Кіріспе

Кентербери архиепископы Томас Тенисон (29 қыркүйек 1636 – 14 желтоқсан 1715) – ағылшын шіркеуінің басшысы, 1694 жылдан өмірінің соңына дейін Кентербери архиепископы қызметін атқарды. Ол қызмет еткен кезеңде екі британ монархын тәж кигізді.

Өмір

Ол Кембриджширдегі Коттенхэмде, Джон Тенисон есімді англикан дін қызметкерлерінің ұлы және немересі болып дүниеге келді; анасы Мерси Доузинг еді. Ол Норвич мектебінде білім алып, архиепископ Мэтью Паркердің негізіндегі Корпус-Кристи колледжінде ғалым ретінде оқыды. 1657 жылы бітірді, ал 1659 жылы феллоу болып сайланды. Біраз уақыт медицинаны оқыды, бірақ 1659 жылы жекеменшік қызметке орналасты. 1662 жылдан бастап Кембридждегі Ұлы Андрей шіркеуінің пасторы ретінде, ол обадан зардап шеккендерге көрсеткен ықыласымен үлгі болды. 1667 жылы Манчестер графы, оның ұлына ұстаздық еткендігі үшін, оны Холивелл-кум-Нидингворт шіркеуіне (Хантингдоншир) тағайындады, ал 1670 жылы – Норвичтегі Санкт-Питер Манкрофт шіркеуіне. 1680 жылы діни ғылым докторы дәрежесін алды және король Карл II оны Лондонның маңызды Сент-Мартин шіркеуіне ұсынды. Гилберт Бернеттің айтуынша, Тенисон "1685 жылы негісталған Архиепископ Тенисонның Ламбет мектебі және 1714 жылы негісталған Архиепископ Тенисонның Кройдон мектебі сияқты мектептер құрды, қоғамдық кітапхана ашты және өзінің талмай еңбегіне көмектесу үшін көптеген көмекшілерді жұмысқа алды". Рим шіркеуінің қатал қарсыласы болғандықтан, "Уайтхолл сол приходтың ішінде болғандықтан, ол король Джеймстің бүкіл билігі бойындағы шайқастың алдыңғы қатарында тұрғандай болды". 1678 жылы «Бұтпарастық туралы пайымдамасында» Рим шіркеуіндегі пұтқа табынушылықты айыптады, ал 1681 жылы «Қайырымдылық берудегі сақтық туралы» уағызында Савойдағы иезуиттердің басшысы Эндрю Пултоннан шабуылға ұшырады. Тенисонның римдіктерге қарсы күрескендігі үшін Монмут герцогі 1685 жылы өлімге кесер алдында оны шақыртты, бірақ епископтар Томас Кен мен Фрэнсис Тернер қасиетті тағамды беруден бас тартты. Тенисон оған екі епископтан гөрі «жұмсақ әрі талап етпейтін» тонмен сөйлегенімен, олар сияқты, Монмуттың өкінішінің жеткіліктілігіне қанағаттанбады. Король Уильям III тұсында Тенисон 1689 жылы диссиденттердің татуласуына қатысты мәселелерді дайындау үшін тағайындалған шіркеу комиссиясының мүшесі болды, ал литургияны қайта қарау оған арнайы тапсырылды. Ол сол жылы комиссия туралы уағыз айтты. Ол, кем дегенде, жұрт алдында Даңқты революцияны қатты қолдады, бірақ жеке күмәнданулары болды, әсіресе архиепископ Уильям Санкрофт пен басқа «қасиетсіздерді» шеттету туралы. Генри Хайд, 2-ші граф Кларендон өзінің күнделігінде Тенисонның 1691 жылы кешкі ас кезінде айтқан кейбір ашық пікірлерін жазды: Ол 1687 жылы Нелл Гвиннің жерлеу рәсіміне арналған уағыз айтты, онда оны шын өкінгендей көрсетті – бұл кеңпейілдікке барлығы келіспеді. Тенисонның діни көзқарастарының кеңдігі оған патшалықтың құрметін әкелді, және 1691 жылы Линкольн епископы болғаннан кейін, ол 1694 жылдың желтоқсанында Кентербери архиепископы болып тағайындалды.

Кентерберия архиепискобы

Ол королева Мэридің соңғы ауруы кезінде оның қасына барып, Вестминстер аббаттығында оның қоштасу рәсімінде уағыз айтты. 1695 жылы Уильям Нидерландыға әскерге басшылық етуге кеткенде, Тенисон оның өкілеттіктерін жеті судьяға жүктеген судьялардың бірі болып тағайындалды. Мэри қайтыс болғаннан кейін Тенисон корольді оның қарындасы Аннамен болған ұзақ және ащы дауды аяқтауға көндіргендердің бірі болды, себебі бұл тәждің билігін әлсіреткен еді. Ол 1695 жылы Кентербери архиепискобы болып тағайындалғаннан кейін Англияның құпия кеңесіне мүше болып ант берді. Бұл оған өмір бойына "Өте Құрметті" деген құрметті атақ сыйлады.

