Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия аймағы, Жаңа Зеландиядағы аймақ.
Region of New Zealand
a region in New Zealand
Үлкен Веллингтон, сондай-ақ Веллингтон аймағы (маори тілінде: Te Upoko o te Ika) – Жаңа Зеландияның унитарлық емес аймағы, Солтүстік аралдың ең оңтүстік бөлігін қамтиды. Аймақтың ауданы – , халқы – .
Greater Wellington, also known as the Wellington Region (Māori: Te Upoko o te Ika), is a non unitary region of New Zealand that occupies the southernmost part of the North Island. The region covers an area of , and has a population of
Аймақ атауын Жаңа Зеландияның астанасы Веллингтоннан алған. Веллингтон қалалық аймағы, оның ішінде Веллингтон, Порируа, Төменгі Хатт және Жоғарғы Хатт қалалары, аймақ халқының пайызын құрайды; басқа ірі қалалық аймақтарға Капити агломерациясы (Уаиканае, Парапарауму, Раумати Бич, Раумати Оңтүстік және Паэкакарики) және Мастертон қаласы жатады.
The region takes its name from Wellington, New Zealand's capital city and the region's seat. The Wellington urban area, including the cities of Wellington, Porirua, Lower Hutt, and Upper Hutt, accounts for percent of the region's population; other major urban areas include the Kapiti conurbation (Waikanae, Paraparaumu, Raumati Beach, Raumati South, and Paekākāriki) and the town of Masterton.
Жергілікті билік
Облысты Веллингтон өңірлік кеңесі басқарады, ол «Үлкен Веллингтон өңірлік кеңесі» деген жарнамалық атауды қолданады. Кеңес аймағы астана Веллингтон және Төменгі Хатт, Порриуа, Жоғарғы Хатт қалаларының төңірегіндегі қалалық агломерацияны қамтиды, олардың әрқайсысының ауылдық аймақтары бар; ол Солтүстік аралдың батыс жағалауы бойымен созылып, Капити жағалауы ауданының жағалау елді мекендерін қамтиды; Ремутака жотасының шығысында Вайрарапаның көп бөлігін қамтитын үш негізінен ауылдық ауданға кіреді, онда Мастертон, Картертон, Грейтаун, Федерстон және Мартинборо қалалары орналасқан. Веллингтон өңірлік кеңесі алғаш рет 1980 жылы Веллингтон өңірлік жоспарлау органы мен Веллингтон өңірлік су басқармасының бірігуі нәтижесінде құрылды. 2009 жылы Окленд кеңесінің «супер-қала» ретінде құрылуынан кейін, 2013 жылы Жергілікті басқару комиссиясы Веллингтон аймағындағы кеңестерді біріктіру мүмкіндігін қарастырды. Алайда, 2015 жылы бұл ұсыныс қоғамдық пікірдің жағымсыз болуына байланысты тоқтатылды.
The region is administered by the Wellington Regional Council, which uses the promotional name Greater Wellington Regional Council. The council region covers the conurbation around the capital city, Wellington, and the cities of Lower Hutt, Porirua, and Upper Hutt, each of which has a rural hinterland; it extends up the west coast of the North Island, taking in the coastal settlements of the Kāpiti Coast District; east of the Remutaka Range it includes three largely rural districts containing most of Wairarapa, covering the towns of Masterton, Carterton, Greytown, Featherston and Martinborough. The Wellington Regional Council was first formed in 1980 from a merger of the Wellington Regional Planning Authority and the Wellington Regional Water Board. Following the creation of the Auckland Council 'super city' in 2009, a similar merger for councils within the Wellington Region was investigated by the Local Government Commission in 2013. The proposal was scrapped in 2015 following negative public feedback.
