Кіріспе

2007 16 Панама каналында үлкен құлыптар салу Панама каналын кеңейту жобасы (lang es), сондай-ақ үшінші құлыптар жобасы деп аталады, Панама каналының қуатын екі есе арттырды, жаңа көлік жолын қосты, бұл су жолы арқылы жүзуге мүмкіндік берді, ал жолақтар мен құлыптардың ені мен тереңдігін арттырды, бұл үлкен кемелерге жол берді. Жаңа Панамакс деп аталатын жаңа кемелердің көлемі бұрынғы Панамакс кемелерінің шамамен бір жарым есе үлкен және жүкті екі есеге дейін көтеріп жүре алады. Кеңейтілген канал 2016 жылдың 26 маусымында коммерциялық пайдалануды бастады. Жоба: Атлантика және Тынық мұхиты жағында екі жаңа шлюздер жасалды және жаңа шлюздерге жаңа арналар қазылды. Бар каналдарды кеңейтіп, тереңдетті. Гатун көлінің ең жоғары жұмыс су деңгейін көтерді. Ұлттық референдум сол жылдың 22 қазанында 76,8 пайыз көпшілікпен ұсынысты мақұлдады, ал Министрлер кабинеті мен Ұлттық жиналыс соған ілесіп кетті. Жоба ресми түрде 2007 жылы басталды. Бастапқыда Панама каналын кеңейтудің 100 жылдығына орай 2014 жылдың тамызына дейін аяқталатыны хабарланды, бірақ әртүрлі сәтсіздіктер, соның ішінде құрылыс консорциумымен шығындарды асырып кету туралы ереуілдер мен даулар аяқталу мерзімін бірнеше рет артқа жылжытты. Жаңа шлюздерден ағып кету сияқты қосымша қиындықтардан кейін кеңейту 2016 жылдың 26 маусымында ашылды. Бұл кеңейту арқылы каналдың қуаты екі есеге көбейді. 2018 жылдың 2 наурызында Панама каналы басқармасы 3000 жаңа Панамакс кемесі алғашқы 20 айлық жұмыс кезінде каналдың кеңейтуінен өткенін хабарлады.

Өмірбаян

Бастапқы Панама каналының қолданыстағы шлюздердің жұмыс уақыты мен циклдерімен анықталатын шектеулі сыйымдылығы болды және қазіргі кездегі бағытпен шектелді. Канал арқылы өтетін үлкен (Панамакс өлшемдеріне жақын) кемелерге қарай, шлюздер мен арналарда транзиттік уақытты көбірек қажет етеді. Сондай-ақ, ескірген каналдың жөндеу жұмыстары үшін су арнасын үнемі тоқтату керек болды. Халықаралық сауданың өсуіне байланысты сұраныс өсіп жатты және көптеген пайдаланушылар қызмет көрсету деңгейін қамтамасыз етуді талап етті. Панама каналы тиімділігін арттыруға қарамастан, Панама каналы 2009-2012 жылдар аралығында өзінің ең жоғары тұрақты қуатына жетеді деп есептейді. 1930 жылдан бастап каналдың кеңейтуі туралы барлық зерттеулер каналдың сыйымдылығын арттырудың ең жақсы жолы 1914 жылғы шлюздерден үлкен үшінші құлыптар жиынтығын салу болып табылатынын анықтады. 1939 жылы АҚШ жаңа құлыптар үшін қазба жұмыстарын бастады, бірақ 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан оларды тастап кетті. Каналды кеңейту аяқталып жатқан кезде, кемелердің жоғары операциялық шығындарын, желтоқсаннан наурызға дейінгі биік маусымда болатын ұзақ кезек (кейде жеті күнге дейін кешіктіріледі) және канал арқылы тасымалданатын кейбір жүктердің жоғары құнын ескере отырып, АКТК қол жетімді шектеулі сыйымдылықты жақсы басқаруға мүмкіндік беру және кеме компанияларына ұсынылатын қызмет деңгейін арттыру үшін транзиттік бронь жүйесі мен транзиттік слот аукционын енгізді. Бұл жүйе пайдаланушыларға екі таңдау береді: 1) каналдың тарихи жұмыс істегеніндей, бірінші келген бірінші қызмет еткенге сәйкес келу тәртібімен өту; немесе 2) ақылы қызмет көрсету үшін броньдалған қызмет. Броньдалған қызмет екі түрлі төлемді ұсынады. Транзиттік бронь жүйесі онлайн режимінде қол жетімді, ол кезек күтіп отырмайтын клиенттерге тұрақты жол ақысына қосымша 15% төлей алады, транзит үшін нақты бір күнді және каналдан 18 сағат немесе одан аз уақыт ішінде өтуді кепілдендіреді. ACP осы күн сайынғы 24 слотты 365 күнге дейін алдын ала сатады. 2006 жылдан бастап АХҚО транзиттік сауда-саттық арқылы ең жоғары баға бергенге 25-ші орынды ұсынады. Екінші таңдау - жоғары басымдылықтағы транзит. Транзиттік бронь жүйесінің негізгі клиенттері - круиздік кемелер, контейнерлік кемелер, көлік тасымалдаушылар және контейнерленбеген жүк кемелері.

