Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы муниципалитеттер тізімі

1989 жылғы жергілікті басқару реформаларынан кейін «қала» сөзі Жаңа Зеландияда екі мағынаға ие болды. Реформаларға дейін 20 000 немесе одан көп халқы бар борон қала деп жариялануы мүмкін еді. Кеңестердің шекаралары көлемді аумақтың жиегімен жүргізілетін, сондықтан қалалық аймақ пен жергілікті басқару аймағы арасында көп айырмашылық болмады. 1989 жылы Жаңа Зеландиядағы жергілікті басқару құрылымы күрт қайта ұйымдастырылды. Жаңадан құрылған аудандық және қалалық кеңестердің көбінің аумағы едәуір ұлғайып, қалалық және оны қоршаған ауылдық жерлерді қамтыды. Бұрын «қалалық кеңесі» болған көптеген елді мекендер қазір «аудандық кеңес» арқылы басқарылады. 2002 жылдан бері қала деп жариялану үшін қалалық аймақта кемінде 50 000 тұрғын болуы керек. «Қала» сөзі Жаңа Зеландияның қалалық аймақтарын анықтау үшін, жергілікті билік шекараларына қарамастан, жалпы мағынада қолданылады. Бұл бейресми қолдануға ерекше мән беріледі. Мысалы, Гисборн қаласының аудандық басқаруы өзін жаңа мыңжылдықты алғаш көрген «қала» деп қатаң түрде сипаттады. Гисборн «аудандық кеңес» арқылы басқарылады, бірақ оның қала мәртебесі Жаңа Зеландияда көбінесе дау тудырмайды. Сол сияқты, Оклендте «қалалық кеңес» жоқ, бірақ оның үлкен аумағына байланысты қала мәртебесі көбінесе дау тудырмайды. Төменде «қалалар» деп аталатын ірі қалалық аймақтардың тізімі келтірілген.

2018 жылғы стандартқа негізделген қалалық аумақтар

Жаңа Зеландия статистикасы халық санын анықтау үшін негіз болып табылатын статистикалық географиялық аймақтар үшін стандарттар жасайды. Жаңа Зеландия статистикасы 2017 жылы Географиялық аймақтар бойынша статистикалық стандарттың (SSGA18) 1992 жылғы Жаңа Зеландияның стандартты аймақтар жіктелімін (NZSAC92) алмастыратынын мәлімдеді. Бұл өзгеріс Веллингтонға ең көп әсер етті, оны төрт қалалық аймаққа бөліп: Веллингтон қаласы мен Төменгі Хатт қаласы – «ірі қалалық аймақтар», ал Порриуа мен Жоғарғы Хатт – «үлкен қалалық аймақтар» деп белгіледі. SSGA18 бойынша Веллингтон шамамен екі есе кішірейді, ал Төменгі Хатт Тауранга мен Дунедин арасында алтыншы орынға ие болды. Төмендегі кестеде барлық «ірі қалалық аймақтар» (100 000 және одан да көп тұрғындары бар) және барлық «үлкен қалалық аймақтар» (30 000-нан 99 999 тұрғындарға дейін) көрсетілген. «Орташа қалалық аймақтар» санатынан «үлкен қалалық аймақтар» санатына көшетін келесі қалалық аймақ – Парапарауму.

+ «Ірі» және «үлкен» қалалық аймақтар

| Ранг | Қалалық аймақ | Халық саны | Аймағы (км²) | Халық тығыздығы (км²-ға) | Сурет |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Окленд | 605,67 | - | - | - |
| 2 | Крайстчерч | 294,43 | - | - | - |
| 3 | Веллингтон | 112,71 | - | - | - |
| 4 | Гамильтон | 110,37 | - | - | - |
| 5 | Тауранга | 141,91 | - | - | - |
| 6 | Төменгі Хатт | 78,54 | - | - | - |
| 7 | Дунедин | 91,16 | - | - | - |
| 8 | Палмерстон Солтүстік | 77,05 | - | - | - |
| 9 | Нейпир | 105,05 | - | - | - |
| 10 | Гибискус жағалауы | 48,39 | - | - | - |
| 11 | Порриуа | 61,19 | - | - | - |
| 12 | Жаңа Плимут | 74,79 | - | - | - |
| 13 | Роторуа | 46,06 | - | - | - |
| 14 | Уаңгарей | 63,53 | - | - | - |
| 15 | Нельсон | 54,69 | - | - | - |
| 16 | Гастингс | 26,29 | - | - | - |
| 17 | Инверкаргилл | 62,95 | - | - | - |
| 18 | Жоғарғы Хатт | 51,16 | - | - | - |
| 19 | Уаңгануи | 41,05 | - | - | - |
| 20 | Гисборн | 37,43 | - | - | - |

Функционалдық қалалық аудандар (мегаполистер)

Функционалдық қалалық аймақтар (ФУА) – маңызды, ірі және орта қалалық аймақтардың функционалдық кеңістігін, сапар жасау үлгілеріне сүйене отырып көрсететін географиялық аймақтар. ФУА Жаңа Зеландияның қалалық аймақтарына сәйкес келеді. ФУА халқы 2018 жылғы халық санауы бойынша есептелген. Бұл өзгерістер Төменгі Хатт қаласының атауын өзгертпеді; қаланың гербінде әлі де «Төменгі Хатт қаласы» деп көрсетілген.

