Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеме жағынан үйлестірілген оқ атысы
Coordinated gunfire from a ship's side
Бродсайд – кеменің жаны, немесе дәлірек айтқанда, соғыс кемесінің бір жағындағы зеңбіректер жиынтығы, теңіз шайқасында олардың үйлестірілген атысы, не бір нысанаға бір мезгілде берілетін соғыс кемесінің ең жоғары атыс қуатының өлшемі (өйткені мұндай шоғырландыру көбінесе бродсайд ату арқылы қол жеткізіледі). 16 ғасырдан бастап, бу кемелерінің пайда болуының алғашқы онжылдықтарына дейін кемелердің екі жағында да қатар-қатар орналасқан зеңбіректер болды. Кеменің бір жағындағы барлық зеңбіректерді ату "бродсайд" деп аталды. 18 ғасырдың соғыс кемелерінің зеңбіректері тек қысқа қашықтықта ғана дәлдікке ие болды, ал олардың тесіп өту қабілеті орташа болды, яғни ағаш кемелердің қалың қабырғаларын тек жақын арада ғана тесіп өтуге болады еді. Осы ағаш кемелер бір-біріне жақындап, зеңбірек атысы тиімді болатынға дейін жақындасатын. Әрбір кеме алғаш болып бродсайд атуға тырысты, бұл көбінесе шайқаста бір тарапқа екінші кемені жарақаттағанда шешуші артықшылық берді.
A broadside is the side of a ship, or more specifically the battery of cannon on one side of a warship or their coordinated fire in naval warfare, or a measurement of a warship's maximum simultaneous firepower which can be delivered upon a single target (because this concentration is usually obtained by firing a broadside). From the 16th century until the early decades of the steamship, vessels had rows of guns set in each side of the hull. Firing all guns on one side of the ship became known as a "broadside". The cannon of 18th century men of war were accurate only at short range, and their penetrating power mediocre, which meant that the thick hulls of wooden ships could only be pierced at short ranges. These wooden ships sailed closer and closer towards each other until cannon fire would be effective. Each tried to be the first to fire a broadside, often giving one party a decisive headstart in the battle when it crippled the other ship.
Тарих
Көне заманнан бері теңіздегі соғыс құрлықтағыдай болған: жаяу қарумен, садақпен және жебелермен, бірақ шайқас алаңдарының орнына жүзбелі ағаш платформаларда. Оқ ату қаруының енгізілуі маңызды өзгеріс болғанымен, кемелер арасындағы шайқастың динамикасын баяу өзгертті. Кемелердегі алғашқы қарулар ашық палубаға және шайқас тұғырларына орнатылған, оларды иеленуге бір-екі адам ғана қажет болған кішкентай балқытылған темір бөлшектері болды. Олар жауды жаралау, өлтіру немесе жай ғана есінен таныту, дүрсілтіп, қорқыту үшін жасалған. Оқтардың күшті оқ-дәріге төтеп беруге қабілетті болуымен, олар тек экипажға ғана емес, кемеге де ауыр зақым келтіру мүмкіндігін арттырды. Бұл қарулар бұрынғы жеке тұлғаға қарсы қарулардан әлдеқайда ауыр болғандықтан, оларды кемелердің төменгі бөлігіне орналастыру қажет болды, ал кемелердің тұрақсыз болуын болдырмау үшін оқ ату портынан ату керек болды. Солтүстік Еуропада клинкерлі қаптамамен кеме жасау әдісі корпустағы порттарды жасауды қиындатты; клинкерлі (немесе кленчті) кемелердің құрылымдық беріктігінің көп бөлігі сыртқы корпусында болды. Шешім – кеме салмағын көтеруге арналған ішкі қаңқа құрылымына сүйенетін кеме жасау технологиясын қабылдау болды. XV ғасырда жетеуге дейін желкені бар, шаршы және латин желкендерінің қоспасымен жабдықталған бір мачталы, шаршы желкенді когтардан үш мачталы каррактарға дейін қозғалтқыштың дамуы кемелерді епті және маневрлеуге оңай етті. Кемелердің корпусына жасалған оқ ату порттары 1501 жылдан бері қолданылып келеді. Дәстүр бойынша, оның авторы – бретондық кеме жасаушы Дешарж болған, бірақ бұл жүк тиеу порттарын сауда кемелерінің артқы бөлігіне біртіндеп бейімдеу болуы мүмкін, олар ғасырлар бойы қолданылып келді. Бастапқыда, оқ ату порттары кемелердің артқы жағына бағытталған ауыр, соққыға ұшыратушы қаруларды орнату үшін пайдаланылды, бірақ көп ұзамай оқ ату порттары кемелердің бүйірлеріне көшірілді. Бұл тарихында алғаш рет, кем дегенде теориялық тұрғыда, кеме бір жағындағы барлық қарулардан үйлестірілген залптарды жасауға мүмкіндік берді. XVI ғасырда қарулар бекітілген орындарда деп есептелді және олар келісілген залптарда емес, жеке-жеке атуға арналған. 1590 жылдарға дейін ғана ағылшын тілінде "broadside" сөзі кеме жағында емес, кеменің жанынан оқ атуды білдірді. XX ғасырдың соғыс кемелеріндегі негізгі батареялар көбінесе 180 градус немесе одан да көп бұрыла алатын қуатты қару мұнараларынан тұрды, бұл бүкіл кеме айналасында кең ату доғаларын құруға мүмкіндік берді. Бұл кем дегенде негізгі қарулардың кейбірін тікелей алға немесе артқа бағыттауға мүмкіндік берсе де, соғыс кемелері максималды оттық қуат үшін әлі де жақтан атуға сүйенді, өйткені соғыс кемелерінің ортасындағы бақылау мұнарасы сияқты құрылымдар кеменің артқы бөлігіндегі қарулардың алға және кері атуына кедерілді. Сонымен қатар, қаруларды портқа немесе шұңқырға бағыттау мұхит үстінде үлкен жарылыс толқынын тудырды, ал қаруларды палубаға тым жақын ату кемеге зақым келтіруі мүмкін.
