Швецияның оңтүстігіндегі канал тарихы

Кіріспе

Оңтүстік Швециядағы су жолы – Швециядағы канал.

Көпшілік пікірге қарамастан, бұл су жолын үлкен Гёта каналының бір бөлігі деп санау дұрыс емес: Trollhätte каналы мен Гёта каналы толыққанды дербес нысандар.

Тарих

Оңтүстік Швеция арқылы канал салу идеясын алғаш рет 1516 жылы Линчепинг епископы Ханс Браск ұсынды. Алайда, Брасктың ұсыныстарын 19-шы ғасырдың басында ғана швед теңіз флотының бұрынғы офицері, неміс тегіндес Балтзар фон Платен іске асырды. Ол жобаны ұйымдастырып, қажетті қаржылық және саяси қолдауды қамтамасыз етті. Оның жоспарлары үкімет пен жаңа король Карл XIII-нің ынталы қолдауын алды, ол каналды Швецияны жаңғыртудың бастамасы ретінде қарастырды. Фон Платен 1806 жылы каналдың жаңғыртушылық қасиеттерін жоғары бағалап, кен өндіру, ауыл шаруашылығы және басқа да салалардың "елді кесіп өтетін су жолынан" пайда көретінін мәлімдеді. Жоба 1910 жылдың 11 сәуірінде 24 миллион швед риксдалері бюджетімен іске қосылды. Бұл сол уақытқа дейін Швецияда жүзеге асырылған ең ірі азаматтық инженерлік жоба болды, оған 58 мыңнан астам жұмысшының 22 жылдық еңбегі жұмсалды. Көптеген тәжірибе мен жабдықтарды шетелден, әсіресе сол кездегі әлемдегі ең жетілген канал жүйесіне ие болған Ұлыбританиядан әкелуге тура келді. Шотландиялық инженер Томас Телфорд, Шотландиядағы Каледон каналын жобалаумен танымал болды, ол каналдың бастапқы жоспарларын жасады және 1810 жылы Швецияға сапар шегіп, бағыт бойынша алғашқы жұмыстардың бағыт берушілігін жүзеге асырды. Жобаға көмектесу үшін көптеген британдық инженерлер мен шеберлер шақырылды, сонымен қатар пикакс, құрек және арба сияқты қарапайым заттар да қоса алғанда, көптеген жабдықтар әкелінді. 1851 жылы кәсіпкер Андре Оскар Валленберг Англиядан Ресейге канал арқылы тауар тасымалдау үшін «Швед каналдық кеме тасымалы компаниясын» құрды. Алайда, Қырым соғысы ағылшын-орыс саудасын тоқтатқанға дейін Мотала арқылы Санкт-Петербург пен Халл арасында тек екі рейс жасалды. Соғыс аяқталғаннан кейін, ірі державалар Данияға төрт жүз жылдық Дыбыс алымы дәстүрін тоқтатуға қысым жасады, осылайша каналдың Эресунға балама ретіндегі пайдалылығын бірден жойды. 1855 жылы теміржолдың пайда болуы каналды жылдамдық бойынша артық етірді, өйткені пойыздар жолаушылар мен жүктерді әлдеқайда жылдам тасымалдай алды және қыс келген кезде жабылуға қажеттілік болмады, бұл каналды жылдың бес айында өтпейтін етті. 1870 жылдарға қарай, каналдың тауар айналымы тек үш негізгі түріне дейін азайды – орман өнімдері, көмір және кен, олардың ешқайсысы жедел тасымалдауды қажет етпеді. Содан кейін трафик көлемі тұрақтап, еңбек етпеді.

The idea of a canal across southern Sweden was first put forward as early as 1516, by Hans Brask, the bishop of Linköping. However, it was not until the start of the 19th century that Brask's proposals were put into action by Baltzar von Platen, a German born former officer in the Swedish Navy. He organised the project and obtained the necessary financial and political backing. His plans attracted the enthusiastic backing of the government and the new king, Charles XIII, who saw the canal as a way of kick starting the modernisation of Sweden. Von Platen himself extolled the modernising virtues of the canal in 1806, claiming that mining, agriculture and other industries would benefit from "a navigation way through the country." The project was inaugurated on 11 April 1810 with a budget of 24 million Swedish riksdalers. It was by far the greatest civil engineering project ever undertaken in Sweden up to that time, taking 22 years of effort by more than 58,000 workers. Much of the expertise and equipment had to be acquired from abroad, notably from Britain, whose canal system was the most advanced in the world at that time. The Scottish civil engineer Thomas Telford, renowned for his design of the Caledonian Canal in Scotland, developed the initial plans for the canal and travelled to Sweden in 1810 to oversee some of the early work on the route. Many other British engineers and craftsmen were imported to assist with the project, along with significant quantities of equipment even apparently mundane items such as pickaxes, spades and wheelbarrows. In 1851, the tycoon André Oscar Wallenberg founded the Company for Swedish Canal Steamboat Transit Traffic to carry goods from England to Russia via the canal. However, it only ran two trips between St Petersburg and Hull via Motala before the Crimean War halted Anglo Russian trade. After the war ended, the great powers pressured Denmark into ending the four hundred year old tradition of the Sound Dues, thus eliminating at a stroke the canal's usefulness as an alternative to the Øresund. The arrival of the railways in 1855 quickly made the canal redundant, as trains could carry passengers and goods far more rapidly and did not have to shut down with the arrival of winter, which made the canal impassable for five months of the year. By the 1870s, the canal's goods traffic had dwindled to just three major types of bulk goods forest products, coal and ore, none of which required rapid transportation. Traffic volumes stagnated after that and never recovered.

Кітаптар тізімі мен сілтемелер

Эрик де Маре, швед қимасы, Швеция, 1965. (ағылшын тілінде)