Уеллингтон аймағы
Жалпы қолданыста Веллингтон аймағы және Үлкен Веллингтон терминдері нақты анықталмаған, ал аймақтың шетіндегі аудандар көбінесе ескерілмейді. Оның тар мағынасында аймақ Тараруа тауларының батысындағы құрылыс аймақтарының шоғырлануын білдіреді. Шығыс жағындағы халық тығыздығы төмен аймақтың өзінің Вайрарапа деген атауы бар, ал оның орталығы Мастертон қаласында орналасқан. Капити жағалауы да кейде аймақтан бөлініп қарастырылады. Атап айтқанда, Отаки солтүстіктегі Хоровануа ауданымен тығыз байланыста. Бұл Отакидің Капитал және Жағалау Денсаулық сақтау басқармасы (DHB) аймағының орнына, Орталық және Оңтүстік Денсаулық сақтау басқармасы (DHB) аймағының құрамында болуын қамтиды, ал Капити жағалауының қалған бөлігі Капитал және Жағалау Денсаулық сақтау басқармасы аймағына қарасты.
In common usage the terms Wellington region and Greater Wellington are not clearly defined, and areas on the periphery of the region are often excluded. In its more restrictive sense the region refers to the cluster of built up areas west of the Tararua ranges. The much more sparsely populated area to the east has its own name, Wairarapa, and a centre in Masterton. To a lesser extent, the Kāpiti Coast is sometimes excluded from the region. Otaki in particular has strong connections to the Horowhenua district to the north. This includes having been part of the MidCentral District Health Board (DHB) area, instead of the Capital and Coast DHB area like the rest of the Kāpiti Coast.
Тарих
Бұл аймақты алғаш қоныстанған маорилер оны Те Упоко о те Ика а Мауи деп атаған, яғни "Мауи балығының басы" деген мағынаны білдіреді. Аңыз бойынша, Купе шамамен Х ғасырда бұл аймақты ашқан және зерттеген. 1839 жылы Жаңа Зеландия компаниясы арқылы еуропалықтар бұл аймаққа қоныстанды. 1853 жылы провинция құрылған кезде Веллингтон Веллингтон провинциясының астанасы болды, бірақ 1876 жылғы 1 қарашада Провинцияларды жою заңы күшіне енгенге дейін. Веллингтон 1865 жылы Жаңа Зеландияның астанасы болды, Расселл мен Оклендтен кейінгі үшінші астана.
The Māori who originally settled the region knew it as Te Upoko o te Ika a Māui, meaning "the head of Māui's fish". Legend recounts that Kupe discovered and explored the region in about the tenth century. The region was settled by Europeans in 1839 by the New Zealand Company. Wellington became the capital of Wellington Province upon the creation of the province in 1853, until the Abolition of the Provinces Act came into force on 1 Nov 1876. Wellington became capital of New Zealand in 1865, the third capital after Russell and Auckland.
Демография
Веллингтон аймағы қамтиды және 2018 жылғы санақ бойынша шамамен тұрғындар саны 506 814 адамды құрады, ал тұрғындар тығыздығы шаршы километрге адам. Веллингтон аймағының 2018 жылғы Жаңа Зеландия санағындағы халық саны 506 814 адамды құрады, бұл 2013 жылғы санақтан 35 499 адамға (7,5%) және 2006 жылғы санақтан 57 855 адамға (12,9%) артты. 185 382 отбасы тіркелді. 247 401 еркек және 259 413 әйел болды, нәтижесінде әйелдерге шаққанда еркектердің саны 0,95:1 құрады. Орташа жас 37,2 жас (жалпыұлттық орташа жас 37,4 жас), соның ішінде 93 903 адам (18,5%) 15 жасқа дейін, 109 317 (21,6%) 15-29 жас аралығында, 231 162 (45,6%) 30-64 жас аралығында және 72 426 (14,3%) 65 жастан асқан адамдарды қамтиды. 15 жастан асқандардың ішінде 128 928 (31,2%) адам бакалавр немесе жоғары академиялық дәрежеге ие, ал 55 359 (13,4%) адамда формальды білімі жоқ. Медианалық табыс 36 100 долларды құрады, бұл жалпыұлттық көрсеткіштен (31 800 доллар) жоғары. 94 065 адам (22,8%) 70 000 доллардан астам табыс тапты, бұл жалпыұлттық көрсеткіштен (17,2%) асып түседі. 15 жастан асқандардың жұмыс жағдайы бойынша 217 071 (52,6%) толық жұмыспен қамтылған, 58 725 (14,2%) жартылай жұмыспен қамтылған, ал 18 294 (4,4%) жұмыссыз. +Веллингтон аймағындағы жекелеген аумақтық билік органдарының статистикасы (2018 жылғы санақ) Аумақтық билікХалықТұрғын үйОрташа жасМедианалық табысКāpiti Coast ауданы53 67324 92447,9 жыл$29 700Порируа қаласы56 55918 85835,1 жыл$34 400Жоғарғы Хатт қаласы43 98016 77939,1 жыл$35 400Төменгі Хатт қаласы104 53239 54936,9 жыл$34 700Веллингтон қаласы202 73780 68834,1 жыл$41 800Мастертон ауданы25 55711 39143,2 жыл$27 800Картертон ауданы9 1984 14346,4 жыл$29 800Оңтүстік Вайрарапа ауданы10 5755 71247,1 жыл$32 900Тараруа ауданы (бөлігі)3 Веллингтон аймағы506 814202 04737,2 жыл$36 100
