Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдағы канал
Canal in China
Үлкен канал – Солтүстік және Шығыс Қытайдағы түрлі ірі өзендерді байланыстыратын өзара байланысты каналдар жүйесі, ортағасырлық және қазіргі Қытайдың солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы маңызды су көлігі инфрақұрылымы ретінде қызмет етеді. Бұл әлемдегі ең ұзын жасанды су жолы және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны. Қытайлар үшін JingHang Grand Canal деп аталатын Үлкен каналдың негізгі арнасы шамамен 6 мың километрге созылады және 6 негізгі бөлімге бөлінеді. Цзяннан каналы Ханчжоудағы Цянтанг өзенінен Чжэньцзяндағы Янцзы өзеніне дейін; Ішкі канал Янцзыдағы Янцзыдан Хуайаньдағы Хуай өзеніне дейін, ол ғасырлар бойы Сары өзеннің бұрынғы арнасымен жалғасқан; Орталық канал Хуайаньнан Нанси көлдеріне дейін; Лу каналы көлдерден Цзиньнен өтіп, Сары өзеннің қазіргі арнасынан Линциндегі Вэй өзеніне дейін; Оңтүстік канал Линциннен Тяньцзиндегі Хай өзеніне дейін; және Солтүстік канал Тяньцзинен Пекиннің шетіндегі Тонгчжоуға дейін созылады. Осылайша, ол Чжэцзян, Цзянсу, Шаньдун, Хэбэй, Тяньцзинь және Пекин провинциялары мен муниципалитеттерінен өтеді. 2014 жылы Қытай үкіметі мен ЮНЕСКО бұрынғы Тонгжи және Йонгжи каналдары бойындағы Ханчжоудан Нинбоға дейінгі Шығыс Чжэцзян каналын Үлкен каналдың ресми құрамы ретінде мойындады. Қазіргі Үлкен каналдың ең көне бөліктері Қытайдың Көктем және Күз кезеңіндегі қақтығыстар кезінде Ву және Юэ мемлекеттеріне жабдықтау және көлік жолдарын қамтамасыз ету үшін б.з.д. 5 ғасырында салынды. Бұл желі 609 жылы Суй әулетінің императоры Янмен аяқталды, ол оңтүстіктегі құнарлы Цзяннань аймағын батыстағы Луоянгтағы астанасымен және солтүстіктегі әскерлерімен байланыстырды. Оның сәтсіз және танымал емес соғыстары мен арнаны салуға жұмылдырылған еңбек күшінің көптігі Суй әулетінің тез құлдырауының басты себептерінің бірі болды, бірақ Қытайдың негізгі су алаптары мен халық орталықтарының байланысы өте пайдалы болды. Тан әулеті тұсында қосымша каналдар Чанъаньға (қазіргі Сиань) одан да батысқа дейін жеткізілді, ал негізгі бағыт бойындағы аялдама қалалар империяның экономикалық орталықтарына айналды. Сары өзеннің мерзімдік су тасқыны каналдың қауіпсіздігі мен жұмыс істеуіне қауіп төндірді, ал соғыс кезінде өзендердің биік жағалаулары кейде жау әскерлерінің ілгерілеуін тоқтату немесе оларды жою үшін әдейі бұзылып тасталды. Дегенмен, каналды қалпына келтіру және жақсарту, сондай-ақ су тасқынына қарсы жұмыстарды әрбір кезекті династия өз міндеті деп есептеді. Канал Қытайдың солтүстігі мен оңтүстігін мерзімді түрде біріктіруде маңызды рөл атқарды, ал каналды және жақын маңдағы тұз өндірісін басқарған лауазымды тұлғалар зор байлыққа ие болды. Су тасқыны, көтерілістер мен соғыстардан келген зиянға қарамастан, каналдың маңызы моңғол Юань әулеті кезінде Ханбаликке және Мин әулетінің Юнле императоры мен Маньчжу Цин әулетінің Пекинге астананы көшіруімен одан да артты. Қазіргі Қытайда теміржолдар мен автомобиль жолдарының маңыздылығына қарамастан, Қытай Халық Республикасы Қытай Азамат соғысы аяқталғаннан бері каналдың кеме қатынасын жақсартуға жұмыс істеп келеді және Сары өзеннің оңтүстік бөлігіндегі бөлік ірі жүктерді тасымалдайтын баржалар үшін белсенді пайдаланылуда. Қытайдағы ластану мәселесі, әсіресе Оңтүстік-Солтүстік су бұру жобасының шығыс бағыты ретінде Үлкен каналдың пайдаланылуы, солтүстікке таза ауыз су жеткізуге бағытталған, каналдың су сапасын жақсартуға қатысты ережелер мен бірнеше жобаларға әкелді. Каналдағы ең биік нүкте – теңіз деңгейінен жоғары Шаньдунның етегінде орналасқан. Каналдың тарихы бойында көптеген саяхатшылар, соның ішінде жапондық монах Эннин (794–864), парсы тарихшысы Рашид ад-Дин Хамадани (1247–1318), корейлік шенеунік Чо Бу (1454–1504) және итальяндық миссионер Маттео Риччи (1552–1610) оны бағалаған.
The Grand Canal is a system of interconnected canals linking various major rivers in North and East China, serving as an important waterborne transport infrastructure between the north and the south during Medieval and premodern China. It is the longest artificial waterway in the world and a UNESCO World Heritage Site. The Grand Canal's main stem, known to the Chinese as the JingHang Grand Canal, is reckoned to extend for and is divided into 6 main subsections. The Jiangnan Canal runs from the Qiantang River at Hangzhou to the Yangtze River at Zhenjiang; the Inner Canal from the Yangtze at Yangzhou to the Huai River at Huai'an, which for centuries was also its junction with the former course of the Yellow River; the Middle Canal from Huai'an to the Nansi Lakes; the Lu Canal from the lakes past Jining and the present course of the Yellow River to the Wei River at Linqing; the Southern Canal from Linqing to the Hai River at Tianjin; and the Northern Canal from Tianjin to Tongzhou on the outskirts of Beijing. As such, it passes through the provinces and municipalities of Zhejiang, Jiangsu, Shandong, Hebei, Tianjin, and Beijing. In 2014, the Chinese government and UNESCO recognized the Eastern Zhejiang Canal from Hangzhou to Ningbo along the former Tongji and Yongji Canals as official components of the Grand Canal. The oldest sections of what is now the Grand Canal were completed in the early 5th century BC during the conflicts of China's Spring and Autumn period to provide supplies and transport routes for the states of Wu and Yue. The network was completed by Emperor Yang of the Sui dynasty in AD 609, linking the fertile Jiangnan region in the south to his capital at Luoyang in the west and to his armies in the far north. His unsuccessful and unpopular wars and the massive amounts of conscripted labor involved in creating the canal were among the chief factors in the rapid fall of the Sui, but the connection of China's major watersheds and population centers proved enormously beneficial. Additional canals supplied Chang'an (now Xi'an) even further west under the Tang dynasty while stopover towns along the main course became the economic hubs of the empire. Periodic flooding of the Yellow River threatened the safety and functioning of the canal while, during wartime, the rivers' high dikes were sometimes deliberately broken to delay or sweep away advancing enemy troops. Even so, restoration and improvement of the canal and its associated flood control works was assumed as a duty by each successive dynasty. The canal played a major role in periodically reuniting northern and southern China, and officials in charge of the canal and nearby salt works grew enormously wealthy. Despite damage from floods, rebellions, and wars, the canal's importance only grew with the removal of the capital to Khanbaliq under the Mongol Yuan and to Beijing under Yongle Emperor of the Ming dynasty and the Manchu Qing dynasty. Despite the importance of railways and roads in modern China, the People's Republic of China has worked to improve the navigability of the canal since the end of the Chinese Civil War and the portion south of the Yellow River remains in heavy use by barges carrying bulk cargo. Increasing concern over pollution in China and particularly the use of the Grand Canal as the eastern path of the South North Water Diversion Projectintended to provide clean potable water to the northhas led to regulations and several projects to improve water quality along the waterway. The greatest height on the canal is an elevation of above sea level reached in the foothills of Shandong. The canal has been admired by many visitors throughout its history, including the Japanese monk Ennin (794–864), the Persian historian Rashid al Din Hamadani (1247–1318), the Korean official Choe Bu (1454–1504), and the Italian missionary Matteo Ricci (1552–1610).
