clouds, which would minimize the Allied air advantage. Hitler originally set the offensive for late November, before the anticipated start of the Russian winter offensive. The disputes between Montgomery and Bradley were well known, and Hitler hoped he could exploit this disunity. If the attack were to succeed in capturing Antwerp, four complete armies would be trapped without supplies behind German lines. Several senior German military officers, including Generalfeldmarschalls Model and von Rundstedt, expressed concern as to whether the goals of the offensive could be realized. Model and von Rundstedt both believed aiming for Antwerp was too ambitious, given Germany's scarce resources in late 1944. At the same time, they felt that maintaining a purely defensive posture (as had been the case since Normandy) would only delay defeat, not avert it. They thus developed alternative, less ambitious plans that did not aim to cross the Meuse River (in German and Dutch: Maas); Model's being [[Operation Herbstnebel (Northwest Europe) ('Operation Autumn Mist') and von Rundstedt's Fall Martin ('Plan Martin'). The two field marshals combined their plans to present a joint "small solution" to Hitler. When they offered their alternative plans, Hitler would not listen. Rundstedt later testified that while he recognized the merit of Hitler's operational plan, he saw from the very first that "all, absolutely all conditions for the possible success of such an offensive were lacking." Model, commander of German Army Group B (Heeresgruppe B), and von Rundstedt, overall commander of the German Army Command in the West (OB West), were put in charge of carrying out the operation. In the west supply problems began significantly to impede Allied operations, even though the opening of the port of Antwerp in late November improved the situation somewhat. The positions of the Allied armies stretched from southern France all the way north to the Netherlands. German planning for the counteroffensive rested on the premise that a successful strike against thinly manned stretches of the line would halt Allied advances on the entire Western Front.

Операция атаулары

Вермахттың шабуылға арналған кодтық атауы Unternehmen Wacht am Rhein ("Рейндегі күзет операциясы") болды, бұл атау неміс патриоттық әнұраны Die Wacht am Rhein-нен алынған. Бұл атау немістердің Батыс майданда қорғанысқа көшетінін жаңылыстырады. Немістер оны Арденнендік шабуыл ("Арденнендік шабуыл") және Рундштедт шабуылы деп те атады, бұл екі атау да қазіргі Германияда кеңінен қолданылады. Французша (және бельгиялық) атауы – Bataille des Ardennes, "Арден таулы шайқасы". Одақтастар бұл шайқасты Арденнге қарсы шабуыл деп атады, ол неміс күштерінің шабуылын және американдықтардың оны тоқтату және кейін жеңіске жетуге жасаған әрекеттерін қамтыды. "Шығанақ шайқасы" деген тіркес сол кездегі баспасөз тарапынан одақтастар майдан шебінің соғыс карталарында ішке қарай иіліп тұрғанын сипаттау үшін қолданылды. Арденнге қарсы шабуыл одақтас әскери тілінде дұрыс термин болғамен, ресми Арденн-Эльзас операциясы Арденн шайқасының аймағынан асып кетті, ал ағылшын тілді елдерде ең көп таралған сипаттама әлі де "Шығанақ шайқасы" болып табылады.

Жоспарлау

OKW қыркүйек айының ортасына қарай, Гитлердің талабы бойынша, 1940 жылғыдай Арденн аймағында шабуыл жасалатынын шешті. 1940 жылы неміс әскерлері жаумен қақтығысу алдында үш күн ішінде Арденнді басып өтті, бірақ 1944 жылғы жоспар орманда тікелей шайқасуды көздеді. Басты күштер батысқа қарай Мез өзеніне, содан кейін солтүстік-батысқа қарай Антверпен және Брюссельге жылжуы тиіс болды. Арденннің таулы жері жылдам қозғалысты қиындатар еді, бірақ Мезден тыс ашық жер жағалауға сәтті шабуыл жасау мүмкіндігін ұсынды. Операция үшін төрт армия таңдалды. Адольф Гитлер батыс майданның солтүстік жағындағы қарсы шабуылға ең жақсы әскерлерді және оған сенетін офицерлерді жеке таңдады. Шабуылда жетекші рөлді SS Oberstgruppenführer Сепп Дитрих басқарған 6-шы танк армиясы атқарды. Оның құрамында Вафен-СС-тің ең тәжірибелі құрамасы: 1-ші SS танк дивизиясы «Лейбштандарте СС Адольф Гитлер» болды. Сондай-ақ, 12-ші SS танк дивизиясы «Хитлерюгенд» де кірді. Оларға жабдықтау және жарақтар бойынша басымдық берілді және шабуылдың негізгі мақсаты – Антверпенге ең қысқа бағыт тағайындалды, ол жоспарланған майданның ең солтүстік нүктесінен, Моншаудың маңызды коммуникациялық торабына жақын орналасқан. Генерал Хассо фон Мантеуффель басқаратын 5-ші танк армиясы Брюссельді басып алу мақсатымен орталық секторға тағайындалды. Генерал Эрих Бранденбергер басқаратын 7-ші армия Люксембургтің Эхтернах қаласы маңындағы ең оңтүстік секторға тағайындалды, оның міндеті – қанатты қорғау. Бұл армияда тек төрт жаяу әскер дивизиясы болды, ал олардың алдына шығу үшін ірі бронетанкті құрамалар жоқ еді. Осы себепті, олар шайқастың барысында аз жетістікке жетті. Екінші реттік рөлде, генерал Густав Адольф фон Занген басқаратын 15-ші армия, Маркет-Гарден операциясы кезіндегі ауыр шайқастардан кейін күшін қалпына келтіріп, қайта жабдықталғаннан кейін, Арденн шайқасының солтүстігінде орналасты және АҚШ әскерлерін ұстап тұру міндеті жүктелді, сондай-ақ жағдайлар қолайлы болған жағдайда өз шабуылын бастау мүмкіндігі болды. Шабуыл сәтті болуы үшін төрт критерий маңызды деп есептелді: шабуыл толығымен күтпеген болуы керек; ауа райы нашар болуы керек, одақтастардың әуедегі басымдығын жою және неміс шабуылына және оның жабдықтау желілеріне зиян келтіруі керек; прогресс жылдам болуы керек – Антверпенге дейінгі жарты жолдағы Мез өзеніне 4-ші күні жетілу керек; және одақтастардың отын қоры жол бойында зақымдалмаған күйде табылған болуы керек, өйткені неміс әскерлері отынмен қысымда болды. Бас штаб ауыр шайқас жағдайында Антверпенге дейін жететін үшінші бөлігіне ғана отын жететінін бағалады. Бастапқы жоспарда шамамен 45 дивизия, оның ішінде оншақты танк және танк-гренадиер дивизиясы броньды алдыңғы қатар құрамында және шайқас дамыған сайын қорғаныс желісін құруға арналған әртүрлі жаяу әскер бөлімдері қарастырылған. Осы уақытқа дейін неміс армиясы адам күшінің жетіспеушілігінен зардап шекті, ал күш шамамен 30 дивизияға дейін азайтылды. Ол өзінің қару-жарағының көп бөлігін сақтап қалғанымен, шығыстағы қорғаныс қажеттіліктеріне байланысты жеткілікті жаяу әскерлері болған жоқ. Бұл 30 жаңадан құрылған дивизия Германия армиясының соңғы резервтерін пайдаланды. Олардың арасында соғысқа қатысқан ардагерлер мен бұрын соғысқа жарамсыз деп саналған жас, қарт немесе әлсіз рекруттардан құралған «Халық гранадерлері» бөлімдері болды. Дайындық кезінде оқу уақыты, жабдықтар мен жарақтар жеткіліксіз болды. Неміс отынмен қамтамасыз етілуі қауіпті болды – теміржолмен тікелей тасымалдауға болмайтын материалдар мен жарақтар отынды үнемдеу үшін атпен тасымалдануы керек болды, ал механикаландырылған және танк дивизиялары басымдықпен алынған отынға тәуелді болады. Осы себепті шабуылдың басталуы 27 қарашадан 16 желтоқсанға дейін кейінге жылдырылды. Шабуылға дейін одақтастар неміс әскерлерінің қозғалысын мүлдем байқамады. Францияны азат ету кезінде француз қарсыластарының кең желісі неміс әскерлерінің орналасуы туралы құнды ақпарат берді. Германия шекарасына жеткенде бұл көздің суы бітіп қалды. Францияда бұйрықтар неміс армиясының ішінде Энигма машинасымен шифрланған радио хабарларды пайдалана отырып, қабылданатын және Блетчли Паркте орналасқан одақтас кодтармен бұзылатын. Германияда мұндай бұйрықтар әдетте телефон және телепринтер арқылы жіберілетін, ал алдағы шабуылға қатысты барлық мәселелерге арнайы радио үндеу бұйрығы шығарылды. 20 шілдедегі Гитлерді өлтіруге жасалған қастандықтан кейін Wehrmacht-тағы қатаң қауіпсіздік шаралары және ақпарат ағуының азаюына әкелді. Сонымен қатар, күдікті күзгі ауа райы одақтастардың барлау ұшақтарына жердегі жағдайды дұрыс бағалауға мүмкіндік бермеді. Неміс әскерлері жиналатын аймақтарда отынды үнемдеу үшін жақын маңындағы түтін мөлшерін азайту үшін ағаш орнына көмірді пайдалануға бұйрық берілді. Осы себептерге байланысты одақтастардың жоғарғы басшылығы Арденнді тыныш сектор деп есептеді, олардың барлау қызметтерінен немістердің соғыстың соңында мұндай ірі шабуылдық операцияларды жүргізуге қабілетсіз екенін білдірді. Олардың алған аз ақпараты одақтастарды немістердің олардан күтуін тілеген нәрсеге сендірді – қорғанысқа, шабуылға емес. Одақтастар Ultra-ға тым көп сенді, ал адамдармен жүргізілетін барлауға жеткіліксіз көңіл бөлді. Шындығында, немістердің күш-жігері нәтижесінде одақтастар Дюссельдорф маңында жаңа қорғаныс армиясы құрылып жатқанына сендірді, мүмкін британдық шабуылға қарсы қорғану үшін. Бұл аудандағы зениттік артиллерияның (Flugabwehrkanonen, яғни, әуе шабуылына қарсы зеңбіректер) санын арттыру және аудандағы радио хабарламалардың жасанды түрде көбейтілуі арқылы жасалды. Бәрінің нәтижесінде шабуыл келгенде одақтас әскерлерін толығымен жайлап алды. Таң қалдыратыны, АҚШ-тың 3-ші армиясының барлау басшысы полковник Оскар Кох, АҚШ-тың 1-ші армиясының барлау басшысы және SHAEF барлау офицері бригадалық генерал Кеннет Стронг неміс шабуылының қабілетін және АҚШ-тың VIII корпусы аймағына шабуыл жасау ниетін дұрыс болжады. Бұл болжамдар АҚШ-тың 12-ші армия тобы тарапынан көбінесе қабылданбады. Стронг желтоқсан айында Беделл Смиттен күдіктері туралы хабарлады. Беделл Смит Стронгты 12-ші армия тобының командирі генерал Омар Брэдлиді қауіп туралы ескертуге жіберді. Брэдлидің жауабы қысқа болды: «Келсін». Тарихшы Патрик К. О’Доннель 1944 жылдың 8 желтоқсанында АҚШ рейнджерлері Хюртген орманы шайқасы кезінде үлкен шығынмен 400-ші төбені басып алғанын жазды. Келесі күні рейнджерлерді алмастырған АҚШ әскерлері Арденн ішінде неміс әскерлерінің қозғалысын байқады, бірақ бұл туралы ешкім хабарламады. Арденн тыныш сектор деп есептелгендіктен, күшті үнемдеу шаралары оны жаңа бөлімдерді оқытуға және ауыр шайқаста болған бөлімдерді демалысқа жіберуге пайдаланды. Осылайша, Арденнде орналасқан АҚШ бөлімдері тәжірибесіз әскерлердің (мысалы, жаңадан құрылған АҚШ-тың 99-шы және 106-шы «Алтын арыстан» дивизиялары) және демалысқа жіберілген тәжірибелі әскерлердің (28-ші жаяу әскер дивизиясы) қосылған тобынан тұрды. Шабуыл үшін екі ірі арнайы операция жоспарланды. Қазан айында Отто Скорцени, бұрынғы итальян диктаторы Бенито Муссолиниді құтқаруға қатысқан неміс SS коммандосы, Ағылшын тілінде сөйлейтін неміс әскерлерінен құралған топты Операция «Гриф» операциясын жүргізуге тағайындалды. Бұл әскерлер американдық және британдық форма киіп, мәйіттерден және соғыс тұтқындарынан алынған жеке куәліктерін тағу керек еді. Олардың міндеті американдық жаққа өтіп, жол белгілерін өзгерту, қозғалысты жаңылыстыру, жалпы жағдайды бұзып, Мез өзеніндегі көпірлерді басып алу болды. Қараша айының соңында тағы бір амбициозды...