Жүк көлемі

Панама каналы басқармасы каналды кесіп өтетін жүктің көлемі жылына орташа есеппен 3% -ға өсіп, 2025 жылға қарай 2005 жылғы тоннажды екі есеге көбейеді деп болжайды. Үлкен кемелерге арна арқылы жүруге рұқсат беру арқылы транзитке және судың көлеміне байланысты көбірек жүк тасымалданады. Тарихи тұрғыдан алғанда, құрғақ және сұйық көлемді сегменттер каналдың көп бөлігін әкелді. Үлкен көлемде жүк тасымалдауға құрғақ тауарлар, мысалы, дәнді дақылдар (мұнай, соя және бидай, басқалары), минералдар, тыңайтқыштар, көмір және сұйық тауарлар, мысалы, химиялық өнімдер, пропан газы, шикі мұнай және мұнай өнімдері жатады. Соңғы уақытта контейнерлік жүк құрғақ жүк тасымалын алмастырып, екінші орынға көтерілді. Көлік тасымалдаушылар сұйық көлемді жүк сегментінің орнын басып, үшінші ірі табыс өндіруші болып отыр. АӨК және саланың жетекші сарапшылары жүргізген теңіз саласының талдаулары көрсеткендей, каналдың кеңейтілуі каналға және оның пайдаланушыларына пайдалы болады, өйткені ол көбірек тоннажды транзитке мүмкіндік береді. (Бұл теңгерімсіздікті нақты жеткізілген тауарлар толтырмауы керек, бірақ Қытай өзінің зияткерлік меншік қорғау заңдарын жаңартқан кезде зияткерлік меншік сияқты басқа саудамен жасалуы мүмкін). Алайда, АКТБ сауда соңғы бірнеше жылдағыдай, ұрпақ бойы өсе береді деп болжайды. Каналды кеңейтуді сынға алғандардың, ең алдымен каналды бұрынғы әкімші Фернандо Манфредоның басты тұстары - каналды пайдалану үрдісін ұрпақ бойы болжауға тырысудың шындыққа сай еместігі, Қытайдан АҚШ импорты соңғы бірнеше жылдағыдай ұрпақ бойы өсе береді деп күтудің мүмкін еместігі және Панаманың қаржылық болашағын осындай болжауға салудың жауапкершілігі жоқ екендігі.

Жарыс

Каналға тікелей бәсекелестікке байланысты, жүк тасымалдаудың бастапқы және баратын жерлері арасындағы альтернативті маршруттар ұсынылады. Ресейдің Солтүстік теңіз жолы мен Канаданың Солтүстік-Батыс өту жолының коммерциялық көліктерге ашылуы ұзақ мерзімді перспективада каналға балама болуы мүмкін. Мұзды мұхиттың жылы сулары жыл сайын айлар санының өсуіне жол ашады, бұл оны негізгі кеме жолы ретінде тартымды етеді. Алайда Арктика арқылы өту үшін эскорт кемелері мен порттарға едәуір инвестиция қажет. Канадалық коммерциялық теңіз көлігі саласы бұл бағыт алдағы 10-20 жыл ішінде Панама каналына тиімді балама бола алады деп ойламайды. Панама каналының қазіргі екі негізгі бәсекелестері - АҚШ-тың интермодальдық жүйесі мен Суэц каналы. Осы бағыттардағы негізгі порттар мен тауар тарату орталықтары Panamax контейнерлік кемелеріне және олардың үлкен жүк көлемдеріне қызмет көрсету үшін сыйымдылыққа, орналасуына, теңіз және құрлық инфрақұрылымына инвестиция салуда. АКТ-тің пікірінше, мұндай кемелердің трансконтиненттік бағыттарда пайдаланылуы қайталанбайды. 2011 жылға қарай әлемдегі контейнерлік кеме флотының шамамен 37% -ы 2016 жылға дейін болғандай канал арқылы сыйымды емес кемелерден тұратын болады деп есептелді, ал бұл флоттың көп бөлігі Панамамен бәсекелесетін бағыттарда пайдаланылуы мүмкін. Қанаттың ең үлкен сыйымдылығы шамамен жетсе де, кемелер онымен жүзе алмайды дегенді білдірмейді. Керісінше, каналдың өсу қабілеті тұрақтанды және ол қосымша жүк көлемін ұстай алмады.