Ерте кезеңдер
Көктем мен күздің соңғы кезеңінде Ву патшасы Фучай (астанасы қазіргі Сучжоу қаласында болды) солтүстікке қарай Ци мемлекетіне шабуыл жасауға аттанды. Ол сауда мақсатында арна салуды, сондай-ақ солтүстік штаттар Сун және Луға қарсы соғысқан жағдайда, солтүстікке мол азық-түлік жеткізуді тапсырды. Бұл Хан немесе Хангоу каналы (Hángōu) деп аталды. 486 жылы Янчжоудан оңтүстікке қарай, Цзянсудағы Хуайаньның солтүстігіне дейін жұмыс басталды. Үш жыл ішінде Хан каналы Янцзы өзенін Хуай өзенімен байланыстырды. Ол Кайфэнге жақын Сары өзенді Си және Биан өзендерімен байланыстырды және солтүстіктегі Үлкен каналдың үлгісіне айналды. Хонг каналының салыну уақыты белгісіз; оны алғаш рет б.з.б. 330 жылы дипломат Су Цин мемлекет шекарасын талқылау кезінде атаған. Тарихшы Сима Цян (б.з.д. 145-90 жж.) оның тарихи күні туралы білмеді, ол туралы талқылауын Ұлы Юның аңыздық еңбектерінен кейін ғана өткізді; қазіргі ғалымдар оны б.з.д. 6 ғасырға жатқызады. Жаңа канал Сючжоу емес, Сучжоу арқылы өтіп, Си өзенімен байланысудан аулақ болу үшін және Хунцзэ көлінің батысында Хуаи өзенімен тікелей байланыс орнату үшін салынды. Ұлы канал 604 жылдан 609 жылға дейін император Ян тұсында толықтай аяқталды, алдымен оның оңтүстік астанасы Янчжоуды солтүстік-батысқа қарай Луаянға Тонгжи каналымен байланыстырды. Содан кейін ол Янчжоуды оңтүстік-шығысқа, Цзяннань каналы арқылы Сучжоу мен Ханчжоумен, ал Лоянгты солтүстік-шығысқа, Кореямен соғыстарына Юнцзи каналы арқылы (Yǒngjì Qú) жалғастырды. 609 жылы бұл желі аяқталғаннан кейін император Ян солтүстіктен оңтүстікке қарай өзінің астанасы Янчжоуға дейін қайық флотасын басқарды. Бұл процесс қайтадан жауынгерлік жұмыс күшін тартуды қамтиды және Каихежи каналының ашылуы туралы жазбада егжей-тегжейлі баяндалған). Янчжоу үкіметтік тұз монополиясының бас кеңсесі және империяның ең ірі заманауи өнеркәсіптік өндіріс орталығы болумен қатар, солтүстік-оңтүстік сауда осінің географиялық орта нүктесі болды, сондықтан солтүстікке жіберілетін оңтүстік тауарларының негізгі орталығы болды. Янгцзы өзенінің дельтасынан Қытайдың солтүстік бөлігіне дейін. Суй дәуірінен кейін жол уақытын қысқарту үшін каналға кішігірім толықтырулар енгізілді, бірақ жалпы алғанда Суй Гранд Каналы мен Тан Гранд Каналы арасында ешқандай негізгі айырмашылықтар болған жоқ. 735 жылы осы канал арқылы жылына шамамен 500 тонна астық тасымалданған. Астық жүктерінің тегіс жүруін қамтамасыз ету үшін Көлік комиссары Лю Янь (763 жылдан 779 жылға дейін қызметте болды) арнаулы өзен баржаларын бүкіл каналдың әр бөлімінің тереңдігіне сәйкес жобалап, жасатты. Ан Лушан көтерілісінен кейін (755 - 763) Солтүстік Қытай экономикасы қатты зақымдалды және соғыстар мен Сары өзеннің үнемі суға батуына байланысты қалпына келмеді. 858 жылы Ұлы канал бойындағы су тасқыны мыңдаған гектар егіндік жерді басып, Солтүстік Қытай жазығында ондаған мың адамды өлтірді. Мұндай өкінішті оқиға басқаларды Аспан мандатын жоғалтты деп санауға мәжбүр ету арқылы билік етуші династияның заңдылығын төмендетуі мүмкін; бұл династиялық билік органдарының тегіс және тиімді канал жүйесін ұстауының жақсы себебі болды. Кейіннен Сунь (960-1279) династиясының астанасы болып табылады. Танг және Сун әулеттерінің халықаралық теңіз порттары - ең үлкендері Гуанчжоу және Кванчжоу болса да, теңіздегі сыртқы сауда саудагерлерге үлкен байлық әкелгенімен, Қытайдағы ең үлкен экономикалық белсенділік пен коммерциялық пайданы көтерген Ұлы канал болды. Сун және одан бұрынғы кезеңдерде баржа кемелері екі еселенген жолдан өтіп бара жатқанда Үлкен каналдың Шанян Юндао бөлімі бойымен кез-келген уақытта апатқа ұшырап, құлап кететін және көбінесе жергілікті қарақшылар салық астығын ұрлаған. Бұл Хуананьның Көлік комиссарының көмекшісі Цяо Вэйюе 984 жылы фунт кілт деп аталатын қос қақпа жүйесін ойлап табуға итермеледі. Бұл кемелерге суды тиісті деңгейге дейін құюға мүмкіндік беретін қақпалы кеңістікте күтуге мүмкіндік берді; Қытайлықтар кемелерді одан әрі қорғау үшін кеңістіктің үстінде шатырлы ангарлар салды. Бірқатар су тасқыны кезінде бұл өзеннің Шаньдуннан оңтүстікке қарай ауысуы, Си өзенінің ағысын басып алуы және Сары өзеннің Хунцзе көліне және Шығыс Қытай теңізіне құйылуы ғасырлар бойы жалғасты. Юрчен-Джин әулеті осы аймақта Сунь әулетімен үнемі соғысып келді. Соғыс кезінде канал бұзылып, 13 ғасырда монғолдар басып кіргенге дейін, қажетті жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1280 жылдары Шандун массивінің етегінде шыңның бөлігі қазылды, бұл жалпы ұзындығын шамамен 200 лиге дейін қысқартты, бұл жалпы ұзындығы шамамен 1800 лиге жетеді және Ханчжоу мен Бейжіңді алғаш рет тікелей солтүстік-оңтүстік су жолымен байланыстырды. Сун және Джин дәуіріндегідей, канал Юань әулетінің құлдырауы кезінде де пайдаланылмады және бұзылды. Ұлы канал инфрақұрылым ретінде Батыстағы басқа архитектуралық жұмыстарға да әсер етті. Солтүстік Америкадағы Эри каналы Қытай архитектурасынан шабыттанып, жобаланған. Көптеген адамдар каналды экономикалық артықшылық ретінде қарады, ол экономикалық өркендеуге әкелуге мүмкін, каналдың өзі сияқты және оның пайдасы. Маттео Риччидің күнделіктері каналды егжей-тегжейлі сипаттайды, экономикалық өркендеуді құжаттайды. Фунт кілт Эри каналының ерекше ерекшеліктерінің бірі болып табылады, ол Ұлы каналдың инфрақұрылымымен тікелей байланысты, өйткені ол басқа ұқсас су қоймаларында қолданылады.