The OKW decided by mid September, at Hitler's insistence, that the offensive would be mounted in the Ardennes, as was done in 1940. In 1940 German forces had passed through the Ardennes in three days before engaging the enemy, but the 1944 plan called for battle in the forest itself. The main forces were to advance westward to the Meuse River, then turn northwest for Antwerp and Brussels. The close terrain of the Ardennes would make rapid movement difficult, though open ground beyond the Meuse offered the prospect of a successful dash to the coast. Four armies were selected for the operation. Adolf Hitler personally selected for the counter offensive on the northern shoulder of the western front the best troops available and officers he trusted. The lead role in the attack was given to the 6th Panzer Army, commanded by SS Oberstgruppenführer Sepp Dietrich. It included the most experienced formation of the Waffen SS: the 1st SS Panzer Division Leibstandarte SS Adolf Hitler. It also contained the 12th SS Panzer Division Hitlerjugend. They were given priority for supply and equipment and assigned the shortest route to the primary objective of the offensive, Antwerp, starting from the northernmost point on the intended battlefront, nearest the important road network hub of Monschau. The Fifth Panzer Army under General Hasso von Manteuffel was assigned to the middle sector with the objective of capturing Brussels. The Seventh Army, under General Erich Brandenberger, was assigned to the southernmost sector, near the Luxembourgish city of Echternach, with the task of protecting the flank. This Army was made up of only four infantry divisions, with no large scale armored formations to use as a spearhead unit. As a result, they made little progress throughout the battle. In an indirect, secondary role, the Fifteenth Army, under General Gustav Adolf von Zangen, recently brought back up to strength and re equipped after heavy fighting during Operation Market Garden, was located just north of the Ardennes battlefield and tasked with holding U. S. forces in place, with the possibility of launching its own attack given favorable conditions. For the offensive to be successful, four criteria were deemed critical: the attack had to be a complete surprise; the weather conditions had to be poor to neutralize Allied air superiority and the damage it could inflict on the German offensive and its supply lines; the progress had to be rapid—the Meuse River, halfway to Antwerp, had to be reached by day 4; and Allied fuel supplies would have to be captured intact along the way because the combined Wehrmacht forces were short on fuel. The General Staff estimated they only had enough fuel to cover one third to one half of the ground to Antwerp in heavy combat conditions. The plan originally called for just under 45 divisions, including a dozen panzer and Panzergrenadier divisions forming the armored spearhead and various infantry units to form a defensive line as the battle unfolded. By this time the German Army suffered from an acute manpower shortage, and the force had been reduced to around 30 divisions. Although it retained most of its armor, there were not enough infantry units because of the defensive needs in the East. These 30 newly rebuilt divisions used some of the last reserves of the German Army. Among them were Volksgrenadier ('People's Grenadier') units formed from a mix of battle hardened veterans and recruits formerly regarded as too young, too old or too frail to fight. Training time, equipment and supplies were inadequate during the preparations. German fuel supplies were precarious—those materials and supplies that could not be directly transported by rail had to be horse drawn to conserve fuel, and the mechanized and panzer divisions would depend heavily on captured fuel. As a result, the start of the offensive was delayed from 27 November until 16 December. Before the offensive the Allies were virtually blind to German troop movement. During the liberation of France, the extensive network of the French Resistance had provided valuable intelligence about German dispositions. Once they reached the German border, this source dried up. In France, orders had been relayed within the German army using radio messages enciphered by the Enigma machine, and these could be picked up and decrypted by Allied code breakers headquartered at Bletchley Park, to give the intelligence known as Ultra. In Germany such orders were typically transmitted using telephone and teleprinter, and a special radio silence order was imposed on all matters concerning the upcoming offensive. The major crackdown in the Wehrmacht after the 20 July plot to assassinate Hitler resulted in much tighter security and fewer leaks. The foggy autumn weather also prevented Allied reconnaissance aircraft from correctly assessing the ground situation. German units assembling in the area were even issued charcoal instead of wood for cooking fires to cut down on smoke and reduce chances of Allied observers deducing a troop buildup was underway. For these reasons Allied High Command considered the Ardennes a quiet sector, relying on assessments from their intelligence services that the Germans were unable to launch any major offensive operations this late in the war. What little intelligence they had led the Allies to believe precisely what the Germans wanted them to believe –that preparations were being carried out only for defensive, not offensive, operations. The Allies relied too much on Ultra, not human reconnaissance. In fact, because of the Germans' efforts, the Allies were led to believe that a new defensive army was being formed around Düsseldorf in the northern Rhineland, possibly to defend against British attack. This was done by increasing the number of flak (Flugabwehrkanonen, i. e., anti aircraft cannons) in the area and the artificial multiplication of radio transmissions in the area. All of this meant that the attack, when it came, completely surprised the Allied forces. Remarkably, the U. S. Third Army intelligence chief, Colonel Oscar Koch, the U. S. First Army intelligence chief and the SHAEF intelligence officer Brigadier General Kenneth Strong all correctly predicted the German offensive capability and intention to strike the U. S. VIII Corps area. These predictions were largely dismissed by the U. S. 12th Army Group. Strong had informed Bedell Smith in December of his suspicions. Bedell Smith sent Strong to warn Lieutenant General Omar Bradley, the commander of the 12th Army Group, of the danger. Bradley's response was succinct: "Let them come." Historian Patrick K. O'Donnell writes that on 8 December 1944 U. S. Rangers at great cost took Hill 400 during the Battle of the Hürtgen Forest. The next day GIs who relieved the Rangers reported a considerable movement of German troops inside the Ardennes in the enemy's rear, but that no one in the chain of command connected the dots. Because the Ardennes was considered a quiet sector, considerations of economy of force led it to be used as a training ground for new units and a rest area for units that had seen hard fighting. The U. S. units deployed in the Ardennes thus were a mixture of inexperienced troops (such as the raw U. S. 99th and 106th "Golden Lions" Divisions), and battle hardened troops sent to that sector to recuperate (the 28th Infantry Division). Two major special operations were planned for the offensive. By October it was decided that Otto Skorzeny, the German SS commando who had rescued the former Italian dictator Benito Mussolini, was to lead a task force of English speaking German soldiers in Operation Greif. These soldiers were to be dressed in American and British uniforms and wear dog tags taken from corpses and prisoners of war. Their job was to go behind American lines and change signposts, misdirect traffic, generally cause disruption and seize bridges across the Meuse River. By late November another ambitious special operation was added: Col. Friedrich August von der Heydte was to lead a [[Fallschirmjäger (Nazi Germany) (paratrooper combat group) in Operation Stösser, a night time paratroop drop behind the Allied lines aimed at capturing a vital road junction near Malmedy. German intelligence had set 20 December as the expected date for the start of the upcoming Soviet offensive, aimed at crushing what was left of German resistance on the Eastern Front and thereby opening the way to Berlin. It was hoped that Soviet leader Stalin would delay the start of the operation once the German assault in the Ardennes had begun and wait for the outcome before continuing. After the 20 July 1944 attempt to assassinate Hitler, and the close advance of the Red Army which would seize the site on 27 January 1945, Hitler and his staff had been forced to abandon the Wolfsschanze headquarters in East Prussia, in which they had coordinated much of the fighting on the Eastern Front. After a brief visit to Berlin, Hitler traveled on his Führersonderzug ('Special Train of the Führer') to Giessen on 11 December, taking up residence in the Adlerhorst (eyrie) command complex, co located with OB West's base at Kransberg Castle. Believing in omens and the successes of his early war campaigns that had been planned at Kransberg, Hitler had chosen the site from which he had overseen the successful 1940 campaign against France and the Low Countries. Von Rundstedt set up his operational headquarters near Limburg, close enough for the generals and Panzer Corps commanders who were to lead the attack to visit Adlerhorst on 11 December, traveling there in an SS operated bus convoy. With the castle acting as overflow accommodation, the main party was settled into the Adlerhorst's Haus 2 command bunker, including Gen. Alfred Jodl, Gen. Wilhelm Keitel, Gen. Blumentritt, von Manteuffel and Dietrich. In a personal conversation on 13 December between Walter Model and Friedrich von der Heydte, who was put in charge of Operation Stösser, von der Heydte gave Operation Stösser less than a 10% chance of succeeding. Model told him it was necessary to make the attempt: "It must be done because this offensive is the last chance to conclude the war favorably."

Неміс шабуылдарының алғашқы кезеңі

1944 жылғы 16 желтоқсанда сағат 05:30-да немістер 6-панцер армиясына қарсы 80 миль (129 км) шегінде 1600 артиллериялық құралды пайдаланып, 90 минуттық ауқымды артиллериялық шабуылды бастады. Американдықтардың алғашқы әсері, бұл солтүстіктегі Валершайд секторындағы одақтастардың жақындағы шабуылынан туындаған, күтілген, шектеулі қарсы шабуыл болды, онда 2-дивизия Зигфрид желісінде елеулі тесік жасаған еді. Арденн аймағының бір бөлігін қатты қарлы боран шарлады. Бұл одақтас авиациясын жерге отыртуға себеп болғанмен, ауа райы немістер үшін де қиындық тудырды, өйткені нашар жол жағдайы олардың ілгерілеуіне кедергі келтірді. Нашар трафик бақылауы үлкен кептелістерге және алдыңғы қатардағы бөлімшелерде отын тапшылығына әкелді. Шабуыл басталғанына шамамен 10 сағат өткен соң, неміс V-2 ракеталарының бірі Антверпендегі Cine Rex кинотеатрын қиратты, нәтижесінде 567 адам қаза тапты, бұл соғыс кезінде бір ракета шабуылынан туындаған ең көп өлім саны болды. Орталықта фон Мантейффельдің 5-панцер армиясы Бастонь және Сент-Витке қарай шабуылдады, екеуі де маңызды стратегиялық маңызы бар жол тораптары еді. Оңтүстікте Бранденбергердің 7-армиясы Люксембургке қарай жылжыды, одақтастардың шабуылдарынан қорғануға тырысты.

Солтүстік иыққа шабуыл

Бастонь қоршауы көбінесе неміс шабуылының тоқтатылған орталық нүктесі деп есептелсе де, Эльсенборн қырқасы үшін болған шайқас іс жүзінде «Арденн операциясының» шешуші факторы болды. 99-шы жаяу әскер дивизиясының жаңа ғана келген әскерлері неміс армиясының ең жақсы жабдықталған броньды бөлімдерінің ілгерілеуін тоқтатты және оларды нашар бағыттарға қайта бағыттауға мәжбүр етті, бұл олардың жылдамдығын күрт баяулатты.

Ең жақсы тағайындалған неміс дивизиялары

Моншау, Хофен, Кринкельт-Рошерат және содан кейін Эльсенборн жотасына шабуылды Адольф Гитлер жеке таңдаған бөлімдер жүргізді. 6-шы тандық армияға жабдықтау және жарақтар бойынша басымдық берілді және оған шабуылдың соңғы мақсаты – Антверпенге ең қысқа жол көрсетілді. 6-шы тандық армияға Вафен-СС элитасы кірді, оның ішінде төрт тандық дивизия және үш корпуста бес жаяу әскер дивизиясы болды. SS Obersturmbannführer Йоахим Пейпер басқаратын Kampfgruppe Peiper құрамында 4800 адам және 600 көлік болды, оларға шабуылдың басты күшін жүргізу тапсырылды. Оның ең жаңа және ең қуатты танкісі, Tiger II ауыр танкі, 1 мильге 2 АҚШ галлоны отын (100 км-ге 470 литр) жұмсайтын, ал немістерде Антверпенге жету үшін жеткіліксіз, шамамен саяхаттауға ғана жететін отын болды.

Неміс әскерлері ұсталды

Солтүстіктегі 6-шы танк армиясының жаяу әскер бөлімдерінің шабуылдары АҚШ-тың 2-ші және 99-шы жаяу әскер дивизияларының күтпеген қарсылығынан нашар нәтиже берді. Сепп Дитрихтің 6-шы танк армиясының алдында болған Пайпер тобы Лосхайм ойығы арқылы өтетін маңызды Лосхайм-Лосхаймграбен жолын басып алуға тағайындалған еді, бірақ неміс инженерлерінің күні бойы жөндеуге тырысқан екі көпір құлап, жол жабылды. Пайпер тобы Ланзерат арқылы қайта бағытталды. Барлау машиналарын сақтап қалу үшін 3-ші парашютші дивизиясының 9-шы парашютші полкінің жаяу әскеріне алдымен ауылды тазарту бұйырылды. 99-шы жаяу әскер дивизиясының 18 адамнан тұратын барлау взводы мен төрт алдыңғы әуе бақылаушысы шамамен 500 неміс парашютшісін күн батқанға дейін, шамамен сағат 16:00-ге дейін тоқтатты, осыдан неміс әскерінің арасында 92 адам зардап шекті. Бұл неміс шабуылына кедергі келтірді. Пайпер тобы сағат 16:00-ге жуық, жоспардан 16 сағаттан асып, шабуылын бастады және 17 желтоқсанның таңын Бухольц станциясына жетті. Олардың мақсаты Рошерат-Кринкельттің екі ауылын бақылауға алып, Эльсенборн қырқасының биік жеріне жол ашу еді. Бұл биік жерді басып алу оңтүстік және батысқа қарайғы жолдарды бақылауға және Пайпер тобының бронетехникалық күштерін жабдықтауға мүмкіндік беретін еді.

Малмеди қырғындары

1944 жылдың 17 желтоқсанында таңғы сағат 4:30-да 1-ші СС танк дивизиясы жоспардан шамамен 16 сағатқа қалып қойды, сол кезде колонналар Ланзерат ауылынан батысқа қарай Хонсфельд қаласына бет алды. Хонсфельдті басып алғаннан кейін, Пайпер тағайындалған маршрутынан Бюллингендегі шағын жанармай қоймасын басып алу үшін бұрылып, онда Waffen-SS жаяу әскері ондаған американдық соғыс тұтқындарын дереу өлім жазасына кесті. Содан кейін Пайпер батысқа қарай, Мёз өзеніне қарай ілгеріледі, Модерсхайд, Шопен, Онденваль және Тиримонт қалаларын айналып өтіп, Линьевильді басып алды. Жер бедерінің қиындығы және жолдардың нашар сапасы Kampfgruppe Peiper-дің ілгерілеуін қиындатты; Тиримонт ауылынан шығарда, бронетехникалық топ тікелей Линьевильге бара алмай, Пайпер жоспарланған маршруттан ауытқып, солға бұрылудың орнына бронетехникалық топ оңға бұрылып, Малмеди және Линьевиль, сондай-ақ Ваим қалаларынан тең қашықтықта орналасқан Бауньез қиылысына қарай ілгеріледі. 17 желтоқсан күні сағат 12:30-да Kampfgruppe Peiper Бауньез шағын ауылына жақын, Малмеди мен Линьевиль қалаларының арасындағы биіктікте, АҚШ-тың 7-ші бронедивизиясының 285-ші далалық артиллериялық барлау батальонының бөлімдерімен кездесті. Ұзаққа соқпаған шайқастан кейін, қару-жарағы аз болған американдықтар қарсылық көрсетуді тоқтатты. Олар қарусыздандырылып, бұрын тұтқындалған басқа американдықтармен бірге (шамамен 150 адам) жеңіл күзетте қиылысқа жақын далада тұруға жіберілді. Пайпердің алғы шебінен кейін он бес минут өткен соң, СС штурмбаннфюрері Вернер Пётчке басқаратын негізгі күш келді. СС сарбаздары тұтқындарға кенеттен оқ ашты. Оқ атыла бастағанда тұтқындар қорқып кетті. Көптегені тұрған жерінде атып тасталды, бірақ кейбіреулері қашуға үлкерді. Қырғын туралы мәліметтер әртүрлі, бірақ кем дегенде 84 соғыс тұтқыны қаза тауыпты. Аз ғана адам тірі қалды, ал соғыс тұтқындарының өлтірілуі туралы хабар одақтас әскерлері арасында тарады. Соғыс аяқталғаннан кейін, Kampfgruppe Peiper сарбаздары мен офицерлері, соның ішінде Пайпер және СС генералы Дитрих, Мальмеди қырғыны ісі бойынша сотқа тартылды.

