Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғылыми-фантастика және фэнтези жазушысы (1931–2019)
American SF and fantasy writer (1931–2019)
Жеке өмір
Вольф Нью-Йорк қаласында Мэри Оливия мен Эмерсон Лерой Вольфтың ұлы болып дүниеге келді. Кішкентай кезінде полиомиелитпен ауырды. 6 жасында отбасымен Хьюстон қаласына көшіп келді. Техаста орта мектепті және жоғары білімді аяқтады, Хьюстон қаласындағы Ламар орта мектебіне қатысты. Техас A&M университетінде оқып жүргенде, алғашқы фантастикалық әңгімесін студенттік әдеби журнал The Commentator-да жариялады. efn|name=two1951|group=notes|1=Интернеттегі фантастикалық әдебиеттер базасы 1951 жылы жарық көрген екі әңгімені тіркеген. Ол үшінші курстың ортасында оқуын тастап, кейін Корея соғысына қатысу үшін әскерге шақырылды. АҚШ-қа оралғаннан кейін Хьюстон университетінде білім алып, өнеркәсіптік инженер болды. Толық уақыт жазу үшін зейнеткерлікке шыққанға дейін Plant Engineering журналының аға редакторы қызметін көп жыл бойы атқарды, бірақ оның ең танымал инженерлік жетістігі – Pringles картоп чиптерін жасауға арналған машинаны құруға қосқан үлесі. Вольф әйелі Розмаримен бірге Чикаго маңындағы Баррингтон қаласында тұрды, олар төрт бала тәрбиеледі. Вольфтің үш немересі бар. 2013 жылы Вольфтер Иллинойс штатының Пеория қаласына көшіп келді. 2010 жылдың 24 сәуірінде Вольфқа қосқан айналма жол операциясы жасалды. 2013 жылдың басында Вольф оң көзіне катаракта операциясын жасатты. Оның әйелі Розмари 2013 жылдың 14 желтоқсанында Альцгеймер ауруының ішінде бірнеше аурудан кейін қайтыс болды. Вольф: "Бір кезде ол менің есімімді немесе біз үйленгенімді есіне алмайтын, бірақ ол мені жақсы көретінін әлі есінде сақтайтын" деді. Вольф 2019 жылдың 14 сәуірінде 87 жасында жүрек-қан тамырлары ауруынан Пеориядағы үйінде қайтыс болды.
Wolfe was born in New York City, the son of Mary Olivia and Emerson Leroy Wolfe. He had polio as a small child. He and his family moved to Houston when he was 6, and he went to high school and college in Texas, attending Lamar High School in Houston. While attending Texas A&M University, he published his first speculative fiction in The Commentator, a student literary journal. efn|name=two1951|group=notes|1=The Internet Speculative Fiction Database catalogs two 1951 stories. Wolfe dropped out during his junior year and subsequently was drafted to fight in the Korean War. After returning to the United States, he earned a degree from the University of Houston and became an industrial engineer. He was a senior editor on the staff of the journal Plant Engineering for many years before retiring to write full time, but his most famous professional engineering achievement is a contribution to the machine used to make Pringles potato chips. Wolfe lived in Barrington, Illinois, a suburb of Chicago, with his wife Rosemary, where they raised four children. Wolfe also has three granddaughters. The Wolfes moved to Peoria, Illinois in 2013. Wolfe underwent double bypass surgery on April 24, 2010. Wolfe also underwent cataract surgery on his right eye in early 2013. Wolfe's wife, Rosemary, died on December 14, 2013, after a series of illnesses, including Alzheimer's disease. Wolfe said, "There was a time when she did not remember my name or that we were married, but she still remembered that she loved me." Wolfe died at his Peoria home from cardiovascular disease on April 14, 2019, at the age of 87.