In the late Spring and Autumn period, King Fuchai of Wu (whose capital was in present day Suzhou), ventured north to attack the State of Qi. He ordered a canal to be constructed for trading purposes, as well as a means to ship ample supplies north in case his forces should engage the northern states of Song and Lu. This became known as the Han or Hangou Canal Hángōu). Work began in 486 BC, from south of Yangzhou to north of Huai'an in Jiangsu, and within three years the Han Canal had connected the Yangtze with the Huai River utilizing existing waterways, lakes, and marshes. It linked the Yellow River near Kaifeng to the Si and Bian rivers and became the model for the shape of the Grand Canal in the north. The exact date of the Hong Canal's construction is uncertain; it is first mentioned by the diplomat Su Qin in 330 BC when discussing state boundaries. The historian Sima Qian (145–90 BC) knew of no historical date for it, placing his discussion of it just after the legendary works of Yu the Great; modern scholars now consider it to belong to the 6th century BC. The new canal was to pass not Xuzhou but Suzhou, to avoid connecting with the Si River and instead make a direct connection with the Huai River just west of Lake Hongze. The Grand Canal was fully completed from the years 604 to 609 under Emperor Yang, first by linking his southern capital Yangzhou northwest to Luoyang by the Tongji Canal Tōngjì Qú). He then proceeded to connect Yangzhou southeast to Suzhou and Hangzhou by the Jiangnan Canal and to connect Luoyang northeast to his wars with Korea by the Yongji Canal Yǒngjì Qú). After this network's completion in 609, Emperor Yang was said to have led a flotilla of boats long from the north down to his southern capital at Yangzhou. This process again involved massive levies of conscripted labor and was detailed at length in the Record of the Opening of the Canal Kāihéjì). Besides being the headquarters for the government salt monopoly and the largest pre modern industrial production center of the empire, Yangzhou was also the geographical midpoint along the north–south trade axis, and so became the major center for southern goods shipped north. from the Yangtze Delta to northern China. Minor additions to the canal were made after the Sui period to cut down on travel time, but overall no fundamental differences existed between the Sui Grand Canal and the Tang Grand Canal. By the year 735, it was recorded that about of grain were shipped annually along the canal. To ensure smooth travel of grain shipments, Transport Commissioner Liu Yan (in office from 763 to 779) had special river barge ships designed and constructed to fit the depths of each section of the entire canal. After the An Lushan rebellion (755–763), the economy of North China was greatly damaged and never recovered due to wars and to constant flooding of the Yellow River. Such a case occurred in the year 858 when an enormous flood along the Grand Canal inundated thousands of acres of farmland and killed tens of thousands of people in the North China Plain. Such an unfortunate event could reduce the legitimacy of a ruling dynasty by causing others to perceive it as having lost the Mandate of Heaven; this was a good reason for dynastic authorities to maintain a smooth and efficient canal system. The city of Kaifeng grew to be a major hub, later becoming the capital of the Song dynasty (960–1279). Although the Tang and Song dynasty international seaports—the greatest being Guangzhou and Quanzhou, respectively—and maritime foreign trade brought merchants great fortune, it was the Grand Canal within China that spurred the greatest amount of economic activity and commercial profit. During the Song and earlier periods, barge ships occasionally crashed and wrecked along the Shanyang Yundao section of the Grand Canal while passing the double slipways, and more often than not those were then robbed of the tax grain by local bandits. This prompted Qiao Weiyue, an Assistant Commissioner of Transport for Huainan, to invent a double gate system known as the pound lock in the year 984. This allowed ships to wait within a gated space while the water could be drained to appropriate levels; the Chinese also built roofed hangars over the space to add further protection for the ships. Over a series of floods, this entirely shifted the river south of Shandong, capturing the course of the Si River and emptying the Yellow River into Hongze Lake and the East China Sea for centuries. The Jurchen Jin dynasty continually battled with the Song in this region. The warfare led to the dilapidation of the canal until the Mongols invaded in the 13th century and began necessary repairs. A summit section was dug across the foothills of the Shandong massif during the 1280s, shortening the overall length by as much as , making the total length about and linking Hangzhou and Beijing with a direct north–south waterway for the first time. As in the Song and Jin era, the canal fell into disuse and dilapidation during the Yuan dynasty's decline. The Grand Canal as infrastructure has had influence on other architectural works in the west. The Erie Canal in North America is designed and draws inspiration from the Chinese architecture. Many saw the canal as an economic advantage that could bring economic prosperity, like the canal and its benefits. Matteo Ricci's Journals describes the canal in great detail documenting the economic prosperity. The pound lock is one of the more notable features of the Erie canal that is directly connected to the infrastructure of the Grand Canal as it is used in other similar bodies of water.
Мин әулеті қалпына келтіру
Үлкен канал 1411 және 1415 жылдар аралығында Мин әулеті (1368–1644) кезінде дерлік толығымен қайта жаңартылды. Шаньдун провинциясының Цзинин қаласының судьясы Юнле императорының тағына меморандум жіберіп, жылына 4 000 000 дан (428 000 000 литр) астықты бірнеше өзен мен канал арқылы тасымалдаудың тиімсіздігіне наразылық білдірді. Хуаи өзенінен кейін тереңдігінен жағалауға дейін жүретін баржалармен тасымалдау, содан кейін Сары өзенге жеткен кезде астық қайтадан терең баржаларға ауыстырылатын еді. Қытай инженерлері Уэн өзенінің суын солтүстік-батысқа бұрып, 60 пайызын Үлкен каналға, ал қалғанын оңтүстікке жіберу үшін бөгет салды. Су деңгейін реттеу үшін Шаньдун провинциясында төрт үлкен су қоймасын қазып, жергілікті су көздерінен және жер асты суынан су сору қажеттілігін болдырмады. Цзяннань аймағында Сучжоумен бәсекелесетін жалғыз қала Ханчжоу болды, бірақ ол Үлкен каналдан алыс және негізгі дельтадан тыс жерде орналасқан. Сондықтан Үлкен канал бойындағы кейбір қалалардың экономикалық өркендеуіне немесе құлдырауына ықпал етті және Қытай ішіндегі сауданың экономикалық артериясы болды. Цин әулетінің (1644–1912) ғалымы Гу Янву бұрынғы Мин әулетінің бүкіл канал жүйесін күтіп ұстау үшін лицзя корве жүйесі арқылы 47 004 толық уақытты жұмысшыны жұмысқа алғанын есептеді. XV ғасырдың ортасында 11 775 мемлекеттік астық баржасын басқару үшін 121 500 әскер мен офицер қажет болды.
The Grand Canal was renovated almost in its entirety between 1411 and 1415 during the Ming dynasty (1368–1644). A magistrate of Jining, Shandong sent a memorandum to the throne of the Yongle Emperor protesting the current inefficient means of transporting 4,000,000 dan (428,000,000 liters) of grain a year by means of transferring it along several different rivers and canals in barge types that went from deep to shallow after the Huai River, and then transferred back onto deep barges once the shipment of grain reached the Yellow River. Chinese engineers built a dam to divert the Wen River to the southwest in order to feed 60% of its water north into the Grand Canal, with the remainder going south. They dug four large reservoirs in Shandong to regulate water levels, which allowed them to avoid pumping water from local sources and water tables. The only other viable contender with Suzhou in the Jiangnan region was Hangzhou, but it was located further down the Grand Canal and away from the main delta. Therefore, the Grand Canal served to make or break the economic fortunes of certain cities along its route and served as the economic lifeline of indigenous trade within China. The scholar Gu Yanwu of the early Qing dynasty (1644–1912) estimated that the previous Ming dynasty had to employ 47,004 full time laborers recruited by the lijia corvée system in order to maintain the entire canal system. It is known that 121,500 soldiers and officers were needed simply to operate the 11,775 government grain barges in the mid 15th century.
