Кіріспе
Сербияның сыртқы қатынастары туралы жалпы түсінік Сербияның сыртқы қатынастары Сыртқы істер министрлігінің күш-жігерімен жүзеге асырылады. Сербияға Черногориямен бұрынғы мемлекеттік одақ бұзылғаннан кейін оның барлық иеліктерімен бірге Сыртқы істер министрлігі мұрагерлікке өтті. Сербияның сыртқы істер министрліктері Черногорияның дипломатиялық өкілдігі жоқ елдерде Черногория азаматтарына қызмет көрсетуді жалғастыруда. Сербия мен Черногория үкіметтері ортақ сыртқы саясатты жүзеге асыруға мүдделілік танытты. Сербияның бұрынғы президенті Борис Тадич Еуропалық Одақпен (ЕО), Ресеймен, АҚШ пен Қытаймен қарым-қатынасты сыртқы саясаттың төрт тірегі деп атады. Сербия 2000 жылдың 1 қарашасында Біріккен Ұлттар Ұйымына кірді.
Foreign relations of Serbia are accomplished by efforts of the Ministry of Foreign Affairs. Serbia has inherited the Ministry of Foreign Affairs, along with all of its holdings, after the dissolution of the previous state union with Montenegro. Serbian foreign ministries continue to serve citizens of Montenegro in countries that do not have Montenegrin diplomatic presence. The governments of Serbia and Montenegro expressed an interest in pursuing a common foreign policy. Former President of Serbia Boris Tadić referred to relations with the European Union (EU), Russia, United States and China as the four pillars of foreign policy. Serbia joined the United Nations on 1 November 2000.
Ортағасырлық Сербия
Осман империясының елдегі билігіне дейінгі ғасырларда ортағасырлық серб мемлекеттері Еуропа мен Жерорта теңізі елдермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, әсіресе Неманжич әулеті кезінде Сербия империясы ең үлкен деңгейге жетті. Сербия елшілері жақын және алыс мемлекеттерге тұрақты түрде сапар шегіп, әдетте шетелдік соттарға сыйлықтар әкелетін үлкен еріп жүретін. Мысырдың мамлюк сұлтанына жіберілген елшілердің бірі Каирге бес соколды, бес соколды, төрт күміс тостағанды және сәнді семсерді сыйға тартқан. Сол кездегі серб дипломаттары негізінен екі топтан құралған; Католиктік Батысқа жіберілгендер негізінен Адриатика теңізінің жағалауындағы Котор, Дубровник және Бар қалаларындағы ақсүйектер отбасыларынан шыққан, ал Православ Шығысқа жіберілгендер жиі діни қызметкерлерден тұратын, мысалы, Киелі Сава. Әдетте бұл мемлекеттердің билеушілері елшілер мен олардың серіктеріне баспана, сондай-ақ көлікпен қамтамасыз ететін.
Сербия революциясы және автономиялық княздік (18041878)
Сербия Осман империясынан 1804 жылы (Джорже Петрович Караджорже бастаған) және 1815 жылы (Милош Обренович бастаған) екі көтерілісте жартылай тәуелсіздік алды, бірақ түрік әскерлері 1867 жылға дейін астананы, Белградты, гарнизонға алуды жалғастырды. 1817 жылы Сербия княздігі Осман империясынан іс жүзінде тәуелсіздік алды. Австро-Венгрия империясының жоғары лауазымды адамдары Сербияның 1869 жылғы либералды конституциясын Осман империясының мақұлдауына үгіт-насихат жасады, ол соңғы мақұлдауға Портаға байланысты болды. Венаның стратегиясы Сербиядағы либералды саяси жүйе оның көршілес елдерде ұлтшылдық қақтығыстарды қоздыруға деген талпынысын бұрып, Осман империясының есебінен аумақтарды алуды кейінге қалдыру еді.
Сербия Княздығы/Корольдігі (18781918)
Автономиялық княздық 1878 жылы орыс-түрік соғысынан кейін халықаралық деңгейде мойындалған тәуелсіз ел болды. Сербия 1882 жылға дейін княжелік немесе княжевина (knjaževina) болып қала берді, ол Патшалыққа айналды, оның ішінде ішкі саясат негізінен Обренович пен Караджорджевич отбасыларының арасындағы династиялық бәсекелестікке айналды. 1885 жылы Сербия Болгария мен Шығыс Румелияның бірігуіне қарсылық білдірді. Сербияның патшасы Милан Обренович (1854-1901 жж.) ішкі мәселелеріне назар аударуды тоқтату үшін Болгариядан Сербияға өз аумағының бір бөлігін беруді талап етті. Ұлы державалар оны ұнжырғасын түсірді, бірақ ол 1885 жылы 13 қарашада Болгарияға соғыс жариялады. Серб-болгар соғысы 1886 жылы 3 наурызда аяқталды. Сербия әскері Болгарияның солтүстік-батыс шекарасын кесіп өтіп, Болгария астанасы Софияны басып алуды көздеді. Болгарияның қорғанышы жауды жеңіп, Сербияға басып кірді. Вена бұрынғы жағдайды қалпына келтіретін бейбіт келісімге қол жеткізді. Сербиялық құрбандар 6800 болды, бұл болгарлықтардың 2300-ге жуығын үш есеге жуық. Бұл жеңіліс Обреновичті 1889 жылы наурыз айында отставкаға кетуге мәжбүр етті, ал серб тәжі оның ұлы Александр (1876-1903) атынан регенттікке өтті.
Сербияның стратегиялық мақсаттары
Сербияның бірнеше ұлттық мақсаттары болды. Сербияның зиялылары 1920 жылдары Югославияға айналған Оңтүстік славян мемлекетін армандады. Боснияда тұратын сербтердің көпшілігі Сербияға өздерінің ұлттықшылдықтарының ошағы ретінде қарады, бірақ олар Австрия империясының немістерімен билік етті. 1908 жылы Австрияның Боснияны аннексиялауы серб халықтарын қатты аластатты. Ол 1914 жылы Австрияның мұрагерін өлтіру арқылы жүзеге асты. Сербия құрлыққа шыға алмайтын, сондықтан Жерорта теңізіне, әсіресе Адриатика теңізі арқылы, шығу қажеттігін қатты сезінді. Австрия Сербияның теңізге шығуын тоқтату үшін көп жұмыс істеді, мысалы, 1912 жылы Албанияның құрылуына көмектесті. Сербияның негізгі одақтасы Черногорияда кішкентай порт болды, бірақ Австрия аумағы араласып, Сербия 1913 жылы Осман империясынан Нови-Пазарды және Македонияның бір бөлігін алғанға дейін кіруді болдырмады. Оңтүстікке қарай Болгария Сербияның Эгей теңізіне кіруіне кедергі жасады. Сербия, Грекия, Черногория және Болгария Балқан лигасын құрып, 1912-1913 жылдары Осман империясымен соғысқа түсті. Олар жеңіске жетіп, империяны Балқанның барлық жерінен қуып шықты. Ең басты қарсыласы Австрия болды, ол панславизм мен сербтік ұлтшылдықты қатаң түрде қабылдамады және осы қауіптерді жою үшін соғысқа дайын болды. Этностық ұлтшылдық көп мәдени Австро-Венгрия империясының құлдырауына әкелді. Сербияны кеңейту Австрия мен Германияның Константинополь мен Таяу Шығысқа тікелей темір жол байланысын орнатуын тежейтін болады. Сербия ең алдымен Ұлы державаның қолдауы үшін Ресейге арқа сүйеді, бірақ Ресей Pan Slavism-ті қолдауға басында өте күмәнданып, абай болуды кеңес берді. Алайда 1914 жылы ол позициясын өзгертіп, Сербияға әскери қолдау көрсетуге уәде берді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылы 28 маусымда Сараевода Австрияның мұрагер ханзадасы Франц Фердинандты жас Боснияның сербтік жақтас мүшесі Гаврило Принцип өлтіргені Австрияның 1914 жылы 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялауына негіз болды. Вена Сербияның үш күн бұрын Венаның барлық талаптарын қабылдауына қарамастан әрекет етті. Вена Сербияның көпұлтты империяны тұрақсыздастыру үшін жасалған жоспардың артында тұрғанына сенімді болды. Аустрия-Мажарстан әскері Сербияға шабуыл жасап, 1914 жылы 2 желтоқсанда Белградты басып алды, алайда Сербия әскері елді сәтті қорғады, бірнеше жеңіске жетті және 1914 жылы 15 желтоқсанда Белградты қайтадан басып алды. 1914 жылдың 28 шілдесінде Австрия-Мажарстан Сербияға соғыс жариялады. Бірнеше күннің ішінде ұзақ уақыттан бері жүргізіліп келе жатқан жұмылдыру жоспарлары іске қосылды. Орыс, Франция және Ұлыбритания Австрия мен Германияға қарсы "Ұлы соғыс" деп аталатын, кейіннен "Бірінші дүниежүзілік соғыс" деп аталатын соғысқа шықты. Австрия екі елге ғана қатысты шағын шектелген соғыс тұрғысынан ойлады. Ол бірнеше күн ішінде жарылған кең ауқымды соғыс жоспарламаған. Британдық тарихшы Джон Заметица Австрия-Мажарстанның соғысты бастауға бірінші кезекте жауапты екенін, өйткені оның басшылары Сербияға қарсы сәтті соғыс - Ұлы держава болып қалудың, мажарлық талаптарға байланысты терең ішкі дауларды шешудің және Балқан мемлекеттеріндегі ықпалды қалпына келтірудің жалғыз жолы деп сенгенін айтты. Басқалар, әсіресе профессор Кристофер Кларк Австрия-Мажарстанның Сербиямен бетпе-бет келгенін, ол тұрақты тәртіпсіздікке итермелеуге және ақыр соңында Монархияның барлық "серб" мекендейтін жерлерін иеленуге бел буған сияқты (бұл пансербтік көзқарас бойынша бүкіл Хорватия, Далмация, Босния, Герцеговина және Венгрияның оңтүстік округтерінің кейбіреулері) және оның әскерилері мен үкіметі "Қара қол" деп аталатын ирредентистік террорлық топпен өзара байланыста болды. Сербияның өз аумақтарының үлкен бөлігін бүлдіруіне жол берген күш қолданудан басқа практикалық балама көрмейді. Осы тұрғыдан алғанда, Австрияның Ұлы держава болып қалуды қаласа, соғысқа қауіп төндіріп, Сербияны бағындыруға мәжбүрлеуден басқа амалы болмады.
Қарым-қатынастар тоқтатылды
Елдер арасындағы ресми қарым-қатынастар басталдыNote 1984Югославия 1984 жылы 28 қарашада Сахара Араб Демократиялық Республикасын таныды. Югославия Еуропадағы алғашқы ел болды, ол Сахара Республикасының тәуелсіздігін ресми түрде мойындады, өйткені оның кейбір одақтас емес қозғалысы Белградқа өзінің бұрынғы саясатын жалғастыруға қысым жасады, өйткені Югославия көршілес Алжирді де мойындаған алғашқы еуропалық ел болды. Ресми қарым-қатынастар шектеулі болғанымен, Югославия бейбіт тұрғындар мен Полисарио мүшелеріне білім беру арқылы белгілі бір даму көмегін көрсетті. 2004 жылдың 26 қазанында танылу тоқтатылды.
Еуропа
Сербия 2008 жылғы 29 сәуірде Еуропалық Одақпен тұрақтандыру және қауымдастық туралы келісімге (СТА) қол қойды және Республиканың Еуропалық Одақ аясында толыққанды мүше мемлекет ретінде қабылдану процесінде. Сербия 2009 жылдың 22 желтоқсанында Еуропалық Одаққа мүшелікке ресми түрде өтініш берді, ал Еуропалық Комиссия оны 2011 жылдың 12 қазанында ресми кандидат ретінде ұсынуды ұсынды. 2012 жылдың 28 ақпанында 27 ЕО сыртқы істер министрлерінің дауыс беруінен кейін 26 дауыспен және 1 дауыспен қарсылық білдіргеннен кейін кандидаттық мәртебе туралы ұсыныс шығарылды және Сербия 1 наурызда кандидаттық мәртебеге ие болды. 2013 жылғы 28 маусымда Еуропалық Кеңес Сербиямен қосылу келіссөздерін бастау туралы Министрлер Кеңесінің қорытындылары мен ұсынымдарын қолдады. 2013 жылдың желтоқсанында Еуропалық Одақ Кеңесі 2014 жылдың қаңтарында Сербияның қосылуы туралы келіссөздерді бастауды мақұлдады, ал бірінші үкіметаралық конференция 21 қаңтарда Брюсселдегі Еуропалық кеңесте өтті.