Wellington Region covers and had an estimated population of as of with a population density of people per km2. Wellington Region had a population of 506,814 at the 2018 New Zealand census, an increase of 35,499 people (7.5%) since the 2013 census, and an increase of 57,855 people (12.9%) since the 2006 census. There were 185,382 households. There were 247,401 males and 259,413 females, giving a sex ratio of 0.95 males per female. The median age was 37.2 years (compared with 37.4 years nationally), with 93,903 people (18.5%) aged under 15 years, 109,317 (21.6%) aged 15 to 29, 231,162 (45.6%) aged 30 to 64, and 72,426 (14.3%) aged 65 or older. Of those at least 15 years old, 128,928 (31.2%) people had a bachelor or higher degree, and 55,359 (13.4%) people had no formal qualifications. The median income was $36,100, compared with $31,800 nationally. 94,065 people (22.8%) earned over $70,000 compared to 17.2% nationally. The employment status of those at least 15 was that 217,071 (52.6%) people were employed full time, 58,725 (14.2%) were part time, and 18,294 (4.4%) were unemployed. +Statistics of individual territorial authorities in Wellington region (2018 census)Territorial authorityPopulationDwellingsMedian ageMedian incomeKāpiti Coast district53,67324,92447.9 years$29,700Porirua city56,55918,85835.1 years$34,400Upper Hutt city43,98016,77939.1 years$35,400Lower Hutt city104,53239,54936.9 years$34,700Wellington city202,73780,68834.1 years$41,800Masterton district25,55711,39143.2 years$27,800Carterton district9,1984,14346.4 years$29,800South Wairarapa district10,5755,71247.1 years$32,900Tararua district (part)3Wellington region506,814202,04737.2 years$36,100
Көлік
Жаңа Зеландияның басқа аймақтарына қарағанда, бұл аймақта қоғамдық көлік жақсы дамыған. Оған автобустар, пойыз, автомобильдер, паромдар және фуникулер (Веллингтон канат жолы) кіреді. 1964 жылға дейін трамвайлар, ал 2018 жылға дейін троллейбустар да болған. Автобустар мен паромдар жеке меншікте, ал инфрақұрылым мемлекеттік органдарға тиесілі, қоғамдық көлік көбінесе субсидияланады. Аймақтық кеңес қоғамдық көлікті жоспарлау және субсидиялау үшін жауапты. Қызметтер Metlink деген атпен таныстырылады. Transdev Wellington метрополитендік пойыз желісін басқарады, ол Веллингтон қаласының орталықтан Вайканеге солтүстікке және Мастертонға шығысқа қарай созылады. 2015 жылғы маусымға дейін қоғамдық көлікпен 36,41 миллион сапар жасалды, жолаушылар барлығы 460,7 миллион шақырым жол жүрді, бұл бір адамға шаққанда 73 сапар және 927 шақырымға тең. Веллингтон аймағында Жаңа Зеландиядағы автомобильге иелік ету көрсеткіші ең төменгі деңгейде: 2013 жылғы халық санауы бойынша үй шаруашылықтарының 11,7 пайызында автомобиль болмаған, бұл бүкіл Жаңа Зеландия бойынша 7,9 пайызбен салыстырылғанда. Бірнеше автомобильге иелік ететін үй шаруашылықтарының саны да ең төмен: 44,4 пайыз, ал жалпы ұлттық көрсеткіш 54,5 пайызды құрайды. Аймақтың негізгі порты Веллингтон портында орналасқан. CentrePort Wellington порт арқылы жүктерді басқарады, оның ішінде контейнерлер, ағаш бөренелері, көлік құралдары және басқа да көлемді жүктерді. Отын импорты Seaview және Miramar портында жүзеге асырылады. Компания сонымен қатар Оңтүстік аралдағы Веллингтон мен Пиктон арасында Кук бұғазы арқылы қатынайтын Interislander және Bluebridge паром қызметтеріне порттық жайларды жалға береді және Веллингтонға әр жыл сайын келетін круиздік кемелерге қолдау көрсетеді. CentrePort компаниясының басым бөлігі, 77% үлесімен, Ұлы Веллингтон аймақтық кеңесіне тиесілі.