At 4:30 a. m. on 17 December 1944, the 1st SS Panzer Division was approximately 16 hours behind schedule when the convoys departed the village of Lanzerath enroute west to the town of Honsfeld. After capturing Honsfeld, Peiper detoured from his assigned route to seize a small fuel depot in Büllingen, where the Waffen SS infantry summarily executed dozens of U. S. POWs. Afterwards, Peiper advanced to the west, towards the River Meuse and captured Ligneuville, bypassing the towns of Mödersheid, Schoppen, Ondenval, and Thirimont. The terrain and poor quality of the roads made the advance of Kampfgruppe Peiper difficult; at the exit to the village of Thirimont, the armored spearhead was unable to travel the road directly to Ligneuville, and Peiper deviated from the planned route, and rather than turn to the left, the armored spearhead turned to the right, and advanced towards the crossroads of Baugnez, which is equidistant from the city of Malmedy and Ligneuville and Waimes. At 12:30 p. m. on 17 December, Kampfgruppe Peiper was near the hamlet of Baugnez, on the height halfway between the town of Malmedy and Ligneuville, when they encountered elements of the 285th Field Artillery Observation Battalion, U. S. 7th Armored Division. After a brief battle the lightly armed Americans surrendered. They were disarmed and, with some other Americans captured earlier (approximately 150 men), sent to stand in a field near the crossroads under light guard. About fifteen minutes after Peiper's advance guard passed through, the main body under the command of SS Sturmbannführer Werner Pötschke arrived. The SS troopers suddenly opened fire on the prisoners. As soon as the firing began, the prisoners panicked. Most were shot where they stood, though some managed to flee. Accounts of the killing vary, but at least 84 of the POWs were murdered. A few survived, and news of the killings of prisoners of war spread through Allied lines. Following the end of the war, soldiers and officers of Kampfgruppe Peiper, including Peiper and SS general Dietrich, were tried for the incident at the Malmedy massacre trial.

Kampfgruppe Peiper оңтүстік-шығысқа қарай бұрылды

Елсенборнның оңтүстік-шығысына қарай бағытталған Kampfgruppe Peiper Хонсфельдке кірді, онда олар 99-дивизияның демалыс орталықтарының біріне тап болды, ол бағдарсыз американдық әскерлермен толы еді. Олар 394-ші жаяу әскер полкінің 3-ші батальонының бір бөлігін жылдам басып алды. Олар бірнеше американдық бронетехникалық бөлімшелер мен көліктерді жойды және кейіннен өлтірілген бірнеше ондаған тұтқынды алды. Пайпер сондай-ақ көліктері үшін отын да қолға түсірді. Пайпер Бюллингенге солтүстік-батысқа қарай, батысқа жылжу жоспарына сәйкес ілгеріледі, егер ол солтүстікке бұрылғанда 2-ші және 99-шы дивизиялардың екеуін де қоршап алуға мүмкіндігі бар екенін білмейді. Батысқа қарай жүруге ниеттенген Пайпер Хюннингенді айналып өту үшін оңтүстікке бұрылып, батысқа ең қолайлы маршрутты таңдауға рұқсат болғандықтан, Rollbahn D деп белгіленген бағытты таңдады. Солтүстікте 277-ші Фольксгренадер дивизиясы АҚШ-тың 99-шы және 2-ші жаяу әскер дивизияларының қорғаныс шебін бұзуға тырысты. 12-ші СС танк дивизиясы, қосымша жаяу әскер (панцергренадер және фольксгренадер) дивизияларымен күшейтіліп, Ланзераттың солтүстігіндегі Лосхаймерграбендегі маңызды жол торабын басып алды және Рошерат пен Кринкельт егіз ауылдарына шабуыл жасады.

11-ші орын

1944 жылдың 17 желтоқсанында Сент-Виттен солтүстік-шығысқа қарай шамамен 10 шақырым жерде Бельгияның Верэтте тағы бір кішігірім қырғын жасалды. Он бір афроамерикандық сарбаз қолда бергеннен кейін азапталды, содан кейін Шнелльгруппе Книттельге қарасты 1-ші СС танк дивизиясының әскерлері оларды атып өлтірді. Өлімге дейін алған жарақаттарының ішінде басына штыкпен салынған жаралар, сынған аяқтар және кесілген саусақтар болды. Осы қылмыс үшін кінәлілер жазаланбады. 2001 жылы бір топ адам осы он бір афроамерикандық сарбаздың қаһармандық есімдерін мәңгі есте қалдыру үшін ескерткіш құруға кірісті.

Немістер батысқа қарай алға жылжиды

Кешке қарай оқшауланған топ солтүстікке жылжып, АҚШ-тың 99-шы жаяу әскер дивизиясымен қақтығысты, ал Kampfgruppe Peiper Ставелоттың алдына жетті. Пайпердің күштері американдықтардың қарсыласуының күшті болуына және американдықтар шегінген кезде инженерлері көпірлерді жарып, жанар-жағармай қоймаларын тастап кеткеніне байланысты жоспарланған мерзімінен қалып қойды. Пайпердің бөлімі кешікті, ал көліктеріне қажетті отын жеткізілмеді. Эйфель аймағынан Ставелотқа дейінгі сапар 1940 жылы 9 сағат алса, енді 36 сағатқа созылды. Kampfgruppe Peiper 18 желтоқсанда Ставелотқа шабуыл жасады, бірақ американдықтар үлкен жанар-жағармай қоймасын эвакуациялағанға дейін қаланы басып ала алмады. Үш танк көпірді басып алуға тырысты, бірақ жетекші көлік минаға түсті. Содан кейін 60 гранатометші алға жылды, бірақ американдықтардың тығыз қорғаныс оғымен тоқтатылды. Келесі күні қызу танк шайқасынан кейін, американдық инженерлер көпірді жарылмағандықтан, немістер қалаға енді. Сәттілігін пайдаланып, уақытты жоғалтпау ниетімен, Пайпер күштің көп бөлігін Ставелотта қалдырып, маңызды Трои-Понтс көпіріне шабуыл тобын жіберді. 18 желтоқсан күні сағат 11:30-да олар жеткенде, шегініп келе жатқан американдық инженерлер оны жарып жіберді. Пайпер солтүстікке бұрылып, Ла Глейз және Шенеу ауылдарына бет бұрды. Шенеуда алғы шепке американдық шабуылдаушы бомбалаушылары шабуыл жасап, екі танкты және бес бронетранспортерді жойды, тар жолды жапты. Топ кешке сағат 16:00-де қайтадан қозғалды және шамамен сағат 18:00-де бастапқы бағытына оралды. Kampfgruppe Peiper мен Мёз арасындағы қалған екі көпірдің бірі – Лиеннен өтетін көпір немістер жақындағанда американдықтар тарапынан жарылды. Пайпер солтүстікке бұрылып, Ла Глейз және Стоумонт арасындағы орманда күштерін тоқтатты. Ол Стоумонттың мықты бекітілгенін және американдықтардың Спадан қосымша күштер әкеліп жатқанын білді. Пайпердің оңтүстігінде Хансен тобының ілгерілеуі тоқтап қалды. СС оберфюрері Монке Хансенді күтуге тағайындалған Schnellgruppe Knittel-ге, орнына Пайперге көмектесу үшін алға жылжуды бұйырды. СС штурмбаннфюрері Книттель сағат 19:00 шамасында Ставелоттағы көпірден өтіп, қаланы қайта басып алуға тырысқан американдық күштермен қақтығысты. Книттель Ла Глейзге қарай жылды, ал көп ұзамай американдықтар Ставелотты қайта басып алды. Пайпер мен Книттель екеуі де қоршауға түсу қаупіне тап болды.

By the evening the spearhead had pushed north to engage the U. S. 99th Infantry Division and Kampfgruppe Peiper arrived in front of Stavelot. Peiper's forces were already behind his timetable because of the stiff American resistance and because when the Americans fell back, their engineers blew up bridges and emptied fuel dumps. Peiper's unit was delayed and his vehicles denied critically needed fuel. They took 36 hours to advance from the Eifel region to Stavelot, while the same advance required nine hours in 1940. Kampfgruppe Peiper attacked Stavelot on 18 December but was unable to capture the town before the Americans evacuated a large fuel depot. Three tanks attempted to take the bridge, but the lead vehicle was disabled by a mine. Following this, 60 grenadiers advanced forward but were stopped by concentrated American defensive fire. After a fierce tank battle the next day, the Germans finally entered the town when U. S. engineers failed to blow the bridge. Capitalizing on his success and not wanting to lose more time, Peiper rushed an advance group toward the vital bridge at Trois Ponts, leaving the bulk of his strength in Stavelot. When they reached it at 11:30 on 18 December, retreating U. S. engineers blew it up. Peiper detoured north towards the villages of La Gleize and Cheneux. At Cheneux, the advance guard was attacked by American fighter bombers, destroying two tanks and five halftracks, blocking the narrow road. The group began moving again at dusk at 16:00 and was able to return to its original route at around 18:00. Of the two bridges remaining between Kampfgruppe Peiper and the Meuse, the bridge over the Lienne was blown by the Americans as the Germans approached. Peiper turned north and halted his forces in the woods between La Gleize and Stoumont. He learned that Stoumont was strongly held and that the Americans were bringing up strong reinforcements from Spa. To Peiper's south, the advance of Kampfgruppe Hansen had stalled. SS Oberführer Mohnke ordered Schnellgruppe Knittel, which had been designated to follow Hansen, to instead move forward to support Peiper. SS Sturmbannführer Knittel crossed the bridge at Stavelot around 19:00 against American forces trying to retake the town. Knittel pressed forward towards La Gleize, and shortly afterward the Americans recaptured Stavelot. Peiper and Knittel both faced the prospect of being cut off.

Неміс ілгерілеуі тоқтатылды

19 желтоқсанның таңында Пейпер Стоумонттағы американдық қорғаушыларды күтпеген шабуылмен таңқалдырды. Ол 2-ші СС танк-гренадиер полкінің жаяу әскерін шабуылға жіберді, ал олардың қатарына ену үшін Фолсширмхерлер ротасын жіберді. Содан кейін қалаға қарсы танк шабуылын ұйымдастырды. Америкалық танк батальоны келді, бірақ екі сағаттық танк шайқасынан кейін Пейпер 10:30-да Стоумонтты басып алды. Книттель Пейпермен қосылып, американдықтардың шығысқа қарай Ставелотты қайта басып алғанын хабарлады. Пейпер Книттелге Ставелотты қайтадан иеленуге бұйрық берді. Өзінің жағдайын бағалап, ол өзінің Kampfgruppe-ының Стоумонттың батысындағы көпірден өтіп, алға жылжу үшін жеткілікті отыны жоқ екенін анықтады. 19 желтоқсанның кешіне дейін ол Стоумонттың батысындағы ұстанымдарын сақтап тұрды, содан кейін оларды ауылдың шетіне шегіндірді. Сол күні кешке генерал-майор Джеймс Гэвин басқаратын АҚШ-тың 82-ші әуедесанттық дивизиясы Ла Глейзеге келді және Пейпердің жоспарланған бағыты бойынша орналасты. Немістің Пейперді күшейту әрекеттері сәтсіз аяқталды. Хансен тобы оңтүстік бағыттағы нашар жол жағдайларымен және американдықтардың қарсыласуымен күресіп жатты. Шнелльгруппе Книттель Ставелот маңындағы биік жерлерден шегінуге мәжбүр болды. Штавелотты басып алуға бұйрық берілген Kampfgruppe Sandig тағы бір сәтсіз шабуыл жасады. Алтыншы танк армиясының командирі Сепп Дитрих I СС танк корпусының командирі Герман Присске Пейпердің шайқас тобын қолдау үшін күш-жігерін арттыруды бұйырды, бірақ Присс бұзып өте алмады. 30-шы жаяу әскер дивизиясының 119-шы жаяу әскер полкінің 2-ші батальонының шағын бөлімшелері 21 желтоқсанның таңында Kampfgruppe Peiper-дің шашыраған бөлімшелеріне шабуыл жасады. Олар сәтсіз аяқталып, кері шегінуге мәжбүр болды, ал батальон командирі майор Хал Д. Маккоунды қоса алғанда, бірнеше әскері тұтқындалды. Пейпер өзінің күшейткіштерінің шығысындағы Ла Глейзеде жиналуға бағытталғанын біліп, Фройдкорт қамалында жараланған американдық және неміс әскерлерін қалдырып, шегінді. Ченнодан шегінген кезде 82-ші әуедесанттық дивизиясының американдық парашютистері үй-үй шайқаста немістермен қатысты. 22 желтоқсанда американдықтар Kampfgruppe Peiper-ді оққа тосты, және немістердің азық-түлігі бітіп, отыны да жоқ болса да, олар күресін жалғастырды. Люфтваффе қорын жабдықтау миссиясы SS бригадфюреры Вильгельм Мохнке Пейпер берген координаттар дұрыс емес екенін айтқандықтан, Stoumont-тағы американдықтардың қолына түсті. Ла Глейзеде Пейпер неміс күшінің келуін күтіп, қорғанысқа орналасты. Көмекші күштер одақтастардың шебін бұзуға мүмкіндік таппағандықтан, ол одақтастардың шебін бұзып, 23 желтоқсанда неміс шебіне қайтуға шешім қабылдады. Kampfgruppe әскерлері көліктері мен ауыр жабдықтарын тастап кетуге мәжбүр болды, бірақ қалған 800 әскердің көп бөлігі қашып құтыла алды.

At dawn on 19 December, Peiper surprised the American defenders of Stoumont by sending infantry from the 2nd SS Panzergrenadier Regiment in an attack and a company of Fallschirmjäger to infiltrate their lines. He followed this with a Panzer attack, gaining the eastern edge of the town. An American tank battalion arrived but, after a two hour tank battle, Peiper finally captured Stoumont at 10:30. Knittel joined up with Peiper and reported the Americans had recaptured Stavelot to their east. Peiper ordered Knittel to retake Stavelot. Assessing his own situation, he determined that his Kampfgruppe did not have sufficient fuel to cross the bridge west of Stoumont and continue his advance. He maintained his lines west of Stoumont for a while, until the evening of 19 December when he withdrew them to the village edge. On the same evening the U. S. 82nd Airborne Division under Maj. Gen. James Gavin arrived and deployed at La Gleize and along Peiper's planned route of advance. German efforts to reinforce Peiper were unsuccessful. Kampfgruppe Hansen was still struggling against bad road conditions and stiff American resistance on the southern route. Schnellgruppe Knittel was forced to disengage from the heights around Stavelot. Kampfgruppe Sandig, which had been ordered to take Stavelot, launched another attack without success. Sixth Panzer Army commander Sepp Dietrich ordered Hermann Priess, commanding officer of the I SS Panzer Corps, to increase its efforts to back Peiper's battle group, but Priess was unable to break through. Small units of the U. S. 2nd Battalion, 119th Infantry Regiment, 30th Infantry Division, attacked the dispersed units of Kampfgruppe Peiper on the morning of 21 December. They failed and were forced to withdraw, and a number were captured, including battalion commander Maj. Hal D. McCown. Peiper learned that his reinforcements had been directed to gather in La Gleize to his east, and he withdrew, leaving wounded Americans and Germans in the Froidcourt Castle [fr]. As he withdrew from Cheneux, American paratroopers from the 82nd Airborne Division engaged the Germans in fierce house to house fighting. The Americans shelled Kampfgruppe Peiper on 22 December, and although the Germans had run out of food and had virtually no fuel, they continued to fight. A Luftwaffe resupply mission went badly when SS Brigadeführer Wilhelm Mohnke insisted the grid coordinates supplied by Peiper were wrong, parachuting supplies into American hands in Stoumont. In La Gleize, Peiper set up defenses waiting for German relief. When the relief force was unable to penetrate the Allied lines, he decided to break through the Allied lines and return to the German lines on 23 December. The men of the Kampfgruppe were forced to abandon their vehicles and heavy equipment, although most of the 800 remaining troops were able to escape.

