Кіріспе

Тяньцзиньдегі өзен, Қытайдағы өзен. Хай өзені (海河, әлдебиі. "Теңіз өзені"), сондай-ақ Пейхо, Пей Хо ("Ақ өзен") немесе Хай Хо деп те аталады, – Қытайдағы Пекин мен Тяньцзиньді, сондай-ақ Бохай теңізін байланыстыратын өзен. Сун әулеті тұсында Хай өзенінің басты арнасы Цзе өзенінің төменгі бөлігі деп есептелген. Цзинь және Юань дәуірлерінде ол Цзигу өзені (直沽河, әлдебиі. "Түзу Гу өзені") және Дагу өзені (大沽河, әлдебиі. "Ұлы Гу өзені") деп аталып, сәйкесінше аталды. Хай өзені атауы алғаш рет Мин әулетінің соңында пайда болды. Тяньцзиньдегі Хай өзені бес су арнасының қосылуынан пайда болады: Оңтүстік канал, Зия өзені, Дацин өзені, Йонгдин өзені және Солтүстік канал. Оңтүстік және Солтүстік каналдар – Ұлы каналдың бөліктері. Оңтүстік каналға Линцин қаласында Вэй өзені қосылады. Солтүстік канал Тонгчжоу қаласында Бай Хе (немесе Чаобай өзені) өзенімен бірігеді. Солтүстік канал (Бай Хепен бірге) – теңізден Пекинге дейінгі жалғыз су жолы. Сондықтан, ерте замандағы батыстықтар Хай Хеді Бай Хе деп те атаған. Тяньцзиньде Хай өзені Ұлы канал арқылы Сары және Янцзы өзендерімен байланысады. Ұлы каналдың салынуы Хай Хе бассейніндегі өзендердің жағдайын күрт өзгертті. Бұрын Вэй, Зия, Йонгдин және Бай өзендері жеке-жеке теңізге құйылатын. Ұлы канал осы өзендердің төменгі ағысын кесіп, оларды біріктіріп, қазіргі Хай Хе нысанында теңізге шығарды. Хай өзенінің ұзындығы ең ұзын саласы бойынша өлшенгенде белгілі бір шамаға жетеді. Дегенмен, Хай өзені Тяньцзиньден сағасына дейін шамамен ұзын. Оның бассейнінің ауданы шамамен құрайды.

Тарих

1858 жылғы 20 мамырда Пей хо, сол кездегі аталуымен, Екінші опиум соғысы кезінде ағылшын-француз күштерінің басып кіру оқиғасы болды, оның нәтижесінде Таку бекіністері басып алынды. 1863 жылы теңіз кемелері Тонгчжоудағы кеме жүзудің соңғы нүктесіне жете алды, бірақ қисайған өзен үлкен кемелер үшін қиындық тудырды. Боксерлер көтерілісі кезінде Императорлық Қытай күштері 15 маусымда Таку бекіністері шайқасынан бұрын Байхе өзенінде "электр миналары" деп аталатын қаруды қолданды, Батыс сегіз ел одағының кемелерді шабуылға жіберуіне кедергі келтіру мақсатында. Бұл туралы АҚШ-тағы американдық әскери барлау қызметі хабарлады. Соғыс департаменті. АҚШ Адъютант-генералының кеңсесі. Әскери ақпарат бөлімі. Сары өзен сияқты, Хай өзені де ағысымен өтетін ұнтақ топырақтан өте лайлы. Сумен әкелінетін шөкей төменгі ағыста жиналып, кейде су тасқынына себеп болады. Бес ірі саланың сулары теңізге тек бір ғана саңылау арқылы шығады, бұл су тасқынын одан да күшейтеді. Қытайдың астанасы (және екінші ірі қаласы) Бейжің және үшінші ірі қаласы Тяньцзинь екеуі де Хай Хе бассейнінде орналасқандықтан, Хай Хе су тасқыны айтарлықтай зиян келтіреді. Су тасқынын жеңілдету үшін суқоймалар салынды және артық суды тікелей теңізге бағыттау үшін жасанды арналар қазылды. Мысалы, Чаобай өзені Чаобай Син өзеніне бұрылды және енді Солтүстік каналға қосылмайды. Хай Хе бассейніндегі өнеркәсіптік және қалалық дамудың салдарынан су ағынының көлемі күрт азайды. Көптеген кіші салалар және кейбір ірі салалар жылдың көп бөлігінде құрғап қалады. Су ағынының азаюымен судың ластануы нашарлайды. "Оңтүстік-Солтүстік су тасқыны" жобасы Хай Хе бассейніндегі су тапшылығын азайтуы күтілуде.