Анна патшайымның тұсында

Гилберт Бернетпен бірге ол Вильгельм патшаның өлім төсегінде болды. Ол Вильямның мұрагері, Анна патшайымды тәж кигізді, бірақ оның билігі кезінде сарайда оның беделі төмен болды: патшайым оның төменгі шіркеуге тым жақын екенін ойлады және епископтарды тағайындау құқығы үшін онымен жиі дауласты. Ол Винчестер епископы қызметіне үшінші барон, сэр Джонатан Трелоуниді тағайындағанда оның пікірін мүлдем ескермеді: ол қарсылық білдіргенде, патшайым оны салқынқанды түрде "мәселе шешілді" деп тоқтатты. Ұзақ әрекеттенгеннен кейін ғана оны өзінің үміткері Уильям Уэйкті Линкольн епископы етіп тағайындауға көндірді. Ол ықпалын жоғалтып, патшайымның көңілінен шыққан Йорк архиепискобы Джон Шарпқа көшті. 1706 жылы ол Шотландиямен бірігу комиссары болды; бірақ патшайымның билігінің соңғы жылдарында ол маңызды саяси тұлға болмады, ал 1710 жылдың қыркүйегінен бастап, формальды түрде Кабинет мүшесі болғанымен, оның отырыстарына қатысуын тоқтатты. Ганноверлік мұрагерліктің жақтаушысы, Аннаның өлімін құт-береке деп айтқандықтан көптеген адамдарды таң қалдырды. Аннаның қайтысынан кейін Георг I келгенге дейін регент тағайындау міндеті үш мемлекеттік лауазым иесіне жүктелді, ол олардың бірі болды және 1714 жылдың 20 қазанында Георг I-ді тәж кигізді. Ағылшын монархының тәж кигізілу рәсімінде соңғы рет архиепископ халықтан жаңа патшаны қабылдайтындары туралы сұрады: Джеймс II-нің бұрынғы сүйіктісі, ессіз Кэтрин Седли: "Ол ескі ақымақ біз "жоқ" дейміз деп ойлай ма?". Тенисон бір жылдан кейін Лондонда қайтыс болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол сэр Томас Браунның "Христиандық нұсқаулар" деп аталатын қолжазбаларын жариялауға белсенді қатысты.

Басқа жұмыстар

Жоғарыда аталған уағыздар мен трактаттардан өзге, сондай-ақ "Папизм" дауларына қатысты әртүрлі туындылардың авторы Тенисон "Мистер Хоббстың сенімі зерттелді" (1670) және "Бэкония, немесе Лорд Бэконның нақты қалдықтары" (1679) кітаптарын жазды. Ол Евангелиені тарату қоғамын құрушылардың бірі болды.

Отбасы

Ол Ричард Лавтың қызы Аннаға үйленді, бірақ баласыз қайтыс болды. Эдвард Тенисон (1673–1735) LL. B (Кембридж), оның туысы, Оссори (Ирландия) епископы болды (1730/1731–1735). Тағы бір туысы Ричард Теннисон (1642–1705) Мет епископы болды. Томас Ричардтың мансабын ілгерілетуге көмектескен деп айтылады: өсиетімен Ричардтың бес ұлына мүлік қалдырды. Сырт келбеті жағынан, ол жастығында өте күшті, денелі, "ірі қара" тұлға ретінде сипатталған, бірақ кейінірек подаграмен ауыратын болды.

Армеографиялық

Архиепископ Тенисонның жеке елтаңбасы Кентербери епархиясының елтаңбасы мен Тенисон отбасының елтаңбасынан тұрады. Біріншісі, құрметтің оң жағында орналасқан, былай сипатталады: Көк түсті өрісте алтын түсті архиепископ кресі тік орналасқан, үстіне дұрыс орналасқан палл, қара түсті төрт тік бұрышты кресттермен безендірілген. Тенисонның елтаңбасы, гербтің сол жағында орналасқан: Қызыл өрісте күміс түсті тірелген жиектері бар көк жолақ, арасында үш алтын барс беті, әрқайсысы аузынан кіретін көк лилиямен тесілген. Стандартты ағылшын тілінде: қызыл өрісте ақ (немесе күміс) диагональды жолақ, оның ортасынан төмен қарай жіңішке көк жолақ өтеді. Бұл үш алтын геральдикалық арыстанның бетінің арасында орналасқан, олардың әрқайсысы аузы арқылы кіретін лилиямен тесілген. Бұл елтаңба – Глостерширдегі Систон қаласындағы Денис отбасының ортағасырлық елтаңбасының өзгешелігі немесе түрі. Тенисон отбасы оны қабылдаған болуы мүмкін, өйткені олардың аты "Денис немесе Денистің ұлы" дегенді білдіреді. Бұл елтаңба бастапқыда Норман де Кантилуп отбасының елтаңбасы болған, Денис отбасы олардың феодалдық жалдамалары болған, мүмкін, Гламоргандағы Кэндлстон қамалымен байланысты. Сент-Томас Кантилуп (1282 жылы қайтыс болды), Херефорд епискобы, Херефорд епархиясына (олар осы күнге дейін пайдаланады) Кантилуп елтаңбасының кері (яғни, төңкерілген) нұсқасын сыйлады. Ақын лауреаты Альфред, лорд Теннисон отбасы да Денис елтаңбасының нұсқасын қабылдады, бірақ архиепископ Томас Тенисонның ұрпағы болмағаны белгілі.

Оның табыт табылуы күтілуде

2016 жылы Лэмбеттегі ортағасырлық Сент-Мария шіркеуінде орналасқан Бақ мұражайының жөндеу жұмыстары кезінде 30 қорғасын сандық табылды; біреуінің үстінде архиепископтың қызыл және алтын митрасы болды. Сандықтарындағы есім тақталары арқылы екі архиепископ анықталды; ал шіркеу тізімдері тағы үш архиепископ, оның ішінде Тенисон, осы жерге жерленген болуы мүмкін екенін көрсетті.