Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияның әкімшілік бөлімшелері
Administrative subdivisions of Sweden
Швеция округтері (Sveriges län) – Швецияның әкімшілік бөлімшелері. Шведтер оларды географиялық аймақтар ретінде қарастырмайды, себебі олар диалекттермен немесе ұлттық ерекшелікпен байланысты емес, бұл рөлді Швецияның тарихи провинциялары (landskap) атқарады. Бүгінде Швеция 21 округке бөлінген; алайда, округтер саны аумақтық өзгерістерге және қолданыстағы округтердің бірігуіне немесе бөлінуіне байланысты уақыт өте келе өзгеріп келген. Бұл әкімшілік бірлік деңгейі алғаш рет 1634 жылы Лорд-канцлер граф Аксель Оксенстернаның бастамасымен қабылданған Үкіметтің Ережесінде құрылды және мемлекетті тиімді басқаруды қамтамасыз ету үшін ландшафттарды ығыстырды. Сол кезде олар – «лен» сөзінің ағылшын тіліндегі тікелей мағынасындағы «феодтар» болған. Округ шекаралары көбінесе провинциялық шекаралармен сәйкес келеді, бірақ тәж өзінің мақсаттарына қарай шағын өзгерістер жасауға жиі рұқсат берген. Әр округте үкімет тағайындайтын губернатор (landshövding) басқаратын округтік әкімшілік кеңесі (länsstyrelse) және жеке аймақтық кеңес (region) бар. Бірақ Готланд округіндегі жалғыз муниципалитет аймақтық функцияларды өз мойнына алған. Округтік әкімшілік кеңесінің мақсаты – басқа мемлекеттік органдарға бекітілмеген жергілікті мемлекеттік басқаруды қадағалау және саяси мақсаттарды орталық үкіметпен үйлестіру. Аймақтық кеңес – округтің муниципалдық істерін, негізінен денсаулық сақтау, қоғамдық көлік және мәдениет салаларын бақылайтын сайланған аймақтық саяси ассамблея. 2000 жылдардың басынан бастап көптеген ірі мемлекеттік органдар округтік құрылымнан үлкен географиялық немесе функционалдық аймақтарға қайта ұйымдастырылды. Бұған Швецияның салық агенттігі (2004 жылғы 1 қаңтар), Швецияның әлеуметтік қамсыздандыру агенттігі (2005 жылғы 1 қаңтар), Швецияның жұмыспен қамту орталығы (2008 жылғы 1 қаңтар) және Швеция полициясы (2015 жылғы 1 қаңтар) кіреді.
The counties of Sweden (Sveriges län) are the administrative subdivisions of Sweden. They are not regarded as geographical areas by Swedes as they are not connected to dialects or identity, which is a role fulfilled by the historical provinces of Sweden (landskap). Sweden is today divided into 21 counties; however, the number of counties has varied over time, due to territorial gains/losses and to divisions and/or mergers of existing counties. This level of administrative unit was first established in the 1634 Instrument of Government on Lord Chancellor Count Axel Oxenstierna's initiative, and superseded the landskap, in order to introduce a more efficient administration of the realm. At that time, they were what the translation of län into English literally means: fiefdoms. The county borders often follow the provincial borders, but the Crown often chose to make slight relocations to suit its purposes. In every county there is a county administrative board (länsstyrelse) headed by a governor (landshövding), appointed by the government, as well as a separate regional council (region). In the county of Gotland however, the county's only municipality has adopted regional responsibilities. The aims of the county administrative board are to supervise local state administration (that is not otherwise assigned to other government agencies), and to coordinate political goals with the central government. The regional council is the elected regional political assembly that oversees the municipal affairs of the county, primarily in regard to public healthcare, public transport, and culture. Beginning in the 2000s, many major government agencies have reorganised from a countybased subdivisional structure into larger geographical or functional areas. This include the Swedish Tax Agency (1 January 2004), the Swedish Social Insurance Agency (1 January 2005), the Swedish Public Employment Service (1 January 2008), and the Swedish Police Authority (1 January 2015).