Цин әулеті
Маньчжурлар 17 ғасырдың ортасында Қытайға басып кірді, Мин астанасы Пекин көтерілісшілердің қолына түскен соң, Қытай генералы Ву Сангуи оларды солтүстік өткелдер арқылы кіргізді. Маньчжурлар Цин әулетін (1644–1912 жж.) құрды, және олардың басшылығымен Үлкен канал бұрынғысымен қадағаланып, күтіліп келді. 1855 жылы Сары өзен тасып, арнасын өзгертіп, Шаньдун провинциясындағы каналдың бағытын үзіп тастады. Бұл оқиғаны 1447 жылы бір қытай шенеунігі болжаған болатын, ол су тасқынына бейім Сары өзеннің Үлкен каналды оңай мойынды қысып өшіруге болатын жерге айналдыратынын айтқан (соның салдарынан кейбір шенеуніктер Шығыс Қытай теңізі арқылы астық тасымалын қайта бастауды ұсынды).
The Manchus invaded China in the mid 17th century, allowed through the northern passes by the Chinese general Wu Sangui once the Ming capital at Beijing had fallen into the hands of a rebel army. The Manchus established the Qing dynasty (1644–1912), and under their leadership, the Grand Canal was overseen and maintained just as in earlier times. In 1855, the Yellow River flooded and changed its course, severing the course of the canal in Shandong. This was foreseen by a Chinese official in 1447, who remarked that the flood prone Yellow River made the Grand Canal like a throat that could be easily strangled (leading some officials to request restarting the grain shipments through the East China Sea).
Қазіргі Қытай
Түрлі факторлардың салдарынан – Сары өзеннен өтудің қиындығы, астық кемелері үшін балама теңіз жолының дамуы, Тяньцзинь Пукуу темір жолы мен Пекин-Ханкоу темір жолының ашылуы – канал құлдырап, ондаған жылдар бойы солтүстік және оңтүстік бөліктері ажыратылып қалды. Каналдың көп бөлігі тозығы жетіп, кейбір учаскелері жазық далаға айналды. Тіпті бүгінгі күні де 19 ғасырдың ортасындағы су тасқынына дейінгі маңыздылығына толыққанды қайта қол жеткізе алмады. 1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін, экономикалық даму қажеттілігі билікті ауқымды қайта құру жұмыстарын жүргізуге итермеледі. Үлкен канал Мао Цзэдунның Ұлы секірісі кезінде маңызды рөл атқарды, себебі ол астықты тиімді тасымалдауға мүмкіндік берді. Дэн Сяопиннің реформалары мен ашылу саясатынан кейін одан әрі жаңартылды, экономикалық жағдайдың жақсаруы инфрақұрылымға инвестициялардың өсуіне әкелді. Каналдың экономикалық маңызы болашақта да сақталатын болады. Шаньдун, Цзянсу және Чжэцзян провинциялық үкіметтері 2012 жылға дейін кеме қатынасының өткізу қабілетін 40 пайызға арттыру мақсатында тереңдету жұмыстарын жүргізді. Орталық үкімет Үлкен каналдың басты арнасын Оңтүстік-Солтүстік су тасқынынан қорғау жобасының шығыс бағыты ретінде белгіледі, Янгцзы дельтасынан суды құрғақ солтүстікке қайта бағыттау үшін алып сорғы станцияларын пайдаланды. Қытайдың индустриализация кезеңінде канал қатты ластанды. 1990 жылдары канал баржаларының экипаждары Ханчжоуға жақындағанда, олардың өтетін қара судың жағымсыз иісінен біліп отырды. Сол сияқты, Шаньдун провинциясындағы Донгпин көлінің балықшылары Оңтүстік-Солтүстік су тасқынынан қорғау жобасы аясында Янцзыдан су келтіруге қарсылық білдірді, себебі олар судың балықтарды өлтіріп, аулауға салқың тигізгенін көрді. 21-ші ғасырда канал бойындағы экологиялық жағдайды жақсартуға бағытталған күш-жігер күшейді. Мысалы, Ханчжоу маңында 2001 жылы 250 миллион долларлық қайта жаңарту жобасы басталды, нәтижесінде су сапасы жақсартылып, жағымсыз иіс жойылды және кейбір жануарлар түрлеріне қолайлы орта туды. 22 маусым 2014 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра туралы конференциясында Үлкен канал Әлемдік мұра тізіміне енгізілді.
Because of various factors—the difficulty of crossing the Yellow River, the increased development of an alternative sea route for grain ships, and the opening of the Tianjin Pukou Railway and the Beijing Hankou Railway—the canal languished and for decades the northern and southern parts remained separate. Many of the canal sections fell into disrepair, and some parts were returned to flat fields. Even today, the Grand Canal has not fully recovered its importance prior to the floods of the mid 19th century. After the founding of the People's Republic of China in 1949, the need for economic development led the authorities to order heavy reconstruction work. The Grand Canal played a major role during Mao Zedong's Great Leap Forward as it provided an efficient way to transport grain. It was further refurbished following Deng Xiaoping's Reform and Opening Up, with improving economic conditions leading to greater infrastructure investment. The economic importance of the canal will likely continue. The provincial governments of Shandong, Jiangsu, and Zhejiang undertook dredging intended to increase shipping capacity by 40 percent by 2012. The central government has also made the main route of the Grand Canal the eastern path of the South North Water Diversion Project, using enormous pumping stations to redirect water from the Yangtze Delta to the drier north. The canal became greatly polluted during China's industrialization. By the 1990s, canal barge crews could tell when they neared Hangzhou by the stench of the visibly black water they passed through. Similarly, fishermen on Dongping Lake in Shandong objected to the introduction of water from the Yangtze as part of the South North Water Diversion Project when they saw it noticeably killing fish and affecting their catch. During the 21st century, increasing efforts have been made to improve environmental conditions along the canal. Around Hangzhou, for instance, a $250 million restoration project begun in 2001 improved water quality to the point where it no longer produces a noticeable odor and is once again capable of supporting some fauna. On 22 June 2014, UNESCO's Conference on World Heritage listed the Grand Canal as a World Heritage Site.
Тарихи бөлімдер
Қазіргі уақыттағы бағытымен қатар, он төрт ғасырлық канал салу тарихы Гранд-каналды бірнеше тарихи бөлімдермен қамтиды. Олардың кейбіреулері жоғалып кеткен, ал кейбіреулері ішінара сақталған, тағы басқалары қазіргі каналдың негізін құрайды. Төменде ең маңыздылары келтірілген, бірақ бұл толық тізім емес.
As well as its present day course, fourteen centuries of canal building have left the Grand Canal with a number of historical sections. Some of these have disappeared, others are still partially extant, and others form the basis for the modern canal. The following are the most important but do not form an exhaustive list.
Цзя каналы
12 жыл б.з.д., Ұлы каналдың солтүстік Цзянсудағы Сары өзеннің қауіпті бағытын пайдалану мәселесін шешу мақсатында Ли Хуалонг есімді адам Цзя каналын жасады. Аты Цзя өзенінен алынған бұл канал, Шаньдунның Вэйшан көлінің жағалауындағы Сячжэннен (қазіргі Вейшань) басталып, Цзянсудың Суцзянь қаласына дейін созылды. Цзя каналының салынуы Ұлы каналдың Суцзяньнан Хуайаньға дейінгі бөлігінде Сары өзен арқылы кеме қатынасын қалдырды, бірақ 1688 жылы Цзинь Фу салған Орталық канал бұл мәселенің де шешімін тапты.
In 12 BC, in order to solve the problem of the Grand Canal having to use of the perilous course of the Yellow River in Northern Jiangsu, a man named Li Hualong created the Jia Canal. Named after the Jia River whose course it followed, it ran from Xiazhen (modern Weishan) on the shore of Shandong's Weishan Lake to Suqian in Jiangsu. The construction of the Jia Canal left only of Yellow River navigation on the Grand Canal, from Suqian to Huai'an, which by 1688 had been removed by the construction of the Middle Canal by Jin Fu.
Наньян жаңа каналы
1566 жылы Ютай маңындағы (қазір Вейшан көлінің батыс жағалауындағы) Сары өзеннің тасқынынан туындаған қиындықтардан қашу үшін Наньян жаңа каналы ашылды. Ол Наньяннан (қазір Вейшан көлінің ортасында орналасқан Наньян қаласы) Сючжоу қаласының солтүстігіндегі Люченгке (қазіргі Гаолу ауылының жанында, Вейшань ауданы, Шандоң) дейін созылды. Бұл өзгеріс Үлкен каналды Вейшан көлінің батысындағы көлеңкелі және су тасқынына ұшырайтын жерден шығысындағы сәл биік жазыққа жылжытты. Ол Шаньдун тауларының шекарасынан шығыстан батысқа ағатын өзендермен толықтырылды.
