Кіріспе

Германиядағы канал

Киль каналы (Nord Ostsee Kanal, сөзбе-сөз "Солтүстік [Теңіз]–Шығыс (яғни Балтық) теңіз каналы", бұрын Кайзер Вильгельм каналы деп аталған) – Германияның Шлезвиг-Гольштейн штатындағы ұзақ тұщы су каналы. Канал 1895 жылы аяқталды, бірақ кейіннен кеңейтілді және Брунсбюттельдегі Солтүстік теңізді Киль-Холтенаудағы Балтық теңізімен байланыстырады. Киль каналын пайдалану арқылы Ютландия түбегін айналып өтуге қарағанда орташа есеппен шамамен сақталады. Бұл уақытты үнемдеумен қатар, дауылды теңіздерден және Дания тісқабығы арқылы өтуден сақтайды. Киль каналы – әлемдегі ең көп қолданылатын жасанды су жолдарының бірі, одан жылына орташа есеппен 32 000 кеме (күнде 90 кеме) өтеді, олар шамамен 100 миллион тонна жүк тасымалдайды. Екі теңіз кіреберісінен басқа, Киль каналы Ольденбюттельдегі қысқа Гизелау каналы арқылы Эдер өзенімен жалғасады.

Тарих

Солтүстік және Балтық теңіздері арасындағы алғашқы байланыс Дания-Норвегия билігінде болған кезде салынды. Ол Эйдер каналы деп аталды және екі теңізді байланыстыру үшін Эйдер өзенінің бөліктерін пайдаланды. Данияның Кристиан VII патшалығы тұсында 1784 жылы аяқталған Эйдерканалы, Кильден Эйдер өзенінің батыс жағалауындағы Тённингке дейінгі су жолының бір бөлігі болды. Оның ені тек және тереңдігі болды, бұл каналды пайдалана алатын кемелердің сыйымдылығын 300 тоннамен шектеді.

Құрылыс және кеңейту

1887 жылдың маусым айында Киль қаласына жақын Холтенауда құрылыс жұмыстары басталды. Каналды салуға 9 мыңнан астам жұмысшы сегіз жыл жұмсады. 1895 жылдың 20 маусымында Кайзер Вильгельм II Брунсбюттельден Холтенауға дейінгі каналды ресми түрде ашты. Келесі күні Холтенауда салтанатты шара өтті, онда Вильгельм II осы су жолын Кайзер Вильгельм каналы деп атады (әкесі Кайзер Вильгельм I-нің құрметіне) және соңғы тасты орнатты. Британдық режиссер Бирт Акс каналдың ашылуын киноға түсірді; осы ерте фильмнің сақталған фрагменттері Лондонның Ғылым мұражайында сақтаулы. Каналды алғашқы болып өткен кеме – «Авизо» болды. Ол сәуір айының соңында (канал ресми түрде ашылғанға дейін) оның қолдануға дайындығын тексеру үшін жіберілді. Көлік ағынының артуымен және Императорлық неміс теңіз күштерінің қажеттіліктерін ескере отырып, 1907 және 1914 жылдар аралығында Германия каналды кеңейтіп, «Дредноут» тіпті кемелерінің өтуіне мүмкіндік берді. Осы кеңейтуді аяқтау үшін Брунсбюттель мен Холтенауда екі жаңа, үлкен шлюздер орнатылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль келісім-шарты Германиямен бейбіт қарым-қатынаста болған кез келген елдің сауда және соғыс кемелеріне каналды ашық етуді талап етті, оның әкімшілігі Германияда қалды. (АҚШ осы ұсынысқа қарсы болды, себебі Панама каналы бойынша да осындай жеңілдіктер жасауға нұсқау болатын прецедент қалыптастырудан сақтанды.) Адольф Гитлер басқарған үкімет 1936 жылы оның халықаралық мәртебесін мойындамады, бірақ екінші дүниежүзілік соғыстан кейін канал барлық көліктер үшін қайта ашылды.

Операция

Қаналдың қозғалысын егжей-тегжейлі ережелер реттейді. Қаналды пайдаланатын әрбір кеме өз өлшемдеріне сәйкес алты топтың біріне жатады. Ірі кемелер міндетті түрде лоцмандар мен арнаның мамандандырылған рульшілерімен, кейде буксирдің көмегімен жұмыс істеуге тиіс. Сонымен қатар, қарсы келе жатқан кемелерді өткізуге қатысты ережелер де бар. Ірі кемелер қарсы келе жатқан кемелердің өтуіне мүмкіндік беру үшін қанал бойында белгілі аралықта орналасқан тіреулерге (боллардтарға) тоқтауы мүмкін. Жеке кемелерге арнайы ережелер қолданылады. Қанал салынғаннан бері оның үстінен салынып қойылған барлық тұрақты көпірлердің биіктігі жеткілікті. Кель каналы арқылы өтетін кемелердің максималды ұзындығы – , ал максималды ені (бейені) – ; мұндай кемелердің суға батып кетуі – дейін болуы мүмкін. Ұзындығы дейін кемелердің суға батып кетуі дейін болуы мүмкін. Ever Leader (өлшеуі 74001 т) жүк кемесі қазірге дейін жалпы шектерге ең жақын келген кеме болып саналады.