Нәтиже

АҚШ-тың 99-шы жаяу әскер дивизиясы, саны жағынан бес есе кем болса да, қарсы жаққа 18 есе көп шығын келтірді. Дивизия өзінің тиімді күшінің шамамен 20 пайызын жоғалтты, оның ішінде 465 адам қаза тапты және 2 524 адам жарақаты, жарақат алуы, шаршауы немесе траншея аяғынан эвакуацияланды. Неміс әскерінің шығындары одан да көп болды. 99-шы дивизияның қарсы тұрған солтүстік секторында 4000-нан астам адам қаза тауып, 60 танк және ірі артиллериялық қару-жарақтар жойылды. Тарихшы Джон С.Д. Эйзенхауэр: «2-ші және 99-шы дивизиялардың солтүстік жақтағы қимылдары Арденн кампаниясының ең шешушісі болып есептелуі мүмкін» деп жазды. Американдықтардың бекем қорғанысы немістерге Бельгияның Льеж және Спа қалаларындағы, сондай-ақ Елсенборн қырқасының батысындағы Мез өзеніне жететін жол желісіне жақын орналасқан үлкен көлемдегі жабдықтауларға қол жеткізуге мүмкіндік бермеді. 10 күндік қатал шайқастан кейін олар американдықтарды ауылдардан ығыстырды, бірақ қырқадан шығара алмады. Бірінші АҚШ армиясының V корпусының бөлімдері неміс күштерінің батысқа қарайғы жол желісіне жетуіне кедергі келтірді.

"Стоссер" операциясы

Stösser операциясы – американдықтардың жоғарғы жағалауындағы (Hoge Venen) американдықтардың артқы жағына түсірілген десант. Мақсаты – "Барак Мишель" жол торабы болды. Ол Фридрих Август Фрайхерр фон дер Хейдте басшылығымен жүзеге асырылды, немістер оны Крит шайқасының батыры деп есептейді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс парашютшілерінің түнде жасаған жалғыз десанты болды. Хейдтеге шабуылға дайындалуға бар болғаны сегіз күн берілді. Оның өз полкін пайдалануына рұқсат берілмеді, себебі олардың қимылы одақтастарды алдағы қарсы шабуыл туралы ескертуі мүмкін еді. Оның орнына оған 800 адамнан тұратын «Кампфгруппе» берілді. II парашют корпусына әр полкінен 100 адам қосу міндеті жүктелді. Қолбасшыларына адалдығын көрсетіп, Хейдтенің 6-шы парашют полкіне қарасты 150 әскері бұйрыққа бағынбай, оған қосылды. Олардың бөлімдер арасындағы үйлесімділікті орнатуға немесе бірлесіп жаттығуға уақыты жетпеді. Парашютпен түсіру толық сәтсіздікке ұшырады. Хейдте барлығы 300-ге жуық әскер жинады. Олар одақтастарға қарсы тұру үшін тым аз және әлсіз болғандықтан, жол торабын басып алу жоспарынан бас тартып, миссияны барлауға ауыстырды. Бір шайқасқа ғана жететіндей оқ-дәрісімен, олар Германияға қарай шегініп, американдықтардың артқы жағына шабуыл жасады. Оның шаршаған жүзге жуық әскері ғана неміс артқы жағына жетті.

Шенонь қазағы

Мальмедидегі қырғыннан кейін, 1945 жылғы 1 қаңтарда, бұрын тұтқын алуға тыйым салынған бұйрық алған американдық әскерлер Бельгияның Шенонне ауылының жанында (Бастоньнен 8 км қашықтықта) шамамен алпыс неміс әскери тұтқынын атқылап өлтірді.

Ортаға шабуыл

Немістер орталықта (Шне-Эйфель секторының 20 милі (32 км)) жақсырақ іске асты, Бесінші танк армиясы АҚШ-тың 28-ші және 106-шы жаяу әскер дивизиялары ұстаған позицияларға шабуыл жасады. Немістердің солтүстікте жұмылдырылған зор күштері жетіспесе де, 28-ші және 106-шы дивизияларға қарағанда айқын сандық және материалдық артықшылықтары болды. Олар 106-шы дивизияның екі толыққанды полкінің (422-ші және 423-ші) қоршауына алып, тістелеу қозғалысын қолданып, оларды қарсылық көрсетпей тапсыруға мәжбүр етті, бұл Мантеуффельдің жаңа тактикасының тиімді қолданылғанын көрсетеді. АҚШ армиясының ресми тарихында былай делінген: «Бұл жерде кем дегенде жеті мың [адам] жоғалды, ал нақты саны сегіз немесе тоғыз мыңға жуық болуы мүмкін. Қару-жарақ және жабдықтардың жоғалғаны да өте көп болды. Сондықтан Шне-Эйфель шайқасы – 1944–1945 жылдары Еуропа театрларында американдық әскерлердің бастан кешкен ең ауыр жеңілісі».

Сент-Вит үшін шайқас

Орталықта, маңызды жол тоғысы болған Сент-Вит қаласы фон Мантеуффель мен Дитрих әскерлері үшін ең үлкен қиындық туғызды. 7-ші бронетанкті дивизияның басшылығымен қорғанысқа 106-шы АҚШ жаяу әскер дивизиясының қалған полкі, сондай-ақ 9-шы бронетанкті дивизия мен 28-ші АҚШ жаяу әскер дивизиясының бөлімдері кірді. Генералдар Роберт В. Хасброук (7-ші бронетанкті) және Алан В. Джонс (106-шы жаяу әскер) басқаруымен жұмыс істеген бұл бөлімшелер неміс шабуылына қарсы сәтті тұрып, неміс әскерінің жылдам ілгерілеуін айтарлықтай баяулатты. Монтгомеридің бұйрығымен Сент-Вит 21 желтоқсанда эвакуацияланды; АҚШ әскерлері аймақтағы бекініске шегінді, бұл немістердің табысты шабуылына елеулі кедергі келтірді. 23 желтоқсанда немістер қанаттарын қиратқаннан кейін қорғаушылардың позициясы сақталмайтын болды және АҚШ әскерлеріне Салм өзенінен батысқа шегінуге бұйрық берілді. Неміс жоспары Сент-Витті 17 желтоқсан күні сағат 18:00-ге дейін басып алуды көздегендіктен, қаланың ішінде және төңірегіндегі созылған шайқас олардың жоспарланған мерзіміне үлкен соққы берді.

Меза өзенінің көпірлері

Мейзадағы Гивет, Динант және Намур қалаларындағы өзен өткелдерін қорғау үшін Монтгомери 19 желтоқсанда қолдағы азазды бірліктерге көпірлерді ұстап тұруға бұйрық берді. Бұл асығыс жиналған күшке әкелді, оған артқы эшелон әскерлері, әскери полиция және әскери-әуе күштерінің қызметкерлері кірді. Британдық 11-ші бронедивизияның 29-шы бронебригадасы, бұрын өз танктерін қайта жабдықтау үшін тапсырған еді, оларға танктерін қайта алып, сол аймаққа бару тапсырылды. Осы күш-жігер үшін британдық XXX корпусы күшті күшейтілді. Арденндердегі корпустың бөлімдері 51-ші (Гайленд) және 53-ші (Уэльс) жаяу әскер дивизиялары, британдық 6-шы әуеде десантталатын дивизия, 29-шы және 33-ші бронебригадалар, сондай-ақ 34-ші танк бригадасы болды. Солтүстік және оңтүстік жақтағы қиындықтарға тап болған неміс күштерінен өзгеше, орталықтағы неміс әскерінің ілгерілеуі айтарлықтай табысқа жетті. Бесінші танк армиясын 2-ші танк дивизиясы бастап келе жатты, ал Panzer Lehr дивизиясы (Бронетехникалық оқу дивизиясы) оңтүстіктен келді, Бастоньді басқа бөлімшелерге қалдырып кетті. 21 желтоқсанда Орт өзені Ортвильден өтілді. Отын жетіспеуі алға жылжуды бір күнге тоқтатты, бірақ 23 желтоқсанда шабуыл екі кішкентай қала – Харгимонт және Марше-ан-Фаменнеге қарай қайта басталды. Харгимонт сол күні басып алынды, бірақ Марше-ан-Фаменне американдық 84-ші дивизиямен күшті қорғалды. XXXXVII танк корпусының қолбасшысы генерал фон Люттвиц дивизияға Динант және Мейзаға қарай батысқа бұрылуға бұйрық берді, Марше-ан-Фаменнеде тек тоқтау күшін қалдырды. Тар дәлізбен ғана жылжуға қарамастан, 2-ші танк дивизиясы жылдам ілгеріледі, бұл Берлинде қуанышқа орын берді. Бас штаб енді Бесінші танк армиясы үшін 9-шы танк дивизиясын босатып, оны Маршеде орналастырды. 22/23 желтоқсанда неміс әскерлері Динаннан бірнеше шақырымдай алда орналасқан Фой Нотр-Дам орманына жетті. Тар дәліз үнемі фланголық шабуылдардың қауіп төндіруіне байланысты үлкен қиындықтар тудырды. 24 желтоқсанда неміс әскерлері батысқа ең алыс енуді жасады. Panzer Lehr дивизиясы Celles қаласын басып алды, ал одан сәл солтүстікке қарай 2-ші танк дивизиясының бөлімдері Фой Нотр-Дамда Динантқа жақын Мейзаны көріп тұрды. Өзеннің шығыс жағында асығыс жиналған британдық тоқтау күштері неміс Battlegroup Böhm-нің Динант көпіріне жақындауына кедергі келтірді. 29-шы бронебригадасы немістерге тұзақ құрып, Фой Нотр-Дамның ішінде және айналасында үш «Пантераны» және бірнеше көлік құралдарын жойды. Рождество қарсаңында бұл бағыттағы шабуыл тоқтатылды, өйткені одақтас күштер 2-ші танк дивизиясы ұстап тұрған тар дәлізді қауіпке тікелей шалды.

To protect the river crossings on the Meuse at Givet, Dinant and Namur, Montgomery ordered those few units available to hold the bridges on 19 December. This led to a hastily assembled force including rear echelon troops, military police and Army Air Force personnel. The British 29th Armoured Brigade of British 11th Armoured Division, which had turned in its tanks for re equipping, was told to take back their tanks and head to the area. British XXX Corps was significantly reinforced for this effort. Units of the corps which fought in the Ardennes were the 51st (Highland) and 53rd (Welsh) Infantry Divisions, the British 6th Airborne Division, the 29th and 33rd Armoured Brigades, and the 34th Tank Brigade. Unlike the German forces on the northern and southern shoulders who were experiencing great difficulties, the German advance in the center gained considerable ground. The Fifth Panzer Army was spearheaded by the 2nd Panzer Division while the Panzer Lehr Division (Armored Training Division) came up from the south, leaving Bastogne to other units. The Ourthe River was passed at Ourtheville on 21 December. Lack of fuel held up the advance for one day, but on 23 December the offensive was resumed towards the two small towns of Hargimont and Marche en Famenne. Hargimont was captured the same day, but Marche en Famenne was strongly defended by the American 84th Division. Gen. von Lüttwitz, commander of the XXXXVII Panzer Korps, ordered the division to turn westwards towards Dinant and the Meuse, leaving only a blocking force at Marche en Famenne. Although advancing only in a narrow corridor, 2nd Panzer Division was still making rapid headway, leading to jubilation in Berlin. Headquarters now freed up the 9th Panzer Division for Fifth Panzer Army, which was deployed at Marche. On 22/23 December German forces reached the woods of Foy Nôtre Dame, only a few kilometers ahead of Dinant. The narrow corridor caused considerable difficulties, as constant flanking attacks threatened the division. On 24 December, German forces made their furthest penetration west. The Panzer Lehr Division took the town of Celles, while a bit farther north, parts of 2nd Panzer Division were in sight of the Meuse near Dinant at Foy Nôtre Dame. A hastily assembled British blocking force on the east side of the river prevented the German Battlegroup Böhm from approaching the Dinant bridge. The 29th Armoured Brigade ambushed the Germans knocking out three Panthers and a number of vehicles in and around Foy Nôtre Dame. By late Christmas Eve the advance in this sector was stopped, as Allied forces threatened the narrow corridor held by the 2nd Panzer Division.

"Греф" және "Валют" операциялары

Грейф операциясы ("Гриффин") кезінде Отто Скорцени өзінің ағылшын тілді немістерден құралған батальонының бір бөлігін американдық форма киімінде жауынгерлердің желісіне сәтті енгізді. Олар Муа өзенінің маңызды көпірлерін басып алуға қол жеткізбесе де, олардың қатысуы олардың әскери іс-қимылдарына қарамастан, үлкен шатақ тудырды және қауесеттер жылдам тарады. Тіпті генерал Джордж Паттон да алаңдады және 17 желтоқсанда генерал Дуайт Эйзенхауэрге жағдайды былай сипаттады: "Үлкен тіл білетін немістер қызыл көздерімен әрекет етеді, сымдарды кеседі, жол көрсеткіштерді бұрады, бүкіл дивизияларды қорқытып, біздің қорғанысымызға тесік ашады". Одақтас әскерлерінің тылында көптеген бақылау-тексеру бекеттері құрылды, бұл сарбаздар мен жабдықтардың қозғалысын айтарлықтай баяулатты. Американдық әскери полициясы осы бекеттерде әскерлерден әр американдықтан күтілетін сұрақтар қойды, мысалы Микки Маустың қарындасы кім, бейсбол есебі қандай немесе нақты АҚШ штатының астанасы қайсысы – бірақ көптеген әскерлер еске түсіре алмады немесе білмеді. Генерал Омар Брэдли Иллинойс штатының астанасы Спрингфилд екенін дұрыс атаған кезде қысқа мерзімге ұсталды, өйткені оны тексерген американдық әскери полициясы астана Чикаго деп жаңылысты. Қауіпсіздік шараларын күшейтуге қарамастан, неміс диверсанттарының жұмысы қиын болды және олардың көптегені қолға түсті. Тіпті тергеу кезінде де олар дезинформация тарату мақсатын жалғастырды; олардың миссиясы туралы сұрағанда, кейбіреулері Парижге генерал Дуайт Эйзенхауэрді өлтіру немесе тұтқындау үшін жіберілгендерін айтты. Генералдың төңірегіндегі қауіпсіздік күшейтілді және Эйзенхауэр штабына қамалды. Скорценидің адамдары американдық форма киімінде ұсталғандықтан, олар тыңшылық қызметі үшін өлім жазасына кесілді. Бұл сол кездегі барлық әскерлердің стандартты тәжірибесі болды, өйткені көптеген соғысушылар өз аумағын жау тыңшыларының қаупінен қорғауды қажет деп есептеді. Скорцени неміс заңгерлерінің оған американдық форма киіп, шайқасқа түспесе, мұндай тактика соғыс айласы болып саналатынын айтқанын мәлімдеді. Скорцени мен оның адамдары ұсталу жағдайында американдық формаларының астына неміс формаларын киіп, өздерінің тағдырына дайын болды. Скорцени 1947 жылы Дахаудағы сот процесінде "Грейф" операциясын басқарғаны үшін соғыс заңдарын бұзды деген айыппен американдық әскери трибуналда сотталды, бірақ ақталды. Кейін Испания мен Оңтүстік Америкаға көшіп кетті.