Қалқалар

Бастапқыда каналдың екі жолағы болған, әрқайсысының өз құлыптары болған. Кеңейту жобасы арнаның әр шетінде шлюз кешендерін салу арқылы үшінші жолақты қосты. Бір шлюз кешені Тынық мұхит жағында, Miraflores шлюздарының оңтүстік-батысында орналасқан. Екіншісі қазіргі Гатун шлюздерінің шығысында орналасқан. Бұл жаңа құлыптардың әрқайсысында кемелер теңіз деңгейінен Гатун көліне дейін және одан кейін төмен қарай жылжыту үшін жасалған үш қатарлы камера бар. Ескі және жаңа құлыптардың жұмыс істеуінде гравитация мен клапандар қолданылады. Бұл жерде ешқандай сорғылау жоқ. Ескі және жаңа шлюздардың жұмысы үшін Гатун көлінен су пайдаланылады. Тіпті екі шлюз жолақтары бар бастапқы жағдайда да, сумен жабдықтау Панаманың құрғақ маусымының соңында, көлдің су деңгейі төмен болған кезде шектелуі мүмкін. Үшінші құлыптар жиынтығының қосылуы сумен жабдықтау мәселесін шешуді қажет етті. Жаңа құлыптар үшін әр құлып камерасына үш бассейн қосылған. Бір цикл бойынша жоғалған көлем "қозғалатын су" камерасының көлемінің бестен екісі болып табылады. Қалған үш бесінші қайта пайдаланылады. Суды үнемдеудің осы қағидасына сәйкес, бұғаттау камераларын көбейту арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Сегіз камерадан тұратын баспалдақ салу (үштің орнына) жоғары көтерілу үшін цикл сайын су кесіндісін қолданады. Алайда, бұл кемелерді сегіз шлюз арқылы жүзуді талап етеді, бұл кемелерді басқаруды тиімділігін төмендетеді. Судың жұмсалуы бір тұйықталу циклына есептелген. Ол құлып камерасындағы судың көлемімен анықталады. Негізінде, әрбір цикл құлып камерасы шығаратын су көлемін пайдаланады (оның ені биіктігі мен тереңдігіне көбейтіледі). Қалқалар сатыда болған кезде, Панама каналында сияқты, осы есептеу үшін бірінші (ең биік) құлып камерасы ғана маңызды. Төменгі шлюздердің ешқайсысында қосымша су пайдаланылмайды; олардың көлемі бірдей. Сонымен қатар, кеменің су астындағы көлемі маңызды емес, өйткені бұл көлем су деңгейінің өзгеруінен бұрын да, кейін де бар және сондықтан қозғалмаған көлемнің бөлігі болып табылады. Сондықтан құлыптың жұмыс циклына жұмсалатын су Гатун көлінен бірінші (жоғарғы) құлып камерасына құйылған судың мөлшеріне тең. Бұл көлемді азайту камераның енін, ұзындығын немесе биіктігін азайтуды талап етеді. Көтерілу биіктігі жалпы биіктіктің өзгеруін үш шлюзге бөле отырып, төмендетілгенін ескеріңіз. Егер бұл өзгерісті бір камерада жасаса, судың жоғалған көлемі үш есе көп болады. Су үнемдеу бассейндері келесідей жұмыс істейді: құлып камерасы арқылы қозғалған су көлемін (мысалы, биіктігі) бес тең көлденең "бөлшектерге" (осы жерде әрқайсысы 1,8 м) бөлуге болады. Канал жұмыс істей бастағанда, камера Гатун көліне бір рет толтырылады. Содан кейін камераны босату кезінде жоғарғы үш (1 - 2 және 3) кесіндісін бірінен соң бірі әрқайсысы бірінен кейін бір төменгі биіктікте орналасқан үш бассейнге босатылады. Яғни, 1-суды тартылыс күші мен клапандар арқылы 2-суды құю деңгейінде орналасқан бассейнге құяды. Содан кейін 2-суды 3-суды құйылғандай бір деңгейге, ал 3-суды 4-суды құйылғандай бір деңгейге құяды. 4 және 5-су кесінділері келесі құлып камерасына түседі және "жоғалады" (түпнұсқадағы канал құлыптарындағыдай). Кеме жоғары қарай қозғалғанда камера жабылады, ал 4-деңгейдегі бассейннен су камераға кіреді, 5-ті толтырады. 3 бассейн 4 бассейнді, ал 2 бассейн 3 бассейнді толтырады. Одан кейін 2-ші және 1-ші деңгейлер Гатун көлінен толтырылады, бұл камераның ауданынан (2/5 биіктік биіктігі) "құны" болып табылады. Кеме қазір Гатун көлінің деңгейінде және оны кесіп өтуге қабілетті.