In 1566, to escape the problems caused by flooding of the Yellow River around Yutai (now on the western shore of Weishan Lake), the Nanyang New Canal was opened. It ran for from Nanyang (now Nanyang Town, located in the center of Weishan Lake) to the small settlement of Liucheng (in the vicinity of modern Gaolou Village, Weishan County, Shandong) north of Xuzhou City. This change in effect moved the Grand Canal from the low lying and flood prone land west of Weishan Lake onto the marginally higher land to its east. It was fed by rivers flowing from east to west from the borders of the Shandong massif.
Хуитоң каналы
Жижоу каналының солтүстігіндегі жотадан төмен қарай Хуитоң каналы құлай бедерлі жермен ағып, негізінен Вэнь өзенімен суға толып, Линцин қаласында Вэй өзенімен қосылады. 1289 жылы бір жылдық құрылысқа кіріспес бұрын геологиялық сараптама жүргізілді. Ма Жижен атты инженер салған Хуитоң каналы тік еңісті жерлермен өтеді және көптеген шлюздері болғандықтан "шахе" немесе "жахе", яғни "шлюздер өзені" деп аталды. Оның көптеген қосымша бұлақтары (есептеу әдісіне және жыл мезгіліне қарай екі жүзден төрт жүзге дейін) оны "quanhe" немесе "көздер өзені" деп атауға себеп болды.
North of the Jizhou Canal summit section, the Huitong Canal ran downhill, fed principally by the River Wen, to join the Wei River in the city of Linqing. In 1289, a geological survey preceded its one year construction. The Huitong Canal, built by an engineer called Ma Zhizhen, ran across sharply sloping ground and the high concentration of locks gave it the nicknames chahe or zhahe, i. e. 'the river of locks'. Its great number of feeder springs (between two and four hundred, depending on the counting method and season of the year) also led to it being called the quanhe or 'river of springs'.
Жизьчжоу каналы
Бұл – Ұлы каналдың алғашқы нағыз жоғары нүктесі саналатын бөлігі. Оны 1238 жылы моңғол Оқруқчи Жиньин қаласын Хуэйтун каналының оңтүстік жағымен қосу мақсатында салған. Ол Янцзы өзенінен 42 метр (138 фут) биіктікке көтерілді, бірақ экологиялық және техникалық себептерге байланысты су тапшылығымен ұзақ уақыт күресіп келді. 1411 жылы Мин әулетінен Сун Ли оны қайта жаңартып, жақсартты. Сун Лидің жергілікті Бай Ин атты адам ұсынған жақсартулары Вэнь және Гуан өзендерін тоғандап, олардан бастау алатын арналар арқылы суды жоғарыдағы резервуар көлдеріне жеткізуді қамтиды. Бұл шағын Наньван қаласының тұсында орналасқан.
This, the Grand Canal's first true summit section, was engineered by the Mongol Oqruqči in 1238 to connect Jining to the southern end of the Huitong Canal. It rose to a height of 42 meters (138 ft) above the Yangtze, but environmental and technical factors left it with chronic water shortages until it was re engineered in 1411 by Song Li of the Ming. Song Li's improvements, recommended by a local man named Bai Ying, included damming the rivers Wen and Guang and drawing lateral canals from them to feed reservoir lakes at the very summit, at a small town called Nanwang.
Хуан ханның арнасы
369 жылы Шығыс Цзинь әулетінің генералы Хуан Вэнь Хуай және Сары өзендерінің жазық арналарын жалғастырды. Ол бұл жетістікке осы өзендердің салалары – Си және Джи өзендерін Шаньдун таулы аймағының ең төменгі бөлігіндегі ең жақын нүктелерінде біріктіру арқылы қол жеткізді. Хуан Вэньнің алғашқы су жолы Джичжоу каналының инженерлері үшін үлгі болды.
In AD 369, General Huan Wen of the Eastern Jin dynasty connected the shallow river valleys of the Huai and the Yellow. He achieved this by joining two of these rivers' tributaries, the Si and the Ji respectively, at their closest point, across a low watershed of the Shandong massif. Huan Wen's primitive summit canal became a model for the engineers of the Jizhou Canal.
Илу каналы
Шаньян каналы бастапқыда Янцзы өзеніне Янчжоу қаласынан оңтүстікке қарай ашылған. Янцзының солтүстік жағалауы біртіндеп толып, Гуачжоу құмды аралын құрады, соның салдарынан Цзяннань каналымен жүретін кемелерге сол аралдың шығыс жағымен ұзақ айналып өту қажет болды. Янцзы өзенін Чжэньцзяннан қиын жағдайда кешіп өткеннен кейін, жергілікті билеуші Гуачжоу арқылы тікелей канал қазу сапар уақытын қысқартып, кешуді қауіпсіз ететінін түсінді. Илу каналы 738 жылы салынды және қазірге дейін сақталып келеді, бірақ ол қазіргі Ұлы каналтың құрамына кірмейді.
The Shanyang Canal originally opened onto the Yangtze a short distance south of Yangzhou. As the north shore of the Yangtze gradually silted up to create the sandbank island of Guazhou, it became necessary for boats crossing to and from the Jiangnan Canal to sail the long way around the eastern edge of that island. After a particularly rough crossing of the Yangtze from Zhenjiang, the local prefect realized that a canal dug directly across Guazhou would reduce the journey time and thus make the crossing safer. The Yilou Canal was opened in 738 and still exists, though not as part of the modern Grand Canal route.
Цзяннань каналы
Бұл каналдың ең оңтүстік бөлігі Чжэцзян провинциясындағы Ханчжоу қаласынан басталып, Цянтанг өзенімен қосылады, және Цзянсу провинциясындағы Чжэньцзян қаласында Янцзы өзенімен кездеседі. Ханчжоудан солтүстікке қарай Пекинге қарай бет алғанда, канал Тай көлінің шығыс жағынан айналып өтеді, Цзясин, Сучжоу, Вуси және Чанчжоу сияқты ірі қалалар арқылы өтіп, соңында Чжэньцзянға жетеді. Цзяннань (немесе "Янцзының оңтүстігі") каналы көмір, контейнерлер және құрылыс материалдарын дамып келе жатқан дельта аймағына тасымалдайтын баржалар үшін кеңінен қолданылады. Тығыз орналасқан қала орталықтарында каналдың ені кемінде 100 метрді құрайды, ал жақын маңдағы ауылдық жерлерде одан екі-үш есе кең болады. Соңғы жылдары ірі қалалардың айналасында "жол ағлақтарын" азайту мақсатында кең айналма каналдар қазылды. Цзяннань каналының Сучжоу бөлігі қаланың батыс жағынан өтеді. Онда он қақпа, 20-дан астам дәстүрлі үлгідегі тас көпірлер, жақсы сақталған тарихи аудандар, сондай-ақ храмдар мен павильондар бар.
This southernmost section of the canal runs from Hangzhou in Zhejiang, where the canal connects with the Qiantang River, to Zhenjiang in Jiangsu, where it meets the Yangtze. After leaving Hangzhou heading north toward Beijing, the canal passes around the eastern border of Lake Tai, through the major cities of Jiaxing, Suzhou, Wuxi, and Changzhou before reaching Zhenjiang. The Jiangnan (or 'South of the Yangtze') Canal is heavily utilized by barge traffic bringing coal, containers and construction materials to the booming delta. It is generally a minimum of 100 meters wide in the congested city centers, and often two or three times this width in the neighboring countryside. In recent years, broad bypass canals have been dug around the major cities to reduce 'traffic jams'. The Suzhou section of the Jiangnan Canal flows through the western part of the city. It includes ten city gates and over 20 stone bridges of traditional design and historic areas that have been well preserved as well as temples and pavilions.