For Operation Greif ("Griffin"), Otto Skorzeny successfully infiltrated a small part of his battalion of English speaking Germans disguised in American uniforms behind the Allied lines. Although they failed to take the vital bridges over the Meuse, their presence caused confusion out of all proportion to their military activities, and rumors spread quickly. Even General George Patton was alarmed and, on 17 December, described the situation to General Dwight Eisenhower as "Krauts speaking perfect English raising hell, cutting wires, turning road signs around, spooking whole divisions, and shoving a bulge into our defenses." Checkpoints were set up all over the Allied rear, greatly slowing the movement of soldiers and equipment. American MPs at these checkpoints grilled troops on things that every American was expected to know, like the identity of Mickey Mouse's girlfriend, baseball scores, or the capital of a particular U. S. state—though many could not remember or did not know. General Omar Bradley was briefly detained when he correctly identified Springfield as the capital of Illinois because the American MP who questioned him mistakenly believed the capital was Chicago. The tightened security nonetheless made things very hard for the German infiltrators, and a number of them were captured. Even during interrogation, they continued their goal of spreading disinformation; when asked about their mission, some of them claimed they had been told to go to Paris to either kill or capture General Dwight Eisenhower. Security around the general was greatly increased, and Eisenhower was confined to his headquarters. Because Skorzeny's men were captured in American uniforms, they were executed as spies. This was the standard practice of every army at the time, as many belligerents considered it necessary to protect their territory against the grave dangers of enemy spying. Skorzeny said that he was told by German legal experts that as long he did not order his men to fight in combat while wearing American uniforms, such a tactic was a legitimate ruse of war. Skorzeny and his men were fully aware of their likely fate, and most wore their German uniforms underneath their American ones in case of capture. Skorzeny was tried by an American military tribunal in 1947 at the Dachau Trials for allegedly violating the laws of war stemming from his leadership of Operation Greif but was acquitted. He later moved to Spain and South America.

Оңтүстіктегі шабуыл

Оңтүстікте Мантеффель майданында негізгі шабуыл Оур өзенін кесіп өткен барлық дивизиялар арқылы жүзеге асырылды, содан кейін Сент-Виф және Бастоньнің маңызды жол тораптарына қысым күшейтілді. Көбірек тәжірибесі бар АҚШ-тың 28-ші жаяу әскер дивизиясы, 106-шы жаяу әскер дивизиясының тәжірибесіз сарбаздарына қарағанда әлдеқайда жақсы қарсылық көрсетті. 28-ші дивизияның ең солтүстік полкі – 112-ші жаяу әскер полкі, Оур өзенінің шығысындағы үздіксіз майданды ұстап тұрып, екі күн бойы неміс әскерлерін Оурен маңындағы Оур өзенінің көпірлерін басып алудан және пайдаланудан алдын алды, содан кейін батысқа қарай бірте-бірте шегінді. 28-ші дивизияның 109-шы және 110-шы полктерінің жағдайы нашар болды, себебі олар тым жұқақ жайылғандықтан, олардың позицияларын оңай айналып өтуге болады. Екеуі де басым күштерге қарсы қаһармандық қарсылық көрсетіп, неміс жоспарын бірнеше күнге кешіктірді. 110-шы полктің жағдайы ең қиын болды, өйткені ол 18 шақырымдық майданға жауапты болды, ал оның 2-ші батальоны дивизиялық резерв ретінде сақталды. Танк колонналары аяқталған ауылдарды және қатты шайқаста кеңінен бөлінген бекіністерді басып алып, төрт күн ішінде Бастоньге жақын жерлерге жетті. Ауылдар мен американдық бекіністер үшін болған күрес, сондай-ақ неміс тарапындағы көлік қиындықтары шабуылды жеткілікті түрде баяулатты, бұл 101-ші әуеде десанттық дивизияның (9-шы және 10-шы бронетанқ дивизияларының бөлімдерімен күшейтілген) 19 желтоқсан күні таңертең жүк көліктерімен Бастоньге жетуіне мүмкіндік берді. Бастоньді американдық парашютистердің қаһармандық қорғауы, олар ерекше көзге түсті, немістерге қаланың маңызды жол тораптарын басып алуға мүмкіндік бермеді. Танк колонналары екі жағынан өтіп, 20 желтоқсанда Бастоньді қоршап алды, бірақ маңызды жол торабын басып алуға қол жеткізе алмады. Шабыс аяқталғаннан кейін 20 жыл өткен соң генерал МакАулиф 10-шы "Тигр" бронетанқ дивизиясының жауынгерлерін мақтап былай деді: "Мен үшін әрқашан өкінішті болды, 10-шы бронетанқ дивизиясының B ұрыс тобы Бастонь шайқасында лайықты құрметке ие болмады. Газеттер мен радиодағы барлық әңгіме парашютистер туралы болды. Шын мәнінде, 10-шы бронетанқ дивизиясы 18 желтоқсанда, бізден бір күн бұрын, ол жерде болды және біз оған кірмей тұрып, өте қиын шайқасқа қатысты, мен шын жүректен сенемін, егер 10-шы бронетанқ дивизиясының үш бөлімінің қорғаныс күресі болмаса, біз ешқашан Бастоньге кіре алмас едік, және қаланы немістердің шабуылынан қорғағандар осы дивизияның үш бөлімі болды." Оңтүстікте Бранденбергердің үш жаяу әскер дивизиясы АҚШ-тың VIII корпусының дивизияларымен 6 шақырымдық қашықтыққа жылжудан кейін тоқтатылды; бұл майдан берік ұсталды. Бранденбергердің командалық құрамындағы 5-ші парашют дивизиясы ғана ішкі флангда 19 шақырымға (12 миль) жылдамдап, өздеріне жүктелген рөлді ішінара орындады. Эйзенхауэр және оның бас қолбасшылары 17 желтоқсанда Ардендегі шайқастың жергілікті қарсы шабуыл емес, ірі шабуыл екенін түсінді және аймаққа үлкен күштерді жіберді. Бір апта ішінде 250 000 әскер жіберілді. 82-ші әуеде десанттық дивизияның генералы Гавин бірінші болып оқиға орнына келді және 101-ші дивизияға Бастоньді ұстауға бұйрық берді, ал 82-ші дивизия SS танк дивизияларымен күресудің қиын міндетін алды; сондай-ақ ол Эльсенборн қырқасының солтүстігіндегі шайқасқа да тасталды.

Further south on Manteuffel's front, the main thrust was delivered by all attacking divisions crossing the River Our, then increasing the pressure on the key road centers of St. Vith and Bastogne. The more experienced U. S. 28th Infantry Division put up a much more dogged defense than the inexperienced soldiers of the 106th Infantry Division. The 112th Infantry Regiment (the most northerly of the 28th Division's regiments), holding a continuous front east of the Our, kept German troops from seizing and using the Our River bridges around Ouren for two days, before withdrawing progressively westwards. The 109th and 110th Regiments of the 28th Division fared worse, as they were spread so thinly that their positions were easily bypassed. Both offered stubborn resistance in the face of superior forces and threw the German schedule off by several days. The 110th's situation was by far the worst, as it was responsible for an 11 mile (18 km) front while its 2nd Battalion was withheld as the divisional reserve. Panzer columns took the outlying villages and widely separated strong points in bitter fighting, and advanced to points near Bastogne within four days. The struggle for the villages and American strong points, plus transport confusion on the German side, slowed the attack sufficiently to allow the 101st Airborne Division (reinforced by elements from the 9th and 10th Armored Divisions) to reach Bastogne by truck on the morning of 19 December. The fierce defense of Bastogne, in which American paratroopers particularly distinguished themselves, made it impossible for the Germans to take the town with its important road junctions. The panzer columns swung past on either side, cutting off Bastogne on 20 December but failing to secure the vital crossroads. Twenty years after the battle, General McAuliffe praised the men of the 10th Armored "Tiger" Division saying, "It's always seemed regrettable to me, that Combat Command B of the 10th Armored Division didn't get the credit it deserved in the battle of Bastogne. All of the newspaper and radio talk was about the paratroopers. Actually, the 10th Armored Division was in there December 18th, a day before we were, and had some very hard fighting before we ever got into it, and I sincerely believe that we would never have been able to get into Bastogne if it had not been for the defensive fighting of the three elements of the 10th Armored Division who were first into Bastogne and protected the town from invasion by the Germans." In the extreme south, Brandenberger's three infantry divisions were checked by divisions of the U. S. VIII Corps after an advance of 4 mile (6 km); that front was then firmly held. Only the 5th Parachute Division of Brandenberger's command was able to thrust forward 12 mile (19 km) on the inner flank to partially fulfill its assigned role. Eisenhower and his principal commanders realized by 17 December that the fighting in the Ardennes was a major offensive and not a local counterattack, and they ordered vast reinforcements to the area. Within a week 250,000 troops had been sent. General Gavin of the 82nd Airborne Division arrived on the scene first and ordered the 101st to hold Bastogne while the 82nd would take the more difficult task of facing the SS Panzer Divisions; it was also thrown into the battle north of the bulge, near Elsenborn Ridge.

Бастонь қоршауы

19 желтоқсанда Вердендегі бекіністе одақтас әскерлерінің жоғары сатыдағы қолбасшылары кездесті. Осы кезде Бастонь қаласы және Арден аймағындағы тым терең өзен аңғарлары мен батпақты сазды жерлері бар, тығыз орманды таулы жерлер арқылы өтетін 11 нығайтылған жол желісі күшті қауіпке ұшырады. Бастонь бұрын VIII корпустың штабы болған. Қаланың оңтүстігінен және солтүстігінен айналып өтуге тиіс екі бөлек батысқа қарай жылжыған неміс колонналары – XLVII тандық корпусының 2-ші тандық дивизиясы және тандық оқу дивизиясы, сондай-ақ корпустың жаяу әскері (26-шы халықтық гренадер дивизиясы), қаладан 16 шақырымға дейінгі қашықтықтағы қорғаныс позицияларындағы шайқастарда баяулап, қиындыққа тап болды, бірақ бұл қорғаныс позициялары бірте-бірте қала ішінде асығыс түрде салынған қорғаныстарға кері иелік етілді. Сонымен қатар, жалғыз ашық қалған дәліз (оңтүстік-шығысқа қарай) қауіпке ұшырады, майданның өзгеруіне байланысты ол үзіліссіз жабылып, қала жақын арада толық қоршауға алынуы мүмкін екені күдікті болды. Генерал Эйзенхауэр одақтастардың ашық жерде және шабуылда болғанда неміс әскерлерін қорғаныста болғаннан гөрі оңай жоюға болатынын түсінген соң, генералдарына: «Қазіргі жағдайды апат емес, мүмкіндік ретінде қарастыру керек. Осы үстелде тек көңілді беттер ғана болуы керек» деді. Паттон Эйзенхауэрдің мақсатын түсінген соң: «Жарайды, олардың Парижге дейін баруына батылымыз жетеді. Сосын біз оларды толығымен қиратып жібереміз» деді. Эйзенхауэр өзінің осылайша оптимистік көңілде еместігін айтқаннан кейін, Паттоннан солтүстік-шығыс Францияда орналасқан үшінші армиясын қарсы шабуылға бұруға қанша уақыт қажет екенін сұрады. Басқа генералдардың таңғалуына орай, Паттон 48 сағат ішінде екі дивизиямен шабуылға шыға алатынын мәлімдеді. Паттон кеткеніне дейін, басқа офицерлер білмейтін, ол штабына кемінде корпустың күшімен солтүстікке бұрылудың үш жоспарын дайындауға бұйрық берген еді. Эйзенхауэр оған қанша уақыт кететінін сұрағанда, бұл қозғалысқа қатысты жұмыстар басталған еді. 20 желтоқсанда Эйзенхауэр бірінші және тоғызыншы АҚШ армияларын генерал Брэдлидің 12-ші армия тобынан алып, Монтгомеридің 21-ші армия тобының басқаруына берді. 21 желтоқсанда немістер Бастоньді қоршап алды, оны 101-ші әуе десанттық дивизия, толығымен афроамерикалықтардан құралған 969-шы артиллериялық батальон және 10-шы бронетандық дивизияның «B» жауынгерлік тобы қорғады. Қоршаудағы жағдай қиын болды – медициналық жабдықтардың және медициналық қызметкерлердің көп бөлігі тұтқындалды. Азық-түлік жетіспеді, ал 22 желтоқсанға қарай артиллериялық оқ-дәрісі күніне бір зеңбірекке 10 оқтан аспауға шектелді. Келесі күні ауа райы ашылып, келесі бес күннің төртеуіне қажетті жабдықтар (негізінен оқ-дәрілер) тасталды. Немістердің қаһарлы шабуылдарына қарамастан, қорғаныс шебі сақталды. Неміс қолбасшысы Лютвиц Бастоньнің капитуляциясын талап етті. 101-ші дивизияның әрекеттік командирі генерал Энтони МакАулиф немістердің капитуляция талабын естіген соң, ашуланып: «Есіңізде болсын!» деді. Басқа маңызды мәселелерге көшкеннен кейін, оның штабы немістердің талабына жауап беру керектігін еске салды. Бір офицер, подполковник Гарри Киннард, МакАулифтің алғашқы жауабын «жақсырақ айту қиын» деді. Сөйтіп МакАулиф қағазға, одан кейін немістерге жеткізілген және әскерлерінің рухын көтеріп, танымал болған сөзін жазды: «ЕСІҢІЗДЕ БОЛСЫН!» Бұл жауапты немістерге де, америкалық емес одақтастарға да түсіндіру қажет болды. 21 желтоқсаннан кейін 2-ші тандық дивизия және тандық оқу дивизиясы Бастоньнен алға жылжыды, тек тандық оқу дивизиясының 901-ші полкі 26-шы халықтық гренадер дивизиясына жол торабын басып алуға көмектесу үшін қалды. 26-шы VG Рождество қарсаңында 15-ші тандық гренадер дивизиясынан бір тандық гренадер полкін келесі күні негізгі шабуыл үшін алды. 26-шы VG дивизиясының жеткіліксіз әскері болғандықтан және олардың әскерлері шаршағандықтан, XLVII тандық корпусы периметрдің батыс жағындағы бірнеше жеке орындарға шабуыл жасады, барлық жақтан бірдей шабуыл жасаудың орнына. Шабуыл, оның танктері америкалық желісіне енуде алғашқы табысқа жеткеніне қарамастан, жеңіліске ұшырады және барлық танктері жойылды. Келесі күні, 26 желтоқсанда, генерал Паттонның 4-ші бронетандық дивизиясының алғы шебі, 26-шы (янки) жаяу әскер дивизиясымен толықтырылып, Бастоньге қарай жолақты ашты. 24 желтоқсанға дейін неміс алға жылжуы Муадан бұрын тоқтатылды. Британдық XXX корпусының бөлімдері Динант, Гивет және Намурдағы көпірлерді ұстап тұрды, ал АҚШ бөлімдері оны басып алуға дайын тұрды. Немістер өздерінің жабдықтау желілерін жауып шықты, отын мен оқ-дәрі тапшылығы күрт өсті. Осы кезде немістердің шығыны аз болды, әсіресе бронетехникада, тек Пайпердің әскерлерінің шығыны ерекше көзге түсті. 24 желтоқсан кешкісінде Мантейфель Гитлердің әскери адъютантына барлық шабуылдық операцияларды тоқтатуды және Батыс қабырғасына (әдеби түрде «Батыс қорғанысы») қайтаруды ұсынды. Гитлер бұл ұсыныстан бас тартты. Одақтас қолбасшылығындағы келіспеушіліктер мен шатасу шешуші әрекет жасау мүмкіндігін жойды. Орталықта, Рождество қарсаңында 2-ші бронетандық дивизиясы 2-ші тандық дивизиясының алғы шебін Муада шабуылдап, кесіп тастауға тырысты, ал 4-ші атты әскер тобының бөлімдері 9-шы тандық дивизияны Маршеде ұстап тұрды. Нәтижесінде 2-ші тандық дивизиясының бір бөлігі кесіліп қалды. Тандық оқу дивизиясы оларды құтқаруға тырысты, бірақ толыққанды сәттілікке жете алмады, өйткені қорғаныс шебі сақталды. Келесі екі күнде қорғаныс шебі күшейтілді. 26 және 27 желтоқсанда 2-ші тандық дивизиясының қоршауда қалған бөлімдері екі рет қашып кетуге тырысты, бірақ тек жартылай сәттілікке жетті, көптеген жабдықтар одақтастардың қолына түсті. Маршеден жасалған одақтастардың күшті қысымы неміс қолбасшылығын Муаға қарай шабуыл жасау мүмкін емес деген қорытындыға әкелді. Оңтүстікте Паттонның үшінші армиясы Бастоньді құтқару үшін шайқасты. 26 желтоқсан күні сағат 16:50-де 4-ші бронетандық дивизиясының 37-ші танк батальонының «D» ротасы Бастоньге жетіп, қоршауды бұзды.