Әдеби шығармалары
Вольфтың алғашқы жарияланған кітабы – «Арес операциясы» (Беркли медальоны, 1970) атты түпнұсқа роман болды. Ол он жыл ішінде неміс және француз тілдерінде де жарық көрді. («Есіктер бар»); «Жаңа Күн кітабынан» Севериан өзінің жас, білімі аз кезінен оқиғасын баяндайды; ал «Солдат» сериясының Латросы амнезиядан зардап шегеді. Вулф бір хатында былай деп жазды: «Ұлы әңгіме туралы менің түсінігімде ‘әртүрлі және қызықты фон’ дегеннің мәні жоқ. Ол былай: мәдениетті оқырманмен ләззатпен оқылатын және қайта-қайта оқылғанда ләззаты артатын әңгіме». Осы рухта Вулф мәтінде тікелей айтылмаған, бірақ жұмбақ сырлары мен үзілістерді де қалдырды. Мысалы, таңғы гүлдерге толы аула – «Бос өмір сүр, бос бол» оқиғаларының қасақана болжауы, бірақ ол тек бағбандарға ғана түсінікті, ал әңгіме ішіндегі әңгіме Бейбітшілікті түсінуге көмектеседі. Вулфтың тілі жаңа оқырман үшін де жаңғырыс тудыруы мүмкін. «Азаптаушының көлеңкесі» кітабының қосымшасында ол былай дейді: «Бұл кітапты – әлі тілге келмеген бір тілде жазылған түпнұсқадан – ағылшын тіліне аударуда, мен өзімді көп еңбектен сақтау үшін ойдан шығарылған терминдерді қолдануға оңай болған еді, бірақ мен мұны істемедім. Осылайша, көп жағдайда мен әлі ашылмаған түсініктерді олардың жиырмасыншы ғасырға тән ең жақын эквиваленттерімен алмастыруға мәжбүр болдым. Пелтаст, андрогин және қуаныш сияқты сөздер осы сияқты алмастырулар болып табылады және олардың мағынасы нақты емес, тек ұсыныс ретінде қарастырылады. Оның романындағы ойдан шығарылған «аудармашы» кейіпкері Вулфтың жазу стиліне белгілі бір түсінік береді: оның барлық терминдері – «фулигин», «карнифекс», «тауматург» және т.б. – нақты сөздер».
Wolfe's first published book was the paperback original novel Operation Ares (Berkley Medallion, 1970). It was published in German and French language editions within the decade. (There Are Doors); Severian, from The Book of the New Sun, tells his story from the perspective of his younger, ignorant self; and Latro of the Soldier series suffers from amnesia. Wolfe wrote in a letter, "My definition of a great story has nothing to do with 'a varied and interesting background.' It is: One that can be read with pleasure by a cultivated reader and reread with increasing pleasure." In that spirit, Wolfe also left subtle hints and lacunae that may never be explicitly referred to in the text. For example, a backyard full of morning glories is an intentional foreshadowing of events in Free Live Free, but is apparent only to a reader with a horticultural background, and a story within the story provides a clue to understanding Peace. Wolfe's language can also be a subject of confusion for the new reader. In the appendix to The Shadow of the Torturer, he says:
In rendering this book—originally composed in a tongue that has not achieved existence—into English, I might easily have saved myself a great deal of labor by having recourse to invented terms; in no case have I done so. Thus in many instances I have been forced to replace yet undiscovered concepts by their closest twentieth century equivalents. Such words as peltast, androgyn, and exultant are substitutions of this kind, and are intended to be suggestive rather than definitive. This character of the fictional "translator" of his novel provides a certain insight into Wolfe's writing: all of his terms—fuligin, carnifex, thaumaturge, and so on—are real words.