Since ancient times, war at sea had been fought much like on land: with melee weapons and bows and arrows, but on floating wooden platforms rather than battlefields. Though the introduction of firearms was a significant change, it only slowly changed the dynamics of ship to ship combat. The first guns on ships were small wrought iron pieces mounted on the open decks and in the fighting tops, often requiring only one or two men to handle them. They were designed to injure, kill or simply stun, shock and frighten the enemy prior to boarding. As guns were made more durable to withstand stronger gunpowder charges, they increased their potential to inflict critical damage to the vessel rather than just its crew. Since these guns were much heavier than the earlier anti personnel weapons, they had to be placed lower in the ships, and fire from gunports, to avoid ships becoming unstable. In Northern Europe the technique of building ships with clinker planking made it difficult to cut ports in the hull; clinker built (or clench built) ships had much of their structural strength in the outer hull. The solution was the gradual adoption of carvel built ships that relied on an internal skeleton structure to bear the weight of the ship. The development of propulsion during the 15th century from single masted, square rigged cogs to three masted carracks with a mix of square and lateen sails made ships nimbler and easier to maneuver. Gunports cut in the hull of ships had been common practise as early as 1501. According to tradition the inventor was a Breton shipwright called Descharges, but it is just as likely to have been a gradual adaptation of loading ports in the stern of merchant vessels that had already been in use for centuries. Initially, the gunports were used to mount heavy so called stern chasers pointing aft, but soon gun ports migrated to the sides of ships. This made possible coordinated volleys from all the guns on one side of a ship for the first time in history, at least in theory. Guns in the 16th century were considered to be in fixed positions and were intended to be fired independently rather than in concerted volleys. It was not until the 1590s that the word "broadside" in English was commonly used to refer to gunfire from the side of a ship rather than the ship's side itself. The main batteries in 20th century battleships tended to be powered gun turrets which could swivel 180 degrees or more to establish wider firing arcs around the entire vessel. Although this could allow at least some of the main guns to be focused directly forward or aft, battleships still relied on broadsides for maximum firepower, as structures such as the bridge tower in the middle of a battleship would prevent guns in the aft portion of the ship from firing forward, and vice versa. Additionally, directing the guns to the port or starboard side projected the massive muzzle blast out over the ocean, while firing the guns too close to the deck could cause damage to the ship.
Отын қуатын өлшеу
Термин осылай қолданылған кезде, оны кемедегі басты қару-жарақ снарядтарының салмағын, оқ атуға дайын тұрған түтіктердің санына көбейту арқылы есептеуге болады. Егер кейбір мұнаралар кеменің екі жағына да оқ атуға жарамсыз болса, онда тек бір жаққа немесе екінші жаққа оқ атуға болатын түтіктердің максималды саны ескеріледі. Мысалы, американдық "Айова" класындағы линкорлар тоғыз басты қарудан тұратын мұнараларды тасыды, олардың барлығы бір жақтың кеңдігіне бағытталатын болды. Әрбір 16 дюймдік снарядтың салмағы , ол тоғызға көбейтілгенде (барлық үш мұнарадағы түтіктердің жалпы саны) 24 300 фунтқа (11 022 кг) тең болады. Осылайша, "Айова" класындағы линкордың жақтауы 12 қысқа тоннаға (11,0 тонна) жетеді, бұл бір рет ату арқылы нысанаға түсіруге болатын снарядтардың салмағы. Салыстыру үшін Екінші дүниежүзілік соғыстың ірі кемелерінің жақтаулары тізіліміне қараңыз.
When the term is used in this way, it can be calculated by multiplying the shell weight of the ship's main armament shells times the number of barrels that can be brought to bear. If some turrets are incapable of firing to either side of the vessel, only the maximum number of barrels which can fire to one side or the other are counted. For example, the American Iowa class battleships carried a main armament of nine main guns in turrets which could all be trained to a single broadside. Each 16 inch shell weighed , which when multiplied by nine (the total number of barrels in all three turrets) equals a total of 24,300 pounds (11,022 kg). Thus, an Iowa class battleship had a broadside of 12 short tons (11.0 tonnes), the weight of shells that she could theoretically land on a target in a single firing. See list of broadsides of major World War II ships for a comparison.