Senior Allied commanders met in a bunker in Verdun on 19 December. By this time, the town of Bastogne and its network of 11 hard topped roads leading through the widely forested mountainous terrain with deep river valleys and boggy mud of the Ardennes region was under severe threat. Bastogne had previously been the site of the VIII Corps headquarters. Two separate westbound German columns that were to have bypassed the town to the south and north, the 2nd Panzer Division and Panzer Lehr Division of XLVII Panzer Corps, as well as the Corps' infantry (26th Volksgrenadier Division), coming due west had been engaged and much slowed and frustrated in outlying battles at defensive positions up to 10 mile (16 km) from the town proper, but these defensive positions were gradually being forced back onto and into the hasty defenses built within the municipality. Moreover, the sole corridor that was open (to the southeast) was threatened and it had been sporadically closed as the front shifted, and there was expectation that it would be completely closed sooner than later, given the strong likelihood that the town would soon be surrounded. Gen. Eisenhower, realizing that the Allies could destroy German forces much more easily when they were out in the open and on the offensive than if they were on the defensive, told his generals, "The present situation is to be regarded as one of opportunity for us and not of disaster. There will be only cheerful faces at this table." Patton, realizing what Eisenhower implied, responded, "Hell, let's have the guts to let the bastards go all the way to Paris. Then, we'll really cut 'em off and chew 'em up." Eisenhower, after saying he was not that optimistic, asked Patton how long it would take to turn his Third Army, located in northeastern France, north to counterattack. To the disbelief of the other generals present, Patton replied that he could attack with two divisions within 48 hours. Unknown to the other officers present, before he left Patton had ordered his staff to prepare three contingency plans for a northward turn in at least corps strength. By the time Eisenhower asked him how long it would take, the movement was already underway. On 20 December, Eisenhower removed the First and Ninth U. S. Armies from Gen. Bradley's 12th Army Group and placed them under Montgomery's 21st Army Group. By 21 December the Germans had surrounded Bastogne, which was defended by the 101st Airborne Division, the all African American 969th Artillery Battalion, and Combat Command B of the 10th Armored Division. Conditions inside the perimeter were tough—most of the medical supplies and medical personnel had been captured. Food was scarce, and by 22 December artillery ammunition was restricted to 10 rounds per gun per day. The weather cleared the next day and supplies (primarily ammunition) were dropped over four of the next five days. Despite determined German attacks, the perimeter held. The German commander, Lüttwitz, requested Bastogne's surrender. When Brig. Gen. Anthony McAuliffe, acting commander of the 101st, was told of the German demand to surrender, in frustration he responded, "Nuts!" After turning to other pressing issues, his staff reminded him that they should reply to the German demand. One officer, Lt. Col. Harry Kinnard, noted that McAuliffe's initial reply would be "tough to beat." Thus McAuliffe wrote on the paper, which was typed up and delivered to the Germans, the line he made famous and a morale booster to his troops: "NUTS!" That reply had to be explained, both to the Germans and to non American Allies. Both 2nd Panzer and Panzer Lehr division moved forward from Bastogne after 21 December, leaving only Panzer Lehr division's 901st Regiment to assist the 26th Volksgrenadier Division in attempting to capture the crossroads. The 26th VG received one Panzergrenadier Regiment from the 15th Panzergrenadier Division on Christmas Eve for its main assault the next day. Because it lacked sufficient troops and those of the 26th VG Division were near exhaustion, the XLVII Panzerkorps concentrated its assault on several individual locations on the west side of the perimeter in sequence rather than launching one simultaneous attack on all sides. The assault, despite initial success by its tanks in penetrating the American line, was defeated and all the tanks destroyed. On the following day of 26 December the spearhead of Gen. Patton's 4th Armored Division, supplemented by the 26th (Yankee) Infantry Division, broke through and opened a corridor to Bastogne. By 24 December the German advance was effectively stalled short of the Meuse. Units of the British XXX Corps were holding the bridges at Dinant, Givet, and Namur and U. S. units were about to take over. The Germans had outrun their supply lines, and shortages of fuel and ammunition were becoming critical. Up to this point the German losses had been light, notably in armor, with the exception of Peiper's losses. On the evening of 24 December, Manteuffel recommended to Hitler's Military Adjutant a halt to all offensive operations and a withdrawal back to the Westwall (literally 'Western Rampart'). Hitler rejected this. Disagreement and confusion at the Allied command prevented a strong response, throwing away the opportunity for a decisive action. In the center, on Christmas Eve, the 2nd Armored Division attempted to attack and cut off the spearheads of the 2nd Panzer Division at the Meuse, while the units from the 4th Cavalry Group kept the 9th Panzer Division at Marche busy. As a result, parts of the 2nd Panzer Division were cut off. The Panzer Lehr division tried to relieve them, but was only partially successful, as the perimeter held. For the next two days the perimeter was strengthened. On 26 and 27 December the trapped units of 2nd Panzer Division made two break out attempts, again only with partial success, as major quantities of equipment fell into Allied hands. Further Allied pressure out of Marche finally led the German command to the conclusion that no further offensive action towards the Meuse was possible. In the south, Patton's Third Army was battling to relieve Bastogne. At 16:50 on 26 December, the lead element, Company D, 37th Tank Battalion of the 4th Armored Division, reached Bastogne, ending the siege.

Батыс майданындағы Германияның күш-жігерін қолдау

1 қаңтарда шабуылды жалғастыруға тырысып, немістер екі жаңа операцияны бастады. 09:15-те Люфтваффе «Унтернемен Боденплатте» (Базалық плита операциясы) атты ірі науқанды одақтас әуежайларына қарсы Төмен елдерде бастады. Жүздеген ұшақтар одақтас әуежайларына шабуыл жасап, шамамен 465 ұшақты жойды немесе ауыр зақымдады. Люфтваффе 277 ұшақты жоғалтты, оның 62-сі одақтас күштердің истребительдерінен, ал 172-сі неміс V-1 ұшақ бомбалары/ракеталарынан қорғану үшін орнатылған және жақын мақсатты жарғызу қабықтарын қолданған, сондай-ақ неміс зениттік артиллериясының, алдағы ірі ауқымды әуе операциясы туралы хабардар болмаған достық отынан зардап шекті. Немістер «Y 29» деп аталған әуежайда ауыр шығынға ұшырады, 40 ұшағын жоғалтып, тек төрт американдық ұшаққа зақым келтірді. Одақтастар шығындарын бірнеше күн ішінде қалпына келтірсе де, бұл операция Люфтвафені соғыстың қалған бөлігінде тиімсіз қалдырды. Сол күні «Г» армиялар тобы (Heeresgruppe G) және «Жоғарғы Рейн» армиялар тобы (Heeresgruppe Oberrhein) АҚШ-тың жетінші армиясының 113 км-ге созылған жеңіл қорғаныс жолағына қарсы ірі шабуылға шықты. Бұл шабуыл «Унтернемен Нордвинд» (Солтүстік жел операциясы) деп аталды және Арденн шабуылынан бөлек, Батыс майданындағы соғыстың соңғы ірі неміс шабуылы болды. Әлсіреген жетінші армия Эйзенхауэрдің бұйрығымен Ардендегі американдық армияларды күшейту үшін әскерлер, жабдықтар мен жарақтарды солтүстікке жіберді, бұл шабуыл оны қиын жағдайға түсірді. 15 қаңтарда жетінші армияның VI корпусы Эльзаста үш жақтан шайқасты. Зардаптардың көбеюімен және қосалқы күштердің, танктердің, оқ-дәрілердің және жарақтардың жетіспеуімен жетінші армия 21 қаңтарда Модер өзенінің оңтүстік жағалауындағы қорғаныс позицияларына шегінуге мәжбүр болды. Неміс шабуылы 25 қаңтарда аяқталды. «Солтүстік жел» операциясының қатал, бейшара шайқасында, шайқастың ауыр салмағын көтерген VI корпусы барлығы 14 716 адамнан зардап шекті. Қаңтар айында жетінші армияның жалпы шығыны 11 609 адамды құрады. Жалпы шығынға кемінде 9000 жаралы кірді. Бірінші, үшінші және жетінші армиялар суықтан ауруханаға жатқандардың саны 17 000 адамды құрады.

On 1 January, in an attempt to keep the offensive going, the Germans launched two new operations. At 09:15, the Luftwaffe launched Unternehmen Bodenplatte (Operation Baseplate), a major campaign against Allied airfields in the Low Countries. Hundreds of planes attacked Allied airfields, destroying or severely damaging some 465 aircraft. The Luftwaffe lost 277 planes, 62 to Allied fighters and 172 mostly because of an unexpectedly high number of Allied flak guns, set up to protect against German V 1 flying bomb/missile attacks and using proximity fused shells, but also by friendly fire from the German flak guns that were uninformed of the pending large scale German air operation. The Germans suffered heavy losses at an airfield named Y 29, losing 40 of their own planes while damaging only four American planes. While the Allies recovered from their losses within days, the operation left the Luftwaffe ineffective for the remainder of the war. On the same day, German Army Group G (Heeresgruppe G) and Army Group Upper Rhine (Heeresgruppe Oberrhein) launched a major offensive against the thinly stretched, 70 mile (113 km) line of the Seventh U. S. Army. This offensive, known as Unternehmen Nordwind (Operation North Wind), and separate from the Ardennes Offensive, was the last major German offensive of the war on the Western Front. The weakened Seventh Army had, at Eisenhower's orders, sent troops, equipment, and supplies north to reinforce the American armies in the Ardennes, and the offensive left it in dire straits. By 15 January, Seventh Army's VI Corps was fighting on three sides in Alsace. With casualties mounting, and running short on replacements, tanks, ammunition, and supplies, Seventh Army was forced to withdraw to defensive positions on the south bank of the Moder River on 21 January. The German offensive drew to a close on 25 January. In the bitter, desperate fighting of Operation Nordwind, VI Corps, which had borne the brunt of the fighting, suffered a total of 14,716 casualties. The total for Seventh Army for January was 11,609. Total casualties included at least 9,000 wounded. First, Third, and Seventh Armies suffered a total of 17,000 hospitalized from the cold.