Округтер тізімі
ISO NUTS CoA County (Län) Әкімшілік орталығы Облыс әкімі Аудан (км2) Халық саны (2021 12 31) Тығыздығы SE AB Стокгольм Стокгольм Анна Кинберг Батра 6519.3 2415139 370 SE C Упсала Упсала Стефан Аттефолл 8207.2 395026 48.1 SE D Södermanland Nyköping Беатрис Аск 6102.3 301801 49.5 SE E Östergötland Linköping Карл Фредерик Граф [sv] 10602.0 469704 44.3 SE F Jönköping Jönköping Хелена Джонсон 10495.1 367064 35.0 SE G Kronoberg Växjö Мария Арнхолм 8466.0 203340 24.0 SE H Kalmar Kalmar Аллан Видман 11217.8 247175 22.0 SE I Gotland Visby Андерс Фланкинг 3151.4 61001 19.4 SE K Blekinge Karlskrona Ульрика Мессинг 2946.4 158937 53.9 SE M Skåne Malmö, Kristianstad Аннели Хултен 11034.5 1402425 127 SE N Halland Halmstad Андерс Торнберг 5460.7 340243 62.3 SE O Västra Götaland Gothenburg, Vänersborg Стен Тольгфорс 23948.8 1744859 72.9 SE S Värmland Karlstad Георг Андрен (1960 ж.т.) 17591.0 283196 16.1 SE T Örebro Örebro Лена Радстрём Баастад 8545.6 306792 35.9 SE U Västmanland Västerås Йохан Штерте [sv] 5145.8 278967 54.2 SE W Dalarna Falun Хелена Хёй 28188.8 288387 10.2 SE X Gävleborg Gävle Пер Билл 18198.9 287767 15.8 SE Y Västernorrland Härnösand Карин Ямтин 21683.8 244193 11.3 SE Z Jämtland Östersund Марита Люнг [sv] 49341.2 132054 2.68 SE AC Västerbotten Umeå Хелене Хелльмарк Кнутссон 55186.2 274563 4.98 SE BD Norrbotten Luleå Лотта Финсторп [sv] 98244.8 249693 2.54
ISO NUTS CoA County (Län) Administrative centre Governor Area(km2) Population(2021 12 31) Density SE AB Stockholm Stockholm Anna Kinberg Batra 6,519.3 2,415,139 370 SE C Uppsala Uppsala Stefan Attefall 8,207.2 395,026 48.1 SE D Södermanland Nyköping Beatrice Ask 6,102.3 301,801 49.5 SE E Östergötland Linköping Carl Fredrik Graf [sv] 10,602.0 469,704 44.3 SE F Jönköping Jönköping Helena Jonsson 10,495.1 367,064 35.0 SE G Kronoberg Växjö Maria Arnholm 8,466.0 203,340 24.0 SE H Kalmar Kalmar Allan Widman 11,217.8 247,175 22.0 SE I Gotland Visby Anders Flanking 3,151.4 61,001 19.4 SE K Blekinge Karlskrona Ulrica Messing 2,946.4 158,937 53.9 SE M Skåne Malmö, Kristianstad Anneli Hulthén 11,034.5 1,402,425 127 SE N Halland Halmstad Anders Thornberg 5,460.7 340,243 62.3 SE O Västra Götaland Gothenburg, Vänersborg Sten Tolgfors 23,948.8 1,744,859 72.9 SE S Värmland Karlstad Georg Andrén (född 1960) 17,591.0 283,196 16.1 SE T Örebro Örebro Lena Rådström Baastad 8,545.6 306,792 35.9 SE U Västmanland Västerås Johan Sterte [sv] 5,145.8 278,967 54.2 SE W Dalarna Falun Helena Höij 28,188.8 288,387 10.2 SE X Gävleborg Gävle Per Bill 18,198.9 287,767 15.8 SE Y Västernorrland Härnösand Carin Jämtin 21,683.8 244,193 11.3 SE Z Jämtland Östersund Marita Ljung [sv] 49,341.2 132,054 2.68 SE AC Västerbotten Umeå Helene Hellmark Knutsson 55,186.2 274,563 4.98 SE BD Norrbotten Luleå Lotta Finstorp [sv] 98,244.8 249,693 2.54
Ескі бөлімшелер
Швеция провинциялары немесе ландскаптар және "жерлер", немесе ландсделар бүгінде саяси маңызға ие емес, бірақ мәдени және тарихи тұрғыдан қолданылатын атаулар болып табылады. Провинциялардың өз заңдары мен сот жүйелері болған, сондай-ақ мәдени және діни айырмашылықтары да болды. Смоланд провинциясы (әдеби мағынада "кішкентай жер") тарихи тұрғыдан өз заңдары бар бірнеше провинциядан тұрды. Онда викингтер дәуірінен бұрынғы кезеңдегі жерлеу салты провинциядан провинцияға айтарлықтай ерекшеленген. Норрботтен провинциясы салыстырмалы түрде жақында құрылған; ол 1809 жылға дейін Вестерботтеннің бір бөлігі болды, ол бүгінгі Финляндияға дейін, Остерботтенге дейін созылған. Финляндия және Швеция Лапландиясы 1809 жылға дейін бір провинция болды. Тарихи тұрғыдан провинциялар үш жерге топтастырылған: Гёталанд – Оңтүстік және Батыс Швеция; Свеаланд – Шығыс және Оңтүстік-Шығыс, ал Норрланд – бүкіл солтүстік жартысы. Алғашқы екеуінің атаулары ежелгі тайпаларға, ал үшіншісінің атауы географиялық сілтемеге қатысты. Олар әлі де географиялық анықтама ретінде жиі қолданылады. Шекаралар уақыт өте өзгерген, ең маңыздылары 1658 жылғы (Дания-Норвегиядан Швецияға провинциялардың өткені) және 1812 жылғы (1809 жылы Финляндияның Ресейге қосылуының салдары) оқиғалары болды. 1812 жылы кейбір провинциялар Гёталандтан Свеаландқа көшірілді.