Ішкі канал
Ішкі канал Янцзы және Хуай өзендерінің арасында, Цзянсудың орталық бөлігіндегі Шаобо, Гаою және Хунцзе көлдерін айналып өтеді. Бұл бөлім Хуайань және Янчжоу қалаларын байланыстырады. Мұнда каналдың батысындағы жер оның арнасынан жоғары, ал шығысындағы жер төмен жатыр. Тарихи тұрғыдан, каналдың батысындағы Шанхэ аймағы жиі су тасқынына ұшыраса, шығысындағы Сяхэ аймағы Гранд-каналдың бөгеттерінің бұзылуынан туындаған сирек, бірақ аса ауыр зардаптарға душар болды. Жақында жүргізілген жұмыстар Шанхэден келген су тасқынын теңізге қауіпсіз бағыттауға мүмкіндік берді. Цзяннань каналы сияқты, Ішкі канал да Цзянсу провинциясы бойынша көмір, құрылыс материалдары және көбінесе контейнерлерді тасымалдау үшін баржалармен кеңінен пайдаланылады.
The Inner Canal runs between the Yangtze and Huai rivers, skirting the Shaobo, Gaoyou, and Hongze lakes of central Jiangsu. This section connects the cities of Huai'an and Yangzhou. Here the land lying to the west of the canal is higher than its bed while the land to the east is lower. Historically the Shanghe region west of the canal has been prone to frequent flooding, while the Xiahe region to its east has been hit by less frequent but immensely damaging inundations caused by the failure of the Grand Canal levees. Recent works have allowed floodwaters from Shanghe to be diverted safely out to sea. Like the Jiangnan Canal, the Inner Canal is heavily utilized by barge traffic bringing coal, construction materials and increasingly shipping containers around Jiangsu Province.
Ортаңғы канал
Бұл "Ортаңғы канал" бөлігі Хуайаньнан Вэйшань көліне дейін созылып, Луома көлінен өтеді және Сары өзеннің ғасырлар бойғы тасқындарының салдарынан бірнеше арна арқылы ағып өтеді. Пичжоудан кейін солтүстік арна Тайэрчжуан арқылы өтіп, Ханчжуанда Вэйшань көліне құяды, содан кейін Наньян мен Цзиньинге жетеді (бұл арна 1566 жылғы Жаңа Наньян каналының қалдығы – төменде қараңыз). Оңтүстік арна Сючжоу қаласының жанынан өтіп, Пейсиан маңында Вэйшань көліне кіреді. Бұл соңғы арна қазіргі уақытта сирек қолданылады. Канал Jiangsu провинциясының солтүстігіне көмір және құрылыс материалдарын тасымалдау үшін баржалар пайдаланады.
This 'Middle Canal' section runs from Huai'an to Weishan Lake, passing through Luoma Lake and following more than one course, the result of the impact of centuries of Yellow River flooding. After Pizhou, a northerly course passes through Tai'erzhuang to enter Weishan Lake at Hanzhuang bound for Nanyang and Jining (this course is the remnant of the New Nanyang Canal of 1566 – see below). A southerly course passes close by Xuzhou and enters Weishan Lake near Peixian. This latter course is less used today. Canal is utilized by barge traffic bringing coal and construction materials around northern Jiangsu Province.
Лу каналы
Вейшан көлінде екі бағыт та Шандун провинциясына кіреді. Осы жерден Линцинге дейін канал Лу немесе "Шаньдун" каналы деп аталады. Ол Жаоян, Душань және Наньян көлдерінің қатарын кесіп өтеді, бұл көлдер номиналды түрде бірыңғай су кеңістігін құрайды. Қазіргі уақытта судың басқа арналарға бұрылуы салдарынан көлдер көбінесе құрғақ жерге айналып жатыр. Ең солтүстік Наньян көлінің солтүстігінде Цзинин қаласы орналасқан. Одан әрі, Цзининнің солтүстігінде шамамен, канал теңіз деңгейінен жоғары ең биік нүктесіне – Наньванг қалашығында жетеді. 1950 жылдары ескі биік бөлігінің оңтүстігінде жаңа канал қазылды. Ескі биік бөлік қазір құрғақ, ал жаңа канал кеме жүруге жеткіліксіз суға ие. Тағы да солтүстікке қарай, Донгпинг көлінің жанынан өте келе, канал Сары өзенге жетеді. Осы кезде сусыз болғандықтан, ол енді өзенмен байланыспайды. Ол Ляочэн қаласындағы солтүстік жағалауда қайтадан пайда болады, онда жаңартылған тас арна арқылы үзіліс-үзіліс ағып, Шандонг-Хэбэй шекарасындағы Линцин қаласына жетеді. Ляншань ауданы – каналдың баржалар үшін солтүстік терминалы.
At Weishan Lake, both courses enter Shandong province. From here to Linqing, the canal is called the Lu or 'Shandong' Canal. It crosses a series of lakes—Zhaoyang, Dushan, and Nanyang—which nominally form a continuous body of water. At present, diversions of water mean that the lakes are often largely dry land. North of the northernmost Nanyang Lake is the city of Jining. Further on, about north of Jining, the highest elevation of the canal ( above sea level) is reached at the town of Nanwang. In the 1950s a new canal was dug to the south of the old summit section. The old summit section is now dry, while the new canal holds too little water to be navigable. About further north, passing close by Dongping Lake, the canal reaches the Yellow River. By this point waterless, it no longer connects to the river. It reappears again in Liaocheng City on the north bank where, intermittently flowing through a renovated stone channel, it reaches the city of Linqing on the Shandong – Hebei border. Liangshan County is the northern terminus of the canal for barge traffic.
Оңтүстік канал
Каналдың бесінші бөлігі Линциннен Тяньцзиньге дейін каналдандырылған Вэй өзенінің бағытымен созылады. Ең солтүстік бөліктерінің бірі болғанымен, оның атауы Тяньцзиньге қатысты орналасқандығынан туындайды. Осы тұста Вэй өзені ауырлатылған, ал құрғақшылық және өнеркәсіптік суды алу оны кеме жүзуге жарамсыз етіп жіберді. Қазіргі Хэбэй провинциясы аумағындағы канал Дзэчжоу және Канчжоу қалаларынан өтеді. Көрермендерге канал осы қалалардың орталықтарында терең су жолы болып көрінсе де, оның тереңдігі бөгеттер арқылы сақталады және канал айналасындағы ауылдық жерлерден өтетін жерде құрғап қалады. Соңында канал Тяньцзинь қаласының орталығында Хай өзенімен қосылып, солтүстік-батысқа бұрылады.
The fifth section of the canal extends for a distance of from Linqing to Tianjin along the course of the canalized Wei River. Though one of the northernmost sections, its name derives from its position relative to Tianjin. The Wei River at this point is heavily polluted while drought and industrial water extraction have left it too low to be navigable. The canal, now in Hebei province, passes through the cities of Dezhou and Cangzhou. Although to spectators, the canal appears to be a deep waterway in these city centers, its depth is maintained by weirs and the canal is all but dry where it passes through the surrounding countryside. At its terminus, the canal joins the Hai River in the center of Tianjin City before turning north west.
Солтүстік канал және Тунхуй өзені
Тяньцзиньде канал солтүстік-батысқа қарай бағытталған, қысқа мерзімге Хай өзенінің саласы – Йонгдин өзенінің арнасын бойлай өтеді, содан кейін Пекин муниципалитетінің шегіндегі Тонгчжоуға бұрылады. Осы жерде заманауи канал тоқтап, Ұлы канал мәдени паркі салынған. Юань әулеті кезінде Туньхуй өзеніндегі тағы бір канал Тонгчжоуды Пекин орталығындағы Хухай, яғни "артқы теңіз" деп аталатын кемежаймен байланыстырды. Бірақ Мин және Цин дәуірлерінде Туньхуй өзенінің су деңгейі төмендеп, кемелер Тонгчжоудан Пекинге жүре алмай қалды. Сондықтан Тонгчжоу каналдың солтүстік теміржол терминалына айналды. Жүк Тонгчжоуда түсіріліп, Пекинге құрлықпен тасымалданды. Туньхуй өзені бүгінде кең, бетонмен қапталған дауылдық арна және Пекин маңындағы дренаж жүйесі ретінде сақталған.