Достасқандардың қарсы шабуылдары

Декабрь айының соңында неміс әскерлерінің Мёз өзеніне жасаған шабуылы тоқтаса да, олар одақтастардың шебіндегі қауіпті тұғырды әлі де бақылап тұрды. Паттонның оңтүстіктегі Бастоньге бағытталған Үшінші армиясы солтүстікке шабуылдайтын, ал Монтгомеридің солтүстіктегі күштері оңтүстікке шабуылдайтын, екі әскер Хоффализде кездесіп, тұғырды қысқартып, шабуыл бастау сызығына қарай шығысқа қарай итеруді жоспарлады. Қаңтар айындағы температура өте төмен болғандықтан, қару-жарақтарды күтіп-жөндеу қажет болды, ал майдың қатуын болдырмау үшін жүк көліктерінің қозғалтқыштары әр жарты сағат сайын іске қосылды. Дегенмен, шабуыл жалғасты. Эйзенхауэр Монтгомеридің 1 қаңтарда қарсы шабуылға шығуын, Паттонның Үшінші армиясымен кездесіп, неміс әскерлерін тұтқындауын қалады. Монтгомери стратегиялық маңызы жоқ аймақта қарлы бораны кезінде дайындықсыз жаяу әскерді қауіпке тікелейтінге келіспеді және шабуылды 3 қаңтарға дейін бастамады. Сонымен қатар, солтүстіктен оңтүстікке қарай жылжытылған бөлімшелерді пайдаланып, Бастоньені қайта қоршауға және басып алуға жасалған немістердің жаңа әрекеттері Паттонды бастама үшін күреске мәжбүр етті, немістер Бастоньенің солтүстігі мен шығысындағы секторларда 7 қаңтарға дейін шабуылдарын жалғастырды, бұл Бастоньеге жасалған 21–26 желтоқсандағы қоршаудан да ауыр шайқастарға әкелді. Сонымен қатар, Паттонның Үшінші армиясы Бельгия-Люксембург шекарасындағы Бастоньенің шығысында орналасқан «Харланж қалтасын» тазалауға тиіс болды. Бастонь маңындағы қатал шайқастардың бірі 2 қаңтарда болды, неміс ауыр танк батальонының 506-шы бөліміндегі «Тигр II» танктері 12-ші СС «Гитлерюгенд» дивизиясының Вардин маңындағы 6-шы бронетанкті дивизияның американдық позицияларына жасаған шабуылын қолдады және 15 «Шерман» танкін жойды. Шабуыл басталған кезде бірінші және үшінші американдық армиялар арасындағы қашықтық шамамен 40 шақырымды құрады. Оңтүстіктегі американдықтардың табысы да күніне шамамен бір шақырымға немесе жарты шақырымнан астамға шектелді. 1945 жылдың 7-8 қаңтарында Гитлер Арденн тұғырының ұшынан Хоффализеден шығысқа қарай күштерін біртіндеп шығаруға келісті, бірақ немістер қарсылық көрсетуді жалғастырды және тек біртіндеп кері шегінді. Тағы үш апта бойы ауыр шайқастар жүрді, 16 қаңтарда Үшінші және Бірінші армиялар Хоффализені басып алып, бірікті. Алтыншы танк армиясы Арденнен шығып, 22 қаңтарда өзінің секторын Бесінші танк армиясына берді, ал Сент-Вит 23 қаңтарда американдықтар тарапынан қайта басып алынды, ал шабуылға қатысқан соңғы неміс бөлімшелері ақпан айына дейін бастапқы шебіне оралмады. Уинстон Черчилль Арденн шайқасынан кейін Парламентке сөйлеген сөзінде: «Бұл, сөзсіз, соғыстағы ең үлкен американдық шайқас және менің ойымша, Американың мәңгілік жеңісі ретінде танылатын болады» деді.

While the German offensive toward the Meuse had ground to a halt by the end of December, they still controlled a dangerous salient in the Allied line. Patton's Third Army in the south, centered around Bastogne, would attack north, Montgomery's forces in the north would strike south, and the two forces planned to meet at Houffalize to reduce the bulge, and push east back toward the offensive start line. The temperature during that January was extremely low, which required weapons to be maintained and truck engines run every half hour to prevent their oil from congealing. The offensive went forward regardless. Eisenhower wanted Montgomery to go on the counter offensive on 1 January, with the aim of meeting up with Patton's advancing Third Army and cutting off German troops at the tip of the salient, trapping them in a pocket. Montgomery, refusing to risk underprepared infantry in a snowstorm for a strategically unimportant area, did not launch the attack until 3 January. In addition, a series of renewed German attempts to re encircle and seize Bastogne using units moved to the southern shoulder of the salient from the north, put Patton in a desperate fight for the initiative, with the German maintaining offensive operations in sectors north and east of Bastogne until 7 January, and resulting in heavier fighting than during the 21–26 December siege of Bastogne itself; in addition, Patton's Third Army would have to clear out the "Harlange Pocket" east of Bastogne on the Belgian Luxembourg border. One of these fierce actions around Bastogne occurred on 2 January, the Tiger IIs of German Heavy Tank Battalion 506 supported an attack by the 12th SS Hitlerjugend division against U. S. positions of the 6th Armored Division near Wardin and knocked out 15 Sherman tanks. At the start of the offensive, the First and Third U. S. Armies were separated by about 25 mile (40 km). American progress in the south was also restricted to about a kilometer or a little over half a mile per day. On 7/8 January 1945, Hitler agreed to gradually withdraw forces from the tip of the Ardennes salient to east of Houffalize to avoid being cut off, but the Germans continued to resist in the salient and were only gradually pushed back otherwise. Considerable fighting went on for another 3 weeks, with Third Army and First Army linking up on 16 January with the capture of Houffalize. Sixth Panzer Army left the Ardennes and ceded its sector to the Fifth Panzer Army on 22 January, while St. Vith was recaptured by the Americans on 23 January, and the last German units participating in the offensive did not return to their start line until February. Winston Churchill, addressing the House of Commons following the Battle of the Bulge said, "This is undoubtedly the greatest American battle of the war and will, I believe, be regarded as an ever famous American victory."

Гитлер таңдаған азғана

Ардендегі шабуылдың жоспары мен уақыты Адольф Гитлердің ойлап тапқан нәрсесі еді. Ол британдық және американдық әскери басшылық арасындағы сынды жарылыс бар деп сенді, ал Батыс майданына күшті соққы беру осы одақты қиратар еді. "Рейндегі күзет" шабуылын жоспарлауда құпиялылық пен басым күштерді қолдануға баса назар аударылды. Германиядағы телефон байланысын пайдалану, бұйрықтарды жеткізетін мотоциклмен жүретін хабаршылар және Гитлердің қатаң ескертулерінің арқасында шабуылдың уақыты мен масштабы Ultra шифрленген хабарларын бұзушыларға байқалмады және толық жайдарлылыққа қол жеткізілді. Германия армиясының офицерлері оны өлтіруге тырысқаннан кейін Гитлер тек нацистік партияның SS және оның қарулы бөлімі Вафен SS-ке сенім артты. Ол оларға шешуші қарсы шабуылды жүргізуді тапсырды. Бірақ одақтастардың Нормандияға түсуінен кейін SS бронетанктік бөлімдері басшылық құрамында айтарлықтай шығынға ұшырады. Олардың арасында 1944 жылдың 6 қыркүйегінде бельгиялық партизандар ұстаған 12-ші SS танк дивизиясының командирі SS бригаденфюрері Курт Мейер де болды. Сондықтан Гитлер шабуылдың оң жақ қанатын ең жақсы SS әскерлеріне және "Сепп" (Жозеф) Дитрихтің басшылығындағы бірнеше Фольксгренадерлік бөлімшелеріне тапсырды. Дитрих – Гитлердің фанатикалық саяси шәкірті және Германиядағы ұлттық социализмнің пайда болуының басындағы адал жақтасы еді. Алтыншы танк дивизиясының басшы құрамы ерекше саяси сипатқа ие болды. Адалдығына қарамастан, шабуылды жоспарлауға және орындауға сенген неміс далалық командирлерінің ешқайсысы Антверпенді басып алу мүмкін емес деп ойламады. Тіпті Дитрих Арденн аймағының бронетанктік соғысқа қолайсыз екенін және тәжірибесіз және нашар жабдықталған Фольксгренадерлердің танктардың жылдам ілгерілеуіне қажетті жолдарды тоқтататынын сенді. Шындығында, олардың атпен тартатын артиллериясы мен реактивтік бөлімшелері бронетанктік бөлімдерге елеулі кедергі келтірді. Дитрих жеке түрде Гитлерге наразылық білдіргеннен басқа, шабуылды жоспарлаудан көптеп қалыс қалды. Шығыс майданының техникалық сарапшылары болған Модель мен Мантейфель Гитлерге американдық 1-армияны қоршап алу және талқандау мақсатымен шектеулі шабуыл жасау олардың шабуылының ең жақсы нәтижесі болар еді деп айтты. Олардың идеялары Дитрихтің наразылықтарымен бірдей тағдырға ұшырады. Неміс штабы шабуылды жоспарлау және ұйымдастыру жөнінен жақсы жұмыс істеді. Шабуылға қатысқан бөлімдердің көпшілігі байқаусыз бастапқы позицияларына жетті. Олар шабуылға жақсы ұйымдастырылған және жабдықталған, бірақ көліктеріне отын алу үшін американдық жанармай қоймаларын басып алуға үміттенді. Шабуыл барысында, шабуылдың солтүстік жағында Дитрих екі күннен кейін екі ауылға жасалған шабуылды тоқтатты және олардың алға жылжу бағытын Домен Бютгенбах ауылы арқылы оңтүстікке қарай өзгертті. Эльсенборн қыратынан шабуылға аттанғанда, оларға бұл қыраттан өтіп кеткен неміс бөлімдерінен қажетті қолдау болмады. Дитрихтің шешімі беймәлім түрде американдықтардың қолына ойнады, өйткені Робертсон бұл ауылдарды тастап кетуге бұрыннан шешім қабылдаған еді.

The plan and timing for the Ardennes attack sprang from the mind of Adolf Hitler. He believed a critical fault line existed between the British and American military commands, and that a heavy blow on the Western Front would shatter this alliance. Planning for the "Watch on the Rhine" offensive emphasized secrecy and the commitment of overwhelming force. Due to the use of landline communications within Germany, motorized runners carrying orders, and draconian threats from Hitler, the timing and mass of the attack was not detected by Ultra codebreakers and achieved complete surprise. After officers of the regular German Army attempted to assassinate him, Hitler had increasingly trusted only the Nazi Party SS and its armed branch, the Waffen SS. He entrusted them with carrying out his decisive counterattack. But following the Allied Normandy invasion, the SS armored units had suffered significant leadership casualties. This included SS Brigadeführer (Brigadier general) Kurt Meyer, commander of the 12th SS Panzer (Armor) Division, captured by Belgian partisans on 6 September 1944. Thus Hitler gave responsibility for the key right flank of the assault to the best SS troops and a few Volksgrenadier units under the command of "Sepp" (Joseph) Dietrich, a fanatical political disciple of Hitler, and a loyal follower from the early days of the rise of National Socialism in Germany. The leadership composition of the Sixth Panzer Division had a distinctly political nature. Despite their loyalty, none of the German field commanders entrusted with planning and executing the offensive believed it was possible to capture Antwerp. Even Dietrich believed the Ardennes was a poor area for armored warfare and that the inexperienced and badly equipped Volksgrenadier soldiers would clog the roads the tanks needed for their rapid advance. In fact, their horse drawn artillery and rocket units became a significant obstacle to the armored units. Other than making futile objections to Hitler in private, Dietrich generally stayed out of planning the offensive. Model and Manteuffel, technical experts from the eastern front, told Hitler that a limited offensive with the goal of surrounding and crushing the American 1st Army would be the best goal their offensive could hope to achieve. Their ideas shared the same fate as Dietrich's objections. The German staff planning and organization of the attack was well done. Most of the units committed to the offensive reached their jump off points undetected. They were for the most part well organized and supplied for the attack, although they were counting on capturing American gasoline dumps to fuel their vehicles. As the battle ensued, on the northern shoulder of the offensive, Dietrich stopped the armored assault on the twin villages after two days and changed the axis of their advance southward through the hamlet of Domäne Bütgenbach. The headlong drive on Elsenborn Ridge lacked needed support from German units that had already bypassed the ridge. Dietrich's decision unknowingly played into American hands, as Robertson had already decided to abandon the villages.

Достасқан жоғары команданың келіспеушілігі

Британдық және американдық жоғары басшылықтары арасындағы келіспеушіліктердің бірі – Эйзенхауэрдің кең фронтпен шабуылға ұмтылуы еді. Бұл көзқарасқа Британдық Императорлық Бас штабының бастығы, фельдмаршал Алан Брук, сондай-ақ фельдмаршал Монтгомери қарсы шықты. Монтгомери өзінің басшылығымен тар фронт бойынша жылдам шабуыл жасауды, ал басқа одақтас әскерлерді резервте ұстауды жақтады. Эйзенхауэр өз шешімін түрлі әскери және саяси жағдайларға негіздеді. Германиядағы одақтас оккупациялық аймақтар 1944 жылдың ақпан айында келісілген еді, және 1944 жылдың күзінде одақтастардың жылдам ілгерілеуі бұл жағдайды өзгерте алмас еді. Кеңес Одағы да Германияның жылдам құлауынан пайда көрер еді, және оның Жапонияға қарсы соғысқа қатысуы аса қажет болды. Одақтастардың логистикалық жүйесі тар фронт стратегиясын қолдауға жеткілікті икемділікке ие ме екеніне күмән болды, жер және логистиканың нақты жағдайы оған қарсы күшті дәлелдер келтірді, ал тар фронтпен шабуыл сәтсіз аяқталған жағдайда салдары өте ауыр болар еді. Монтгомеридің штаб бастығы, генерал-майор Фрэнсис де Гинган, соғыстан кейінгі естеліктерінде Монтгомеридің тар фронт стратегиясына саяси және әкімшілік себептермен қарсы болғанын айтты.

Қатысушы

Арденн шайқасы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ әскерлері үшін ең қанды шайқас болды. Бірінші және Үшінші АҚШ армияларына ғана шектелген Армияның алдын ала есебінде 75 482 адамдық шығын тіркелді (8 407 қаза тапты, 46 170 жараланды және 20 905 жоғалып кетті); 1945 жылдың 17 қаңтарына дейін британдық XXX корпусының жоғалтулары 1408 адамды құрады (200 қаза тапты, 969 жараланды және 239 жоғалып кетті). Т. Н. Дюпуй, Дэвид Бонгард және Ричард Андерсон XXX корпусының жауынгерлік бөлімшелерінің шайқастағы шығындарын 1462 деп көрсетті, оның ішінде 222 қаза тапты, 977 жараланды және 263 жоғалып кетті (1945 жылдың 16 қаңтарына дейін). Американдық дивизиялар арасындағы шығын (қоса берілген бөлімшелерді, корпус және армия деңгейіндегі жауынгерлік қолдауды және тыл қызметкерлерін есептемегенде) 1944 жылдың 16 желтоқсанынан 1945 жылдың 16 қаңтарына дейін 62 439 адамды құрады: 6 238 қаза тапты, 32 712 жараланды және 23 399 жоғалып кетті. Тарихшы Чарльз Б. Макдональд 81 000 американдық әскердің шығынын тізімдеді, оның 41 315-і қорғаныс кезеңінде, ал 39 672-і 28 қаңтарға дейін «Булджді» тегістеу кезінде қаза тапты. АҚШ Армия департаментінің ресми есебінде «Арденн-Альзас» науқаны бойынша барлық шығын 105 102 адамды құрады, оның ішінде 19 246 қаза тапты, 62 489 жараланды және 26 612 тұтқынға алынды немесе жоғалып кетті; бұл көрсеткіш Арденн шайқасының ғана емес, сонымен қатар «Арденн-Альзас» шайқасының есебінде тіркелген барлық бөлімдердің (АҚШ Бірінші, Үшінші және жетінші армияларының барлығы) сол кезеңдегі шығындарын қамтиды, соның ішінде Альзастағы неміс шабуылы кезіндегі, «Нордвинд» операциясы кезіндегі, сондай-ақ Саар және Лотарингиядағы шайқастар мен сол кезеңдегі Хюртген орманы шайқасындағы шығындар да ескерілді. 1944 жылдың желтоқсаны мен 1945 жылдың қаңтары аралығындағы бүкіл батыс майданында Форрест Пог АҚШ әскери қызметкерлерінің 28 178-інің тұтқынға алынғанын хабарлады, оның ішінде атып түсірілген авиаторлар да бар.