Қабылдау
Ол бестселлер автор болмаса да, Вулфты сыншылар жоғары бағалайды. Джон Клют: "SF саласындағы ең танымал немесе ең ықпалды автор болмаса да, Джин Вулф бүгін ең маңызды болуы мүмкін. Оның шығармаларының мәртебесі әсерлі, ол SF әлемін түрлі түсті пальтодай киеді". Патрик О'Лири Вулфтың ықпалын атап өтті. Ол былай деді: "Сыбайлас қиял-ғажайыптарды ұмытыңыз. Джин Вулф – ең үздік жазушы. Міне, осы. Вулф айтқандай, барлық роман – қиял. Біреулері осы туралы адалдық танытады". Салыстыруға болмайды. Ешкім – ешкім де – осы суретшінің туындыларына жақындамайды". О'Лири сондай-ақ Вулфтың өнеріне арналған "Егер бұрын-соңды сиқыршы болса" атты кең көлемді эссе жазды, ол алғаш рет оның "Басқа дауыстар, басқа есіктер" жинағында жарияланды. Урсула К. Ле Гуин Вулфтың кітаптарының мұқабаларында жиі "Вулф – біздің Мелвилл" деген сөздерді келтіреді. Харлан Эллисон "Қиыншының көлеңкесін" қарап шығып, былай деп жазды: "Джин Вулф басқа барлық авторларды жазудың қасиетті міндетін атқарады. Ол бүгінгі күнгі ең ұлы, ең бірегей жазушылардың бірі. Оның туындылары ерекше, гипноздық, теңдесі жоқ. "Қиыншының көлеңкесі" американдық әдебиетте жаңа көкжиекті ашады және тетралогияның бірінші романы ретінде оның ең таңғажайып туындысы, сөзсіз, мәңгілікке қалады. Бұл кітапты оқымау – зиялық байлықтан қағылумен тең" деді. Вулфтың жанкүйерлері оған зор құрметпен қарастырады, ал оның туындыларына арналған интернеттік пошта тізімі (URTH, 1996 жылдың қарашасында құрылған) он жыл ішінде мыңдаған беттік талқылаулар мен түсіндірулерді жинады. Сол сияқты, көптеген талдаулар мен түсіндірулер фанзин мен шағын басылымдарда жарияланды (мысалы, Lexicon Urthus). "Ең жоғары бағаланған" және "Ең төмен бағаланған" авторлар туралы сұрағанда Томас М. Диш Исаак Азимов пен Джин Вулфты атады: "Көптеген авторлар бірнеше жүлделерді алғаннан кейін құлдырап кетті. Бір ғана ерекшелік – Джин Вулф. 1980 және 1982 жылдар аралығында ол "Жаңа Күн Кітабын" жариялады, ол VistaVision және Dolby Sound сапасындағы сыпайылық, зия және әдемілік тетралогиясы. Г.К. Честертонның діни сенімге келген сәтте жазылған "Жұлдызды соғыстар" стиліндегі ғарыш операсын көзге елестетіңіз. Вулф содан бері толық күшпен жұмыс істеп келеді, ал кроссоверлік табыс көптен күтілуде". Майкл Дирда Вулфтың "Жаңа Күн Кітабын" өзінің "Ғылыми фантастика оқу тізіміне" қосты: "Егер Пруст, Бетховеннің кейінгі саптық квартеттерін тыңдап, "Мен, Клавдий" романын жазып, оны болашақтағы оқиғаларға орналастырса, нәтиже осы өлшенген, күзгі шедеврге ұқсауы мүмкін". Нил Гайман Вулфты Дүниежүзілік қорқыныш конвенциясында таныстырды, онда Вулф құрметті қонақ болды. Ол Вулфты қалай оқу керектігі туралы кеңес берді: "Екі түрлі ақылды жазушы бар. Өздерінің ақылды екендерін көрсетуді ұнататындар және көрсетудің қажеті жоқ деп санайтындар. Джин Вулф екінші түрге жатады, ал зиялылық ертегіден маңызды емес. Ол сізді ақымақ сезіндіру үшін ақылды емес. Ол сізді де ақылды ету үшін ақылды". Гайман The Guardian газетінің "Менің батырым" рубрикасында Вулф туралы былай деп жазды: "Мен өз батырларыммен тым көп кездестім, ал қазіргі кезде мен қалған бірнешеумен кездесуден аулақпын, өйткені батырларымнан айырылудың ең оңай жолы – олармен кездесу, тіпті кешкі ас ішу. Бірақ Джин Вулф мен үшін әлі де батыр. Ол 80 жасқа толды, әйелі Розмариге қамқорлық жасайды және жанрлар арасындағы терең, күрделі, керемет көркем әдебиеттерді жаза береді. Ол менің батырым, өйткені ол жазудың жаңа жолдарын іздейді және ол маған бала кезімде болғандай мейірімді және шыдамды. Ол – бүгінгі күнгі ең ұлы американдық ер адам, ғылыми фантастика және қиял-ғажайып әдебиетінің жазушысы. Мүмкін, ең ұлы американдық жазушы. Көптеген адамдар оның есімін естімеген. Ал Джинге бұл ешқандай маңызға ие емес. Ол жай ғана келесі кітапты жазумен айналысады".