Қаржы

Каналдың кеңейту бағдарламасының басты мақсаты - Панаманың көбейіп жатқан көлік сұранысынан пайда алу қабілетін арттыру. Бұл сұраныстың артуы Панама бағытын пайдаланатын кемелердің көлемі мен жүк көлемінің артуымен көрінеді. Осы тұрғыдан алғанда, үшінші құлыптар жиынтығымен канал 2025 жылдан кейін болжамды көлік сұранысын басқара алады; сол жылға арналған инфляцияға түзетулер енгізілген жалпы кірістер 6,2 миллиард доллардан асады деп болжанады. Тәуелсіз инженерлер, әсіресе Хамберто Рейнольдс пен Панама каналының инженерлік және дренаждық бөлімінің бұрынғы басшысы Томас Дрохан Руис, жоба бюджеттегіден әлдеқайда көп шығынға ұшырайтынын және Панама үшін тым қауіпті екенін айтты. Панама университетінің профессоры М. А. Берналь АӨК бюджетінің сенімділігі инженерлік және консалтингтік Parsons Brinckerhoff фирмасының қатысуы салдарынан әлсірегенін айтты.

Есептелген кірістілік және қаржыландыру

АКТ-тің пікірінше, үшінші құлыптар жиынтығы қаржылық жағынан тиімді болады, ол 12 пайыздық ішкі табыстылық деңгейін береді. Жобаны қаржыландыру мемлекеттік бюджеттен бөлек жүзеге асырылады. Кредиттік рейтингі АӨК-тен төмен мемлекет жобаға АӨК-тен алынған қарыздарға кепілдік бермейді немесе оларды қолдамайды. Егер жол ақысы 20 жыл ішінде орташа есеппен жыл сайын 3,5 пайызға өседі деп болжасақ, және АӨК-нің болжамы бойынша көлік сұранысы мен құрылыс кестесі ең ықтимал деп есептелетін болса, сыртқы қаржыландыру уақытша және 2009-2011 жылдар аралығында құрылыс жұмыстарының ең жоғары деңгейін жабу үшін 2,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қажет болады. Кеңейтілген каналдан пайда болған ақша ағыны арқылы инвестициялық шығындар 10 жылдан аз уақыт ішінде қалпына келтіріледі деп күтілуде, ал қаржыландыру шамамен сегіз жылда өтелуі мүмкін.

Қоршаған ортаға әсері

АКТБ ұсынысында жоба қоршаған ортаға, қауымдарға, бастапқы орманға, ұлттық парктерге немесе орман қорықтарына, маңызды мұралық немесе археологиялық орындарға, ауыл шаруашылығы немесе өнеркәсіптік өндіріс аймақтарына, туристік немесе порттық аймақтарға тұрақты зиян келтірмейді деп мәлімделген. Онда айтылғандай, кез келген зиянды іс жүзіндегі әдістер мен технологияларды қолдану арқылы азайтуға болады. (Panama News онлайн-жарияларының редакторы), Гонсало Менендес (Панама Ұлттық экологиялық басқармасының бұрынғы басшысы) және Ариэль Родригес (Панама университетінің биологы) және бұрынғы мемлекеттік жұмыстар вице-министрі Гретель Виллалаз де Аллен. Джексон АӨК-тің көп жағдайда олардың зерттеулеріндегі қорытындылармен сәйкес келмейтінін айтады. Оның айтуынша, Delft Hydraulics, WPSI Inc. және DHI компанияларының зерттеулері бойынша, су үнемдеу бассейндері Гатун көліне көбірек тұщы су құяды, Панама халқының жартысына жуығы осы көлді сумен қамтамасыз етіледі. АӨК-нің айтуынша, жаңа шлюздерді Гатун көлінен келетін таза сумен "тазалау" арқылы проблеманы азайтуға болады, бірақ бұл су үнемдеу функциясын жеңеді. Алайда Панаманың әйгілі экологиялық ұйымдарының бірі - Табиғатты қорғау жөніндегі ұлттық қауымдастық (АНКОН) - су үнемдеу бассейндерін қоса алғанда, үшінші құлыптардың жұмыс істеуін зерттеу мен болжаулар Гатун көлінің суларының тұздану деңгейі өте төмен болатынын және бұл деңгейлер биологиялық әртүрлілікті және адам пайдалануы үшін судың сапасын сақтай отырып, мұхиттардың биологиялық бөлінуін сақтайтынын сенімді түрде айтады.