Неміс тілі

Неміс жоғарғы қолбасшылығының бағалауынша, олар Батыс майданында 1944 жылдың 16 желтоқсаны мен 1945 жылдың 25 қаңтары аралығында 81 834 пен 98 024 адамды жоғалтты; қабылданған көрсеткіш 81 834 болды, оның ішінде 12 652 адам қаза тапты, 38 600 адам жараланды және 30 582 адам жоғалып кетті. Одақтастар Германияның құрбандықтарын 81 000-ден 103 900-ға дейін бағалады. Кейбір авторлар неміс құрбандарын 125 000-ға дейін бағалады: Т. Н. Дюпуйдің фрагментарлық неміс жазбаларына және ауызша куәліктеріне негізделген бағалауы дивизиялар мен бригадалар арасындағы құрбандықтар (қоса берілген элементтерді, корпус және армия деңгейіндегі жауынгерлік қолдауды және тылдағы персоналды қоспағанда) 1944 жылдың 16 желтоқсанынан 1945 жылдың 16 қаңтарына дейін 74 459 болды: 11 048 адам қаза тапты, 34 168 адам жараланды және 29 243 адам жоғалып кетті. Неміс тарихшысы Герман Юнг 1944 жылдың 16 желтоқсанынан 1945 жылдың қаңтарының соңына дейін шабуылға қатысқан үш неміс армиясының 67 675 құрбандығын тізімдейді. Неміс жарақат алғандар туралы есептерде 1944 жылдың 10 желтоқсанынан 1945 жылдың 31 қаңтарына дейін 63 222 адам қаза тапты. АҚШ Армиясының әскери тарих орталығының ресми деректері бойынша, 75 мың америкалық және 100 мың неміс құрбан болды. Кристер Бергстремнің мәліметінше, осы науқан кезінде неміс танктері, танк жойғыштары мен шабуылдаушы қаруларының барлық себептерге байланысты 527 мен 554 арасында зардап шекті, оның 324-і жауынгерлік ұрыста қаза тапты. Неміс техникасының жоғалуында 16–20 «Тигр», 191–194 «Пантера», 141–158 «Панцер IV» және 179–182 танк жойғыш пен шабуылдаушы қару болды. Герман Юнг 1944 жылдың 16 желтоқсаны мен 1945 жылдың 1 ақпаны аралығында бүкіл батыс майданында 600 неміс танкiсі болғандығын айтты. Басқа дереккөздер неміс шығындарын 600–800 аралығында көрсетеді: Магна Э. Бауэрдің ОКВ жазбаларын қарауы желтоқсан айында 324 шығынды (77 «Панцер IV», 132 «Пантера», 13 «Тигр» және 102 шабуылдаушы қару) және қаңтар айында одан да көп деп болжайды. Сол кезеңде американдықтардың шығыны да өте ауыр болды, барлығы 733 танк пен танк жойғыштардан (басқа типтер мен британдық XXX корпусының шығынын қоспағанда) 800 танкқа дейін.

Нәтиже

Неміс әскерлері шабуылды толығымен күтпеген жерден бастауға және алғашқы табыстарға қол жеткізе алса да, Батыс майданында бастаманы өз қолына ала алмады. Неміс басшылығы өз мақсаттарына жете алмағанмен, Арденн операциясы ауыр шығын келтірді және одақтастардың Германияға жасаған шабуылын бірнеше аптаға кейінге шегерді. Одақтас күштердің жоғарғы басшылығы жауын-шашын мен қатты аяз басылғаннан кейін 1945 жылдың қаңтарының басында шабуылды қайта бастауды жоспарлаған еді, бірақ фронттағы күтпеген өзгерістерге байланысты бұл жоспар 1945 жылдың 29 қаңтарына дейін кейінге тығылды. Одақтастар шайқастан кейін өз артықшылықтарын пайдаланды. 1945 жылдың ақпан айының басында майдың шекарасы 1944 жылдың желтоқсан айындағыдай болды. Ақпан айының басында одақтастар Батыс майданының барлық бағытында шабуылға көшті: солтүстікте Монтгомери басшылығымен «Veritable» операциясын (кейде «Райхсвальд шайқасы» деп те аталады) жүргізді; Аахеннің шығысында Хюртген орманы шайқасының екінші кезеңіне қатысты; орталықта Ходжес, ал оңтүстікте Паттон басшылық етті. Немістердің шайқастағы шығындары өте ауыр болды: олардың соңғы резервтері таусылды, Люфтваффе жойылды, ал Батыстағы қалған күштер Зигфрид сызығын қорғауға кері шегінді. Шабуылдың алғашқы табысына жауап ретінде Черчилль 6 қаңтарда Сталинге хабарласып, Кеңес әскерлерінің Шығыс майданда немістерге қысым көрсетуін сұрады. 12 қаңтарда кеңес әскерлері 20 қаңтарда жоспарланған ірі Висла-Одер операциясын бастады. Бұл операция 20 қаңтардан 12 қаңтарға дейін жылжу себебі, метеорологиялық мәліметтер айдың соңында еру болатынын ескертті, ал танктерге шабуыл үшін қатты топырақ қажет болды (сонымен қатар, Арденн шабуылы үшін қайта орналастырылған екі панцер армиясы (5-ші және 6-шы) Қызыл Армияның ілгерілеуіне көмектесті). Черчилль Сталиннің көмек ұсынуына риза болды және оған қуанышты жаңалық үшін алғыс айтты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың көптеген қара нәсілді сарбаздары тек техникалық қызметтерде немесе бөлінген бөлімшелерде қызмет етті. Арденн шайқасы кезіндегі әскер тапшылығына байланысты Эйзенхауэр алғаш рет әскери қызметті біріктіруге шешім қабылдады. Бұл АҚШ әскерін нәсілдік бөліске салуға қарсы маңызды қадам болды. 2000-нан астам қара нәсілді сарбаз майданға ерікті түрде баруға тілек білдірді. Екінші дүниежүзілік соғыста 708 қара нәсілді американдық жауынгер қаза тапты. Немістер шабуылды «Рейндегі күзет операциясы» (Unternehmen Wacht am Rhein) деген кодтық атаумен белгіледі, ал одақтастар оны Арденн қарсы шабуылы деп атады. «Арденн шайқасы» деген атау заманауи баспасөз тарапынан соғыс карталарындағы неміс майданындағы икемделуді сипаттау үшін қолданылды және бұл шайқастың ең көп таралған атауы болды. Неміс әскерлері шабуылды ең жоғары құпияда жоспарлады, радио байланысын ең төмен деңгейде ұстады және әскерлер мен техниканың қозғалысын қараңғыда жүзеге асырды. Одақтастар ұсталған неміс хабарламаларындағы неміс шабуылына дайындық туралы мәліметтерге назар аударған жоқ.

Although the Germans managed to begin their offensive with complete surprise and enjoyed some initial successes, they were not able to seize the initiative on the Western Front. While the German command did not reach its goals, the Ardennes operation inflicted heavy losses and set back the Allied invasion of Germany by several weeks. The High Command of the Allied forces had planned to resume the offensive by early January 1945, after the wet season rains and severe frosts, but those plans had to be postponed until 29 January 1945 in connection with the unexpected changes in the front. The Allies pressed their advantage following the battle. By the beginning of February 1945, the lines were roughly where they had been in December 1944. In early February, the Allies launched an attack all along the Western front: in the north under Montgomery, they fought Operation Veritable (also known as the Battle of the Reichswald); east of Aachen they fought the second phase of the Battle of Hürtgen Forest; in the center, under Hodges; and in the south, under Patton. The German losses in the battle were especially critical: their last reserves were now gone, the Luftwaffe had been shattered, and remaining forces throughout the West were being pushed back to defend the Siegfried Line. In response to the early success of the offensive, on 6 January Churchill contacted Stalin to request that the Soviets put pressure on the Germans on the Eastern Front. On 12 January, the Soviets began the massive Vistula–Oder Offensive, originally planned for 20 January. It had been brought forward from 20 January to 12 January because meteorological reports warned of a thaw later in the month, and the tanks needed hard ground for the offensive (and the advance of the Red Army was assisted by two Panzer Armies (5th and 6th) being redeployed for the Ardennes attack). Churchill was elated at Stalin's offer of help, thanking Stalin for the thrilling news. During World War II, most U. S. black soldiers still served only in maintenance or service positions, or in segregated units. Because of troop shortages during the Battle of the Bulge, Eisenhower decided to integrate the service for the first time. This was an important step toward a desegregated United States military. More than 2,000 black soldiers had volunteered to go to the front. A total of 708 black Americans were killed in combat during World War II. The Germans officially referred to the offensive by the codename Unternehmen Wacht am Rhein 'Operation Watch on the Rhine', while the Allies designated it the Ardennes Counteroffensive. The phrase "Battle of the Bulge" was coined by contemporary press to describe the bulge in German front lines on wartime news maps, and it became the most widely used name for the battle. The offensive was planned by the German forces with utmost secrecy, with minimal radio traffic and movements of troops and equipment under cover of darkness. Intercepted German communications indicating a substantial German offensive preparation were not acted upon by the Allies.

БАҚ-тың назары

Бастонь маңындағы шайқас көптеген БАҚ назарына ілікті, себебі 1944 жылдың желтоқсан айының басында ол көптеген соғыс тілшілері үшін демалыс және сауығу орны болған еді. Неміс әскерлерінің қаланы қоршап алып, жылдам шабуыл жасауы, парашют және жолайма арқылы жасалған керемет жабдықтау операциялары, сондай-ақ генерал Паттонның үшінші американ армиясының шапшаң қимылдары газеттерде және радиода жарияланып, халықтың қиялын баурады. Ал Сент-Вит, Эльсенборн және Моншау-Хофен аймақтарында тілшілер болған жоқ.

Естен шыққан көрсеткіштер

Блетчли Паркте 3-ші кабинаның Ф. Л. Лукас пен Питер Кальвокорессиге генерал Най (Бас штабтар құрған тергеудің бір бөлігі ретінде) шайқас алдындағы «Ультра» ақпаратын пайдаланудан алынған сабақтар туралы есеп жазу тапсырылды. Есепте «Егер «Ультра» ақпараты мұқият қарастырылған болса, қымбатқа түсетін сәтсіздіктен аулақ болуға болар еді» деген қорытынды жасалды. ««Ультра» ақыл-ойы мол және мазмұнды болды, бірақ толыққанды түсініксіз емес еді, бірақ оны дұрыс оқып, тиімді пайдаланбады». Лукас пен Кальвокоресси «ақпараттық қызметкерлер «Ультра» оларға барлығын айтады деп ойлауға бейімді болды» деп атап өтті. Дұрыс оқылмаған белгілердің арасында жаңа 6-шы танк армиясының құрылуы (Рейн өзенінің батыс жағалауында, Кельн маңында); «Фьюжн-рум» трафик талдаушылары атап өткен жаңа «Жұлдыз» (сигналдарды басқару желісі), «барлық бронедивизияларды [құралдану аймағында жиналған], соның ішінде Ресей майданынан ауыстырылғандарды» байланыстырды; жаңа Arado Ar 234 реактивтік ұшақтарымен нашар қорғалған нысана аймағын күнделікті әуеден барлау «жоғары дәрежедегі маңыздылыққа ие болды»; құралдану аймағында теміржол қозғалысының күрт өсуі; Италия майданынан құралдану аймағына 1000 жүк көлігінің қозғалысы; әскерлердің қозғалысындағы ұсақ кешігулерге артық алаңдау, бұл тығыз кестеге нұсқайды; Батыстағы Люфтваффе әуе күштерінің санының төрт есеге артуы; және Берлиннен Токиоға жіберілген жапондық дипломатиялық сигналдардың шифрларын бұзу, онда «алдағы шабуыл» туралы айтылған.

SHAEF-тің ақаулары

Өз кезегінде, 3-ші бөлім неміс хабарламаларын түзету және түсіндіру жұмысынан басқа іс-әрекеттер жасаудан тартынды. Жалпы қорытындылар жасау SHAEF-тің барлық ақпарат көздерінен, соның ішінде әуе барлаудан алынған мәліметтерге ие болған барлау қызметкерлерінің құзырында болды. Лукас пен Кальвокорсеси "АҚШ-тың бірінші армиясының майданындағы Эйфель секторында қанша барлау ұшақтары ұшқанын білу қызықты болар еді" деп қосты. 3-ші бөлімдегі әуе кеңесшісі Э. Дж. Н. Роуз сол кездегі есепті оқып, 1998 жылы оны "ШАЭФ және Әуе министрлігіндегі барлаудың сәтсіздігін көрсеткен өте жақсы есеп" деп сипаттады. Лукас пен Кальвокорсеси "Айзенхауэр штаб-пәтерінде қызметкерлердің қызметтен алынып тасталатынын күтті, бірақ олар тек алаңдады". 1944 жылдың 28 желтоқсанында ДМИ-ге ұсынылған, ULTRA материалдарынан алынған 1944 жылдың желтоқсанындағы неміс шабуылының көрсеткіштері туралы құпия барлау қызметінің бастығының есебінің бес данасы жарық көрді. 2-ші дана Ұлыбританияның Ұлттық мұрағатында HW 13/45 тізімімен сақталады. Онда алдағы шабуыл туралы алынған түрлі көрсеткіштер келтіріледі, содан кейін кейіннен пайда болған даналық туралы қорытындылар ұсынылады; жаудың ықтимал ниеттері туралы қатаң көзқарасқа берілудің қауіптері; "Көз" (яғни ULTRA) деп аталатын ақпаратқа тым көп сену; және неміс қауіпсіздігінің күшейтілуі талқыланады. Сондай-ақ, одақтастардың нашар қауіпсіздігінің роліне назар аударылады: "Германия бұл жолы біздің олар туралы жеткілікті білуімізге кедері келтірді; бірақ біз олардың біз туралы тым көп білуіне кедері келтірмедік".

Ұрыс кредиті

Соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ армиясы солтүстік-батыс Еуропадағы операцияларға қатысқан бөлімшелер мен жеке тұлғаларға Арденн-Альзас кампаниясы атынан шайқастағы еңбегі үшін марапат берді. Бұл марапат негізгі шайқас болған Арденн секторындағы әскерлерді, сондай-ақ Эльзас секторындағы оңтүстікке қарай орналасқан бөлімшелерді, оның ішінде солтүстік Эльзастағыларын қамтиды. Олар АҚШ үшінші армиясының солтүстікке жылжуынан босаған орынды толтырды, орталық және оңтүстік Эльзаста одақтастардың жауабын әлсірету мақсатымен жүргізілген "Nordwind" операциясына қатысты және Арденнде шайқасқан бөлімшелерге күш түсті.