Қалалардың тарихы

1876 жылға дейін Жаңа Зеландияда қаланың ресми анықтамасы мен жергілікті билік органдарының бірыңғай жүйесі болған жоқ. Сондықтан, Жаңа Зеландиядағы алғашқы қала қай жерлесім болғаны туралы пікір таластар туындайды.

Патент хаттары

Дәстүрлі түрде Ұлыбританияда (Жаңа Зеландияның бұрынғы отаршылдық державасы) қала мәртебесі – монархтың, әдетте патент хаттарын беру арқылы тағайындалатын ерекше мәртебе. 16-шы ғасырдан 1888 жылға дейін қала мәртебесі епархиялық кафедралық собордың болуымен байланысты болды. 1841 жылы Окленд қаласында Жаңа Зеландия епархиясы құрылды, бірақ ешқандай патент хаттары шығарылмады. 1856 жылы Жаңа Зеландия епархиясы бөлінді, оның оңтүстік бөлігі Крайстчерч епархиясына айналды. Содан кейін Крайстчерч қаласына патшайым Виктория патент хаттарын берді, осылайша ол "Крайстчерч қаласы" мәртебесіне ие болды. Жаңа Зеландияда басқа епархиялар құрылғанмен, кейіннен патент хаттары берілген жалғыз қала – 1858 жылы Нельсон болды.

Сайлаушылар

1851 жылғы Провинциялық Кеңестер туралы заңға сәйкес, Губернатор провинциялық заң шығарушы кеңестер үшін сайлау округтерін құруға құқылы болды. 1852 жылдың 21 мамырында Губернатор Джордж Грей Жаңа Ольстер үшін сайлау округтерін жариялады. Жарлықта Окленд мүліктік құқықтар үшін «қала» ретінде нақты анықталғанмен, кейіннен сайлау округі «Окленд қаласы» деп анықталды. Бұл екіұшты жарлық Жаңа Зеландия заңнамасында «қала» терминін алғаш рет ресми түрде қолдануға алып келді. Жаңа Мунстердің сайлау округтері де біршама уақыттан кейін, 1 маусымда жарияланды. Сол сияқты, Веллингтон мүліктік құқықтар үшін «қала» ретінде сипатталды, бірақ жарияланбаның әртүрлі бөліктерінде «Веллингтон қаласы» немесе «Веллингтон қалашығы» деп аталатын сайлау округі одан да екіұшты құрылды. Жаңа Ольстер және Жаңа Мунстер провинциялары бір айдан кейін, 1852 жылғы Жаңа Зеландия Конституциялық заңымен таратылды, алайда «Окленд қаласы» және «Веллингтон қаласы» сайлау округтері 1853 жылғы алғашқы жалпыұлттық сайлауға көшті. 1855 жылдың наурыз айында салық салуға қарсы суперинтендант Уильям Браун сайланғаннан кейін, Окленд қалалық кеңесі таратылды және 1856 жылы ресми түрде таратылды. Крайстчерч қалалық кеңесі Кентербери провинциялық кеңесінің заңымен құрылды, ол 1863 жылдың 31 қаңтарында Корольдік келісім алды. Кеңес содан бері белсенді жұмыс істеп келеді және сондықтан Жаңа Зеландиядағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең ұзақ мерзімді қалалық кеңес болып табылады. Бұл орталық үкіметтің араласуына және оның өкілеттіктерін растауына әкелді. Осының салдарынан, Дунедин қалалық кеңесі орталық үкімет заңдарында мойындалған алғашқы кеңес болды. Сонымен қатар, орталық үкімет 1868 жылы ел бойынша муниципалдық кеңестерді жақсы реттеу үшін заң қабылдады. Дунединге бұл ережелер бұрыннан қолданылып келгендіктен, ол әсер етпеді. Жаңа заң Жаңа Зеландиядағы барлық басқа «қалалық кеңестерді» орталық үкімет ережелері бойынша «аудандық кеңестер» ретінде біріктірді. Алайда, атау өзгеруі заңның тіліндегі қателік болды және 1868 жылдың қарашасында кейбір кеңестерге «қалалық кеңес» атауын қайта пайдалануға мүмкіндік беретін түзету енгізілді. Заң, және демек, қысқаша атау өзгеруі Дунединге қолданылмағандықтан, Дунедин қалалық кеңесі «қалалық кеңес» атауын үздіксіз ең ұзақ пайдаланғанын айтуға болады.