Public transport in the region is well developed compared to other parts of New Zealand. It consists of buses, trains, cars, ferries and a funicular (the Wellington Cable Car). It also included trams until 1964 and trolleybuses until 2018. Buses and ferries are privately owned, with the infrastructure owned by public bodies, and public transport is often subsidised. The Regional Council is responsible for planning and subsidising public transport. The services are marketed under the name Metlink. Transdev Wellington operates the metropolitan train network, running from the Wellington CBD as far as Waikanae in the north and Masterton in the east. In the year to June 2015, 36.41 million trips were made by public transport with passengers travelling a combined 460.7 million kilometres, equal to 73 trips and 927 km per capita. The Wellington region has the lowest rate of car ownership in New Zealand; 11.7 percent of households at the 2013 census did not have access to a car, compared to 7.9 percent for the whole of New Zealand. The number of households with more than one car is also the lowest: 44.4 percent compared to 54.5 percent nationally. The main port in the region is located in Wellington Harbour. CentrePort Wellington manages cargo passing through the port including containers, logs, vehicles and other bulk cargo. Fuel imports are managed at wharves at Seaview and Miramar. The company also leases wharf facilities to the Interislander and Bluebridge ferry services which operate across Cook Strait between Wellington and Picton in the South Island, and it provides support for cruise ships that visit Wellington each year. CentrePort is majority owned by Greater Wellington Regional Council, with a 77% shareholding.
Биологиялық әртүрлілік
2005 жылдан 2015 жылға дейін Үлкен Веллингтонда туған орманда мекендейтін құстардың түрлері мен саны артты, сондай-ақ осы түрлердің қоныстанған аймақтары кеңейді. Халықаралық тұрақты Рамсар су-батпақты жері Фокстон жағалауы Жаңа Зеландияда кездесетін су құстарының ең көп түрлілігімен ерекшеленеді. Эстуарийде барлығы 95 түр анықталды. Бұл тұзды батпақ пен лайлы жердің маңызды аймағы, және көптеген құстар үшін, оның ішінде Сибирьден Жаңа Зеландияға қашқан көшіп-қоныс жасайтын шығыс ұзынқұйрықты годвит үшін құнды тамақтанатын орын. Эстуарий сонымен қатар 13 құс түрі, 6 балық түрі және 4 өсімдік түрінің тұрақты мекені болып табылады, олардың барлығы қорғауға алынған. Бұл жерде бүкіл әлемдегі қиықмүңк құсының шамамен бір пайызы қоныстанады.
From 2005 to 2015 there has been increase in the variety and number of native forest bird species, as well as an increase in the range of areas inhabited by these species, in Greater Wellington. The internationally recognised Ramsar estuarine wetlands site at Foxton Beach is of note as having one of the most diverse ranges of wetlands birds to be seen at any one place in New Zealand. A total of 95 species have been identified at the estuary. It is a significant area of salt marsh and mudflat and a valuable feeding ground for many birds including the migratory Eastern bar tailed Godwit, which flies all the way from Siberia to New Zealand to escape the harsh northern winter. The estuary is also a permanent home to 13 species of birds, six species of fish and four plants species, all of which are threatened. It regularly supports about one percent of the world population of wrybills.