Sweden's provinces, or landskap, and the "lands", or landsdelar, lack political importance today but are common denominations culturally and historically. The provinces had their own laws and justice systems and could have large cultural and religious differences. The province of Småland (literally small land) historically was several provinces with its own laws. Here burial tradition in the era before the Viking Age could differ significantly from province to province. The province of Norrbotten is a relatively recent creation; it was part of Västerbotten which extended all the way to Österbotten into today's Finland before 1809. Finnish and Swedish Lappland was also one province until 1809. Historically, the provinces were grouped in three lands: Götaland, being southern and western Sweden; Svealand being eastern and south eastern, and Norrland being the entire northern half. The names of the first two refer to ancient tribes, and the third is a geographical reference. They are still commonly used as geographical references. The boundaries have changed over time, with the most significant in 1658 (the cession of provinces from Denmark Norway to Sweden) and 1812 (due to the loss of Finland to Russia in 1809). In 1812, some provinces were moved from Götaland to Svealand.
Финляндия
Фин соғысынан кейін Швеция 1809 жылы Фредрикshamн шарты бойынша Финляндиядағы қаумалдарды Ресейге беруге мәжбүр болды. Алайда, Финляндияда 1997 жылғы реформаға дейін қаумалдар сақталды. Олар 370 жыл өткен соң да әлі күнге дейін Швецияда қолданылуда. 1634 жылы құрылған Финляндиядағы қаумалдар: Турку және Пори қаумалдары, Ниланд және Тавастхус қаумалдары, Виборг және Нислотт қаумалдары, Остроботния қаумалдары және Кексхолм қаумалдары. Уақыт өте келе Финляндиядағы әкімшілік бөлімдердің саны он екіге дейін артты, бірақ 1997 жылғы қайта ұйымдастыру кезінде олардың саны алты облысқа дейін азайтылды, әкімшілік үлгісі сақталды. Финляндиядағы қаумалдар 2010 жылы таратылды.
After the Finnish War, Sweden was forced to cede the counties in Finland to Russia following the Treaty of Fredrikshamn in (1809). However, the counties were upheld in Finland until a reform in 1997. They are still in use in Sweden, 370 years later. The counties in Finland established in 1634 were: Turku and Pori County, Nyland and Tavastehus County, Viborg and Nyslott County, Ostrobothnia County and Kexholm County. Over time the number of subdivisions in Finland increased to twelve, until a reorganization in 1997 reduced their number to six provinces, while keeping the administrative model intact. The counties in Finland were abolished in 2010.
Мемлекеттік аумақтар
Швециядағы округтер Еуропалық Одақтың Статистикалық аумақтық бірліктер номенклатурасы жүйесіндегі үшінші деңгейге сәйкес келеді. Екінші деңгейдегі аймақтарды құру үшін округтер сегіз Riksområden, яғни Ұлттық аймақтарға біріктірілді: Стокгольм, Шығыс Орта Швеция, Солтүстік Орта Швеция, Орта Норрланд, Жоғарғы Норрланд, Смоланд және аралдар, Батыс Швеция және Оңтүстік Швеция.
The counties in Sweden correspond to the third level of division in the European Union's system of Nomenclature of Territorial Units for Statistics. For the purpose of creating regions corresponding to the second level, counties have been grouped into eight Riksområden, or National Areas: Stockholm, East Middle Sweden, North Middle Sweden, Middle Norrland, Upper Norrland, Småland and the islands, West Sweden and South Sweden.