In Tianjin, the canal heads northwest, for a short time following the course of the Yongding, a tributary of the Hai River, before branching off toward Tongzhou on the edge of the municipality of Beijing. It is here that the modern canal stops and that a Grand Canal Cultural Park has been built. During the Yuan dynasty, a further canal on the Tonghui River connected Tongzhou with a wharf called the Houhai or "rear sea" in central Beijing. In the Ming and Qing dynasties, however, the water level in the Tonghui River dropped and ships could not travel from Tongzhou to Beijing. Tongzhou then became the northern shipping terminus of the canal. Cargo was unloaded at Tongzhou and transported to Beijing by land. The Tonghui river still exists as a wide, concrete lined storm channel and drain for the suburbs of Beijing.
Шығыс Чжэцзян каналы
Шығыс Чжэцзян каналы солтүстік Чжэцзянның Ханчжоу шығанағының оңтүстігіндегі жағалаулық жазықтықтан өтеді. Ол Ханчжоудың Биньцзян ауданындағы Сисиннен басталатын Цянтанг өзенінен басталады; Шаосингтегі Цаоэ өзенінен өтеді; және Йонг өзенімен және Шығыс Қытай теңізіндегі Нинбо портына жалғасады. Бұл Ханчжоу-Нинбо каналы Қытайдың Көктем және Күз кезеңінде б.з.д. 5 ғасырының басында Шаосингде Юэ шенеунігі Фан Ли қазған Шанин каналы ретінде пайда болды. Маршруттың әртүрлі су алаптарын байланыстыру қиын болғанына қарамастан, қазіргі маршрут б.з. 3 ғасырының соңында Цзинь шенеунігі Хэ Шуньнің Сисин каналын салуымен аяқталды. Канал ортағасырлық Қытайдың біртұтас еместік кезеңдерінде аймақтың маңызды көлік және жабдықтау артериясы болды және әсіресе Оңтүстік Сун дәуірінде гүлденді, олар қазіргі Ханчжоу шегіндегі Линьаньда астанасын орнатты. Юань, Мин және Цин дәуірлерінде каналдың маңызы азайды, бірақ 19 және 20 ғасырларда теміржолдар мен автомобиль жолдары дамығанға дейін кеме жүруге жарамды болып сақталды. Каналды заманауи баржалар үшін жаңарту жұмыстары 2002 жылы басталды, 2009 жылы Нинбо маңындағы аймақтардан басқа аяқталды және 2013 жылдың соңында толыққанды аяқталды. 2008 жылдың қарашасында Шығыс Чжэцзян каналы ЮНЕСКО-ның Ұлы каналға қосылған тізіміне енгізілді және 2013 жылдың мамырында Ұлы каналдың бөлігі ретінде ресми түрде тізімге енгізіліп, Қытай үкіметінің ұлттық деңгейде қорғалатын ірі тарихи және мәдени ескерткіштердің 7-ші тобына қосылды. 2014 жылы ол Пекин-Ханчжоу және Суй және Тан каналдарымен бірге ЮНЕСКО-ның Ұлы канал тізіміне енгізілді.
The Eastern Zhejiang Canal runs across the coastal plain south of Hangzhou Bay in northern Zhejiang. It begins at the Qiantang River in Xixing, Binjiang District, Hangzhou; crosses the Cao'e River in Shaoxing; and connects to the Yong River and ports on the East China Sea at Ningbo. This HangzhouNingbo canal began as the Shanyin Canal excavated in Shaoxing by the Yue official Fan Li in the early 5th century BC during China's Spring and Autumn Period. Despite the difficulty of connecting the route's various watersheds, the present route was completed with the construction of the Xixing Canal by the Jin official He Xun in the late 3rd century AD. The canal was an important artery of transport and supply for the region during periods of disunity in medieval China and was particularly prosperous and vital during the Southern Song, who established their capital at Lin'an within present day Hangzhou. During the Yuan, Ming, and Qing, the canal diminished in importance but was kept navigable until the development of railways and roads in the 19th and 20th century. Renovation of the canal for use by modern barges began in 2002, was completed except for areas around Ningbo by 2009, and was fully completed in late 2013. In November 2008, the Eastern Zhejiang Canal was added to the Grand Canal's UNESCO nomination and, in May 2013, was officially included as part of the Grand Canal and listed among the 7th group of Major Historical and Cultural Sites Protected at the National Level by the Chinese government. In 2014, it was included with the BeijingHangzhou and Sui and Tang canals as part of UNESCO's listing for the Grand Canal.
Биіктіктер
Бұл канал номиналды түрде бес өзен жүйесінің суайдырын кесіп өтеді, бірақ шындығында олардың арасындағы айырмашылық соншалықты аз, оның тек бір ғана ең жоғары нүктесі бар. Канал төсегінің биіктігі Ханчжоуда теңіз деңгейінен 1 метр төмен, ал ең жоғары нүктесінде 38,5 метрге жетеді. Пекинде биіктігі 27 метрге жетеді, оған батыстан төмен ағатын тау өзендерімен су толықтырылады. Су Пекиннен Тяньцзиньге, солтүстіктегі Наньваннан Тяньцзиньге, оңтүстіктегі Наньваннан Янчжоуға қарай ағады. Цзяннань каналындағы су деңгейі теңіз деңгейінен шамалы ғана жоғары (Женцзян қыраты Янцзы өзенінен 12 метр жоғары).
Though the canal nominally crosses the watersheds of five river systems, in reality, the variation between these is so low that it has only a single summit section. The elevation of the canal bed varies from 1 m below sea level at Hangzhou to 38.5 m above at its summit. At Beijing, it reaches 27 m, fed by streams flowing downhill from the mountains to the west. The water flows from Beijing toward Tianjin, from Nanwang north toward Tianjin, and from Nanwang south toward Yangzhou. The water level in the Jiangnan Canal remains scarcely above sea level (the Zhenjiang ridge is 12 meters higher than that of the Yangtze River).
Көлік
Тан және Цин династияларынан бастап Ұлы канал Солтүстік және Оңтүстік Қытай арасындағы басты артерия болып қызмет етті және Пекинге астық тасымалдау үшін өте маңызды болды. Көбінесе астық тасымалдауға қолданылса да, ол басқа да тауарларды тасымалдады және канал бойындағы дәліз маңызды экономикалық белдеуге айналды. Тарихи мәліметтерге сәйкес, өркендеген кезеңінде жыл сайын 8000-нан астам кеме 4-6 миллион дан (240 000–360 000 метрикалық тонна) астық тасымалдаған. Көліктің қолайлы болуы билеушілерге Қытайдың оңтүстігіне тексеру сапарларын жасауға мүмкіндік берді. Цин дәуірінде Канси және Цяньлун императорлары оңтүстікке он екі рет сапар жасады, олардың барлық сапарында бір реттен басқа Ханчжоуға жетті. Ұлы канал Қытайдың солтүстігі мен оңтүстігі арасындағы мәдени алмасу мен саяси интеграцияға да ықпал етті. Бұл канал Қытайға алғаш келген еуропалық саяхатшыларға да ерекше әсер қалдырды. Марко Поло 13 ғасырда Ұлы каналдың аркалы көпірлері, қоймалары және қалаларының гүлденген саудасы туралы айтқан. 16 ғасырдың соңында белгілі католик миссионері Маттео Риччи Нанкиннен Пекинге канал арқылы сапар жасады. Қытай Халық Республикасы құрылғаннан бері канал негізінен кірпіш, құм, майда тас, дизель және көмір сияқты ірі көлемдегі тауарларды тасымалдауға пайдаланылуда. Қазіргі уақытта Янцзыдағы Цзянби кеме шлюздары жылына шамамен 75 миллион тонна жүк тасымалдайды, ал Ли каналы алдағы бірнеше жылда 100 миллион тоннаға жетеді деп күтілуде. Салынысымен бірге, канал Солтүстік және Оңтүстік Қытайды байланыстыратын маңызды көлік құралы болды. Қазіргі Қытайда тас жолдардың, теміржолдардың және жоғары жылдамдықты теміржолдардың енгізілуімен канал арқылы жолаушылар тасымалы айтарлықтай азайды. Қазіргі таңда кемелер тек Цзининге дейін ғана жүзе алады. Жылына шөгіндінің көп жиналуынан және су көздерінің жетіспеуінен Цзининнен Пекинге қарайғы бөлік тасымалдау үшін қолданылмайды. Тай'аньға дейін көлікті қалпына келтіру жоспарлануда.