Жұмыспен қамту

АКТ-тің пікірінше, каналдың кеңейтуінің жұмыспен қамтуға әсері алғаш рет оның құрылысымен тікелей пайда болған жұмыс орындарында байқалды. Үшінші құлыптар жиынтығын салу кезінде шамамен 35 000 - 40 000 жаңа жұмыс орны құрылды, оның ішінде құрылыс шыңына жеткен жылдары жобамен тікелей байланысты 6500 - 7000 қосымша жұмыс орны құрылды. Алайда, ресмилер жұмыспен қамтудың ең маңызды әсері орта және ұзақ мерзімді болады және кеңейтілген каналдан түсетін қосымша табыс пен канал жүгі мен кеме транзитінің артуынан туындайтын экономикалық қызметтен туындайтын экономикалық өсімнен туындайтын болады деп мәлімдейді. Үшінші құлыпты салуға қажетті жұмыс күшін көбінесе панамалықтар жасады. Панамалық жұмыс күшінің үшінші құлыптар жобасына және оған байланысты іс-шараларға қажетті болуын қамтамасыз ету үшін АКТБ және мемлекеттік және жеке органдар қажетті жұмыс күшін даярлау үшін бірлесіп жұмыс істеді, жеткілікті уақытпен, қажетті құзыреттерге, мүмкіндіктерге және сертификаттарға ие болды. Бұл оқу бағдарламаларының шығындары жобаның шығын сметасына енгізілген.

Жобаға қарсы

Бұрынғы президент Хорхе Илюэка, Панама каналы комиссиясының бұрынғы әкімшісі Фернандо Манфредо, кеме қатынасы жөніндегі консультант Хулио Мандулей және өнеркәсіптік кәсіпкер Джордж Рича М. кеңейтудің қажеті жоқ екенін айтты; олар Тынық мұхит жағында мега порт салу болашақтағы сұранысты қанағаттандыру үшін жеткілікті болады деп мәлімдеді. Мұндай порт Америка Тынық мұхитындағы Panamax кемелерін қабылдауға жеткілікті тереңдіктегі екінші порт болады, біріншісі Лос-Анджелес. Панама табиғи сауда жолы болғандықтан, ол мұхит жағынан Атлантика жағына темір жол арқылы контейнерлерді тасымалдауға қабілетті, онда контейнерлер бүкіл әлем бойынша тарату үшін басқа кемелерге қайта жүктеледі. Сонымен қатар, келесі ұйымдар мен адамдар жобаға қарсы: Жарты ғаламшарлық істер жөніндегі кеңес (COHA) баспасөз хабарламасында Торрихос үкіметі кезінде Панама каналының кеңейтілуі панамалықтардың басым көпшілігінің қажеттіліктеріне қызмет етпейтінін мәлімдеді. Көптеген пайдалар елдің бухгалтерлерінің, банкирлерінің және заңгерлерінің, сондай-ақ олардың АҚШ-тағы әріптестерінің және әлемдік сауданың коммерциялық мүдделеріне байланысты болады. Сонымен қатар олар әкімшілікте орын алған сыбайлас жемқорлық пен басқа да кемшіліктер Панаманың осындай ауқымды жобаны бақылауға қабілеттілігі туралы сұрақтар туғызды. COHA өз мәлімдемесіндегі нақты қателіктерге назар аударған кейбір хаттарды алды және жауап ретінде өз мәлімдемесін өзгертуді жоспарлап отыр. Бұрынғы президент Гиллермо Эндара және оның "Антиморфтық Отан" партиясы, Молирена, консервативті, бизнеске бағытталған партия, ол әдетте дауыс берудің 10 пайызын алады. Панаманың сол және жұмысшы қозғалысының көпшілігі, соның ішінде CONUSI (Ұлттық тәуелсіз синдикат одағы) және FRENADESO (Әлеуметтік және экономикалық құқықтарды қорғаудың ұлттық майданы). Ұлттық Панамениста партиясының көпшілігі (жоғарыда аталған Гретель Виллалас де Аллен мен Гонсало Менендес және бұрынғы заң шығарушы Глория Янг көрнекті мысалдар).