Мысырдың Карнак ғибадатхана кешені

Кіріспе

Ежелгі Египет ғибадатхана кешені
Египеттегі Карнак ғибадатхана кешені

Карнак ғибадатхана кешені, көбінесе Карнак деп аталады ('/k//ɑr//.//n//æ//k/'), Египеттің Луксор маңындағы ғибадатханалардың, пилондардың, шағын ғибадатханалардың және басқа да құрылыстардың кең ауқымды жиынтығын қамтиды. Кешендегі құрылыс Орта Мемлекет кезеңінде (шамамен 2000–1700 жж. б.з.д.) I Сенусреттің (б.з.д. 1971–1926 жж.) билігі тұсында басталды және Птолемей Мемлекеті (305–30 жж. б.з.д.) кезінде жалғасты, бірақ қазіргі күйінде сақталған көптеген ғимараттар Жаңа Мемлекет кезеңінен келген. Карнак маңындағы аймақ ежелгі Египеттің Ипет-исут ("Ең қастерлі орын") деп аталып, 18-ші династиялық Тебалық үштік құдайлардың басты құдайханасы болды, оның басында Амон құдайы тұрды. Бұл Фива қаласының ескерткіш бөлігі және 1979 жылы қаланың қалған бөлігімен бірге ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді. Карнак атын Луксордың солтүстігінде орналасқан, жақын маңдағы және ішінара қоршалған Ел-Карнак ауылынан алған.

Атауы

Ғибадатхананың түпкі атауы Ипет-исут еді, яғни "Орынның ең таңдаулысы" деген мағынаны білдіреді. Кешеннің қазіргі атауы "Карнак" жақын орналасқан ел-Карнак ауылынан алынған, ол "бекітілген ауыл" дегенді білдіреді.

Шолу

Бұл кешен кең ауқымды ашық алаң болып табылады және оған Карнак ашық аспан астындағы мұражайы кіреді. Египеттегі ең көп қаралған екінші тарихи орын деп саналады; Каир маңындағы Гиза пирамида кешені ғана көбірек келушілерді қабылдайды. Ол төрт негізгі бөлімнен тұрады, олардың ішіндегі ең үлкені ғана қазіргі уақытта жұртшылыққа ашық. Карнак термині көбінесе Амон-Ра аймағы деп түсініледі, себебі осы бөлігін көптеген келушілер көреді. Қалған үш бөлігі – Мут аймағы, Монту аймағы және Amenhotep IV ғибадатханасы жұртшылыққа жабық. Мұт аймағын, Амон-Ра аймағын және Луксор ғибадатханасын байланыстыратын бірнеше кішігірім ғибадатханалар мен қасиетті орындар бар. Мут аймағы өте көне, Жер және жаратылыс құдайына арналған, бірақ әлі толық қалпына келтірілмеген. Алғашқы ғибадатхана Хатешэпсут тарапынан қиратылып, ішінара қалпына келтірілді, бірақ қасиетті аймақтың бағытын өзгерту үшін оның айналасында тағы бір перғауын құрылыс салған. Оның көптеген бөліктері басқа ғимараттарда пайдаланылуы мүмкін. Карнак пен Мысырдағы көптеген басқа ғибадатханалар мен орындардың арасындағы басты айырмашылық – оның даму және пайдалану кезеңінің ұзақтығы. Ғибадатханалар құрылысы Орта тегісте басталып, Птолемей дәуіріне дейін жалғасты. Шамамен отыз перғауын ғимараттарға үлес қосты, осы арқылы оның өлшемі, күрделілігі және әртүрлілігі басқа еш жерде көрінбейтін деңгейге жетті. Карнак ерекшеліктерінің көптегені бірегей емес, бірақ олардың саны мен көлемі зор. Өкілдік етілген құдайлар ежелгі Мысыр мәдениетінің тарихындағы ең ерте кездерден бастап, кейінгі кезеңдерге дейін табынылған. Қиратылғанмен, онда Amenhotep IV (Ахнатон) салған ежелгі ғибадатхана да болды, ол кейіннен дерлік монотеистік дінді құрды, бұл оны сарайын және діни орталығын Тебадан басқа жерге көшіруге итермеледі. Сондай-ақ, онда ежелгі мысырлықтардың ғимараттарын кейінгі мәдениеттер өздерінің діни мақсаттары үшін пайдаланғанының дәлелдері бар, мысалы, копт