From the Tang to Qing dynasties, the Grand Canal served as the main artery between northern and southern China and was essential for the transport of grain to Beijing. Although it was mainly used for shipping grain, it also transported other commodities and the corridor along the canal developed into an important economic belt. Records show that, at its height, every year more than 8,000 boats transported four to six million dan (240,000–360,000 metric tons) of grain. The convenience of transport also enabled rulers to lead inspection tours to southern China. In the Qing dynasty, the Kangxi and Qianlong emperors made twelve trips to the south, on all occasions but one reaching Hangzhou. The Grand Canal also enabled cultural exchange and political integration to occur between the north and south of China. The canal even made a distinct impression on some of China's early European visitors. Marco Polo recounted the Grand Canal's arched bridges as well as the warehouses and prosperous trade of its cities in the 13th century. The famous Roman Catholic missionary Matteo Ricci traveled from Nanjing to Beijing along the canal at the end of the 16th century. Since the founding of the People's Republic of China in 1949, the canal has been used primarily to transport vast amounts of bulk goods such as bricks, gravel, sand, diesel, and coal. The Jianbi ship locks on the Yangtze are currently handling some 75,000,000 tons each year, and the Li Canal is forecast to reach 100,000,000 tons in the next few years. When first constructed, the canal served as a major source of transportation, linking northern and southern China. With the introduction of expressways, railways and high speed railways in modern China, passenger travel on the canal became far less common. Currently, ships can only travel up to Jining. The section from Jining to Beijing is not available for transport due to the silt deposit buildup from the Yellow River and lack of water sources. There are plans for restoring transportation up to Tai'an.
Оңтүстік-Солтүстік су тасымалдау жобасы
Қазіргі уақытта Ұлы канал Оңтүстік-Солтүстік су тасымалдау жобасының Шығыс бағыты ретінде жаңартылуда. Янцзы өзенінен Янчжоу қаласының жанындағы Цзянду ауданынан арнаға қосымша су сорғы станциясы арқылы айдалады. Бұл қосымша су маршрут бойындағы сорғы станцияларының көмегімен жоғары қарай соғылып, Жола өзенінің астынан туннельдер арқылы өтіп, содан кейін Тяньцзинь маңындағы су қоймаларына төмен қарай ағып түседі. Жоба 1960 жылдардан бері ұсынылып келген, ал Цзянду сорғы станциясы 1980 жылдары салынған. Бірақ Шығыс бағытындағы құрылыс ресми түрде 2002 жылдың 27 желтоқсанында басталды. Таза ішуге жарамды су 2012 жылға қарай Тяньцзиньге жеткізілуі тиіс еді, алайда судың көзінде және маршрут бойындағы ластану бұл жобаның жүзеге асуына кедерілді.
The Grand Canal is currently being upgraded to serve as the Eastern Route of the South North Water Transfer Project. Additional water will be pumped into the canal from the Yangtze at Jiangdu near Yangzhou using a pumping station. The additional water will then be fed uphill by pumping stations along the route and passed under the Yellow River through tunnels, whence it can flow downhill to reservoirs near Tianjin. The project has been mooted since the 1960s and the Jiangdu pumping station was built in the 1980s but construction on the Eastern Route officially began on 27 December 2002. Clean drinkable water was supposed to reach Tianjin by 2012 but water pollution at the source and along the route has affected the viability of this project.
Белгілі саяхатшылар
1169 жылы Қытай солтүстікте Джурчендер басқарған Цзинь әулеті мен оңтүстіктегі Оңтүстік Сун әулеті арасында бөлінген кезде, Оңтүстік Сун императоры Сяоцзонг жаңа жыл құттықтауларымен Джурчендерге делегация жіберді. Делегация хатшысы Лу Юэ есімді ғалым-әкімші сапарды күнделік түрінде жазды, оның көп бөлігі Ұлы канал арқылы жасалды. Оралғаннан кейін ол императорға «Солтүстікке саяхат» атты күнделігін тапсырды. 1170 жылы ақын, саясаткер және тарихшы Лу Ю Шаосингтен Янцзы өзеніне дейін Ұлы канал бойымен саяхаттап, өзінің жолын күнделікке жазып қалдырды. 1200 жылдардың соңында Марко Поло Қытай арқылы кеңінен саяхат жасады, оның сапарларында Ұлы каналда өткізген уақыты да болды. Сол кезде канал жібек, фарфор және шарап тасымалы үшін маңызды артерия болып табылды. 1345 жылы Магреб саяхатшысы Ибн Батута Қытайға сапар шегіп, Абе Хаят өзені (Ұлы канал) арқылы астана Ханбаликке (Пекинге) дейін жол жүрді. 1488 жылы кеме апатына ұшыраған кореялық ғалым Чо Бу Чжэцзяннан Пекинге (кейін Кореяға) бара жатқанда Ұлы каналдың барлық бөлігін кезіп өтіп, сапары туралы толыққанды есеп қалдырды. 1600 жылы Матео Риччи Мин әулетінің Ванли императорының қолдауын алу үшін, сол кездегі Қытайдың орталық үкіметіндегі Ритуалдар кеңесінің директоры Ван Чжундедің көмегімен, Нанкиннен Пекинге Ұлы канал су жолы арқылы сапар шекті. 1793 жылы Джехольге жасаған дипломатиялық миссия көтеріңкі нәтиже бермеді, Лорд Маккартнидің елшілігінің көп бөлігі Ұлы канал арқылы Янгцзы дельтасына оңтүстікке қайтып келді. 1848 жылы Роберт Фортуна шай өсімдіктерін табу мақсатымен Ұлы канал арқылы Ханг Чоу-Фуға жетті.
In 1169, with China divided between the Jurchen led Jin dynasty in the north and the Southern Song dynasty in the south, the Southern Song Emperor Xiaozong sent a delegation to the Jurchen to wish their ruler well for the New Year. A scholar official named Lou Yue, secretary to the delegation, recorded the journey, much of which was made upon the Grand Canal, and submitted his Diary of a Journey to the North to the emperor on his return. In 1170, the poet, politician, and historian Lu You traveled along the Grand Canal from Shaoxing to the river Yangtze, recording his progress in a diary. In the late 1200s, Marco Polo traveled extensively through China and his trips included time on the Grand Canal, then a major artery for shipping silk, porcelain, and wine. In 1345, Maghrebi traveler Ibn Battuta traveled China and journeyed through the Abe Hayat river (Grand Canal) up to the capital Khanbalik (Beijing). In 1488, the shipwrecked Korean scholar Choe Bu traveled the entire length of the Grand Canal on his way from Zhejiang to Beijing (and on to Korea) and left a detailed account of his trip. In 1600, Matteo Ricci traveled to Beijing from Nanjing via the Grand Canal waterway to gain the support of the Wanli Emperor of the Ming dynasty with the help of Wang Zhongde, the Director of the Board of Rites in the central government of China at the time. In 1793, after a largely fruitless diplomatic mission to Jehol, a large part of Lord Macartney's embassy returned south to the Yangtze delta via the Grand Canal. In 1848, Robert Fortune reached Hang Chow Foo by the Grand Canal in his quest for tea plants.