Although he was not a best selling author, Wolfe is highly regarded by criticsefn|Such as John Clute, who writes: "Though neither the most popular nor the most influential author in the sf field, Gene Wolfe is today quite possibly the most important. The inherent stature of his work is deeply impressive and he wears the fictional worlds of sf like a coat of many colors." Patrick O'Leary has credited Wolfe for inspiration. He has said: "Forget 'Speculative Fiction.' Gene Wolfe is the best writer alive. Period. And as Wolfe once said, 'All novels are fantasies. Some are more honest about it.' No comparison. Nobody – I mean nobody – comes close to what this artist does." O'Leary also wrote an extensive essay concerning the nature of Wolfe's artistry, entitled "If Ever A Wiz There Was", originally published in his collection Other Voices, Other Doors. Ursula K. Le Guin is frequently quoted on the jackets of Wolfe's books as having said "Wolfe is our Melville." Harlan Ellison, reviewing The Shadow of the Torturer, wrote: "Gene Wolfe is engaged in the holy chore of writing every other author under the table. He is no less than one of the finest, most original writers in the world today. His work is singular, hypnotizing, startlingly above comparison. The Shadow of the Torturer breaks new ground in American literature and, as the first novel of a tetralogy, casts a fierce light on what will certainly be a lodestone landmark, his most stunning work to date. It is often said, but never more surely than this time: This book is not to be missed at peril of one's intellectual enrichment." Wolfe's fans regard him with considerable dedication, and one Internet mailing list (URTH, begun in November 1996) dedicated to his works amassed over ten years and thousands of pages of discussion and explication. Similarly, much analysis and exegesis has been published in fanzine and small press form (e. g. Lexicon Urthus ). When asked the "Most overrated" and "Most underrated" authors, Thomas M. Disch identified Isaac Asimov and Gene Wolfe, respectively, writing: " all too many have already gone into a decline after carrying home some trophies. The one exception is Gene Wolfe Between 1980 and 1982 he published The Book of the New Sun, a tetralogy of couth, intelligence, and suavity that is also written in VistaVision with Dolby Sound. Imagine a Star Wars–style space opera penned by G. K. Chesterton in the throes of a religious conversion. Wolfe has continued in full diapason ever since, and a crossover success is long overdue." Michael Dirda included Wolfe's Book of the New Sun in his "Science Fiction Reading List", writing: "If Proust, while listening to late Beethoven string quartets, wrote I, Claudius and set it in the future, the result might resemble this measured, autumnal masterpiece." Neil Gaiman introduced Wolfe at the World Horror Convention, where Wolfe was the Guest of Honor. He offered some advice on how to read Wolfe, noting: "There are two kinds of clever writer. The ones that point out how clever they are, and the ones who see no need to point out how clever they are. Gene Wolfe is of the second kind, and the intelligence is less important than the tale. He is not smart to make you feel stupid. He is smart to make you smart as well." Gaiman wrote about Wolfe for the "My Hero" feature in The Guardian: "I've met too many of my heroes, and these days I avoid meeting the few I have left, because the easiest way to stop having heroes is to meet them, or worse, have dinner with them. But Gene Wolfe remains a hero to me. He's just turned 80, looks after his wife Rosemary, and is still writing deep, complex, brilliant fiction that slips between genres. He's my hero because he keeps trying new ways of writing and because he remains as kind and as patient with me as he was when I was almost a boy. He's the finest living male American writer of SF and fantasy – possibly the finest living American writer. Most people haven't heard of him. And that doesn't bother Gene in the slightest. He just gets on with writing the next book."
Шығармалары
Бұл Вольфтың еңбектерінің толық емес тізімі, жүлде алған туындыларына ерекше назар берілген.
This is a partial list of works by Wolfe, focusing on those which won awards.
Киноға бейімделу
"Доктор аралының қасіреті" 35 мм қысқаметражды, 2008 жыл.