Кіріспе

Солтүстік Македонияның сыртқы қатынастары 1991 жылы тәуелсіздік алғаннан бері елдің НАТО және Еуропалық Одақ сияқты халықаралық ұйымдарға мүше болуға, сондай-ақ бұрынғы конституциялық атауымен халықаралық деңгейде мойындалуға жасаған күш-жігерімен ерекшеленеді. Ұзақ жылдар бойы шешілмей келген Грекиямен араздас жағдай бұл процеске кедеріс келтірді. Грекияның ел атауына қанағаттанбауы салдарынан, Солтүстік Македония Біріккен Ұлттар Ұйымы мен басқа да бірнеше халықаралық ұйымдарға «Жугославияның бұрынғы республикасы Македония» деген уақытша атаумен ғана қабылданды. Кейіннен елдің атауы ресми түрде «Солтүстік Македония» деп өзгертілді және бүкіл әлемде осы атаумен танылды.

Дипломатиялық қатынастар

Солтүстік Македония 1993 жылғы 8 сәуірде, бұрынғы Югославия Социалистік Федеративтік Республикасынан тәуелсіздік алғаннан кейін он сегіз ай өткен соң Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесі болды. Ел атауына қатысты ұзаққа созылған дауды шешуге дейін БҰҰ ішінде «бұрынғы Югослав Республикасы Македония» деп аталды. Ерекше жағдай, ел БҰҰ-ға қосылғанда оның туы БҰҰ штаб-пәтерінде көтерілген жоқ. Елдің туы өзгертілгеннен кейін ғана БҰҰ штаб-пәтерінде көтерілді. Еуропалық хабар тарату одағы мен Халықаралық Олимпиада комитеті де осы атауды қабылдады. НАТО да ресми құжаттарда осы атауды қолданды, бірақ қай мүше елдер конституциялық атауды мойындайтынын түсіндірді. Көптеген елдер БҰҰ-ның сілтемесі емес, елдің бұрынғы конституциялық атауы – Македония Республикасы деп таныды, әсіресе БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бес тұрақты мүшесінің төртеуі (Ұлыбритания, АҚШ, Қытай және Ресей). Бүгінгі таңда БҰҰ-ның барлық мүше мемлекеттері Солтүстік Македонияны тәуелсіз мемлекет деп мойындайды.

Африка

Елдер арасындағы ресми қарым-қатынас басталған күні Ескертулер: 1994 жылдың 14 қарашасында Солтүстік Македонияның Каирде елшілігі бар. 2023 жылдың 18 қыркүйегінде Оңтүстік Африка Грекияның Афина қаласындағы елшілігі арқылы Солтүстік Македонияда өкілдік етеді.

Америка

Елдер арасындағы ресми қарым-қатынастардың басталуыЕскертулер1999 жылғы 24 қыркүйекАргентина Солтүстік Македонияға Болгарияның София қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Солтүстік Македония Мадридтегі (Испания) елшілігі арқылы Аргентинаға аккредиттелген. Солтүстік Македонияның Бразилиада елшілігі бар.1996 жылғы 4 шілдеКанада Сербияның Белград қаласындағы елшілігі арқылы Солтүстік Македонияға аккредиттелген. Солтүстік Македонияның Оттавада елшілігі бар. Канаданың Скопьеде құрметті консулдығы бар.2001 жылғы 4 қазанМексика Сербияның Белград қаласындағы елшілігі арқылы Солтүстік Македонияға аккредиттелген. Солтүстік Македония Мексикаға Вашингтондағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Мексиканың Скопьеде құрметті консулдығы бар.1995 жылғы 13 қыркүйекҚараңыз: Солтүстік Македония – АҚШ қарым-қатынастары

АҚШ пен Солтүстік Македония екіжақты қарым-қатынастарда өте жақсы деңгейде. АҚШ Солтүстік Македонияны 1994 жылғы 8 ақпанда ресми түрде таныды, ал екі ел 1995 жылғы 13 қыркүйекте толық дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. АҚШ байланыс кеңсесі 1996 жылдың ақпан айында елшілікке дейін жаңартылды, ал АҚШ-тың бірінші елшісі 1996 жылдың шілдесінде Скопьеге келді. АҚШ пен Солтүстік Македония арасындағы саяси қарым-қатынастардың дамуы екі мемлекет арасындағы көптеген басқа да байланыстарға жол ашты. 2004 жылы АҚШ елді сол кездегі конституциялық атауымен – Македония Республикасы деп таныды. Солтүстік Македонияның Вашингтонда елшілігі және Чикаго, Детройт және Риджфилд Паркте бас консулдықтары бар. АҚШ-тың Скопьеде елшілігі бар.

Тудың шығарылымы

Солтүстік Македонияның тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы туы жарияланғанда үлкен дау туғызды. Туда Вергина Күнін қолдану Грекия тарапынан Македонияның солтүстік грек аймағына жасалған аумақтық талап ретінде қабылданып, осы аймақта 1977 жылы грек археологы Манолис Андроникос Вергинадағы қазба жұмыстары барысында осы символды қамтитын алтын ларгас табылған болатын. Грекияның эксклюзивті мемлекеттік символы деп санайтын Вергина Күні, 1995 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Македония Республикасы мен Грекия арасында қол жеткізілген келісім бойынша тудан алынып тасталды. Республика ұлттық рәміздері мен конституциясына қатысты грек тарапының бірқатар талаптарын орындауға келісті, ал Грекия Республикамен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға және экономикалық блокадасын тоқтатуға міндеттенді. Преспа келісіміне сәйкес, Солтүстік Македония (басқа да ежелгі македониялық элементтермен бірге) Вергина Күнін грек символы ретінде мойындады және барлық мемлекеттік мекемелерде, өнімдерде, логотиптерде және т.б. Вергина Күнін көрсетуден бас тартты. Осы бапты іске асыру 2019 жылдың 12 тамызында басталды. Осы Келісім күшіне енгеннен кейін алты ай ішінде Екінші Тарап [яғни Солтүстік Македония] өз аумағындағы ескерткіштердің, қоғамдық ғимараттардың және инфрақұрылымдардың жай-күйін қарап шығады және егер олар Бірінші Тараптың тарихи және мәдени мұрасының ажырамас бөлігі болып табылатын ежелгі грек тарихы мен өркениетіне сілтеме жасайтын болса, мәселені тиімді шешу және аталған мұраны құрметтеуді қамтамасыз ету үшін тиісті түзету шараларын қабылдайды. – Преспа келісімінің 8-бабының 2-тармағы.

Екінші Тарап [яғни Солтүстік Македония] бұрынғы ұлттық туында бейнеленген символды [яғни Вергина Күнін] ешқандай жолмен және барлық нысанда қайтадан қолданбауға міндеттенеді. Осы Келісім күшіне енгеннен кейін алты ай ішінде Екінші Тарап өз аумағындағы барлық қоғамдық орындардан және қоғамдық қолданыстан бұрынғы ұлттық туында бейнеленген символды алып тастау жөніндегі шараларды жүзеге асырады. Археологиялық артефактілер осы ережеге жатпайды. – Преспа келісімінің 8-бабының 3-тармағы.

Конституциялық мәселе

Солтүстік Македонияның 1991 жылғы 17 қарашада қабылданған тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы конституциясында Грекияның солтүстігіндегі славян тілінде сөйлейтін халық арасында сепаратистік көңіл күйді қоздыратын және грек территориясына иредентистік талаптар қоятын бірнеше баптар болды. Конституцияның 49-бабы ерекше алаңдаушылық тудырды. Онда былай делінген:

(1) Республика көрші елдердегі македон халқының, сондай-ақ шетелдегі македондықтардың мәртебесі мен құқықтарын қорғайды, олардың мәдени дамуына көмектеседі және олармен байланыстарды нығайтады. Осы қамқорлықты жүзеге асырғанда Республика басқа мемлекеттердің егемендік құқықтарына немесе олардың ішкі істеріне араласпайды. (2) Республика шетелдегі Республика азаматтарының мәдени, экономикалық және әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз етеді. Грекия үкіметі мұны Солтүстік Македонияға Грекияның ішкі істеріне араласуға лицензия беру ретінде қарастырды. Еліміздің азшылық топтарының жағдайына қатысты гректердің ұзақ жылдар бойы сезімталдығын ескере отырып, үкімет бұл екі ел арасындағы қарым-қатынастың үш негізгі мәселесінің ең ауыр екенін көрді; Республиканың рәміздері мәселесі, керісінше, ең қатты саяси дау тудырғанымен, маңыздылығы жағынан әлдеқайда төмен саналды. Грекияның сол кездегі премьер-министрі Константин Мицотакис кейіннен былай деді:

"Бастапқыда маған мемлекеттің аты емес, басқа нәрсе алаңдатты. Мен үшін мәселе – Македонияның батысында екінші азшылық проблемасын [бірінші азшылық – Батыс Фракияның түрік тілінде сөйлейтін гректері] [біз оған жол бермеуіміз керек] қалыптастыру болды. Менің басты мақсатым Республиканы Грекияда славян-македониялық азшылық жоқ деп жариялауға көндіру болды. Осы айырмашылықтың түйіні осында еді. 1995 жылғы екі тарап арасындағы келісімге сәйкес, осы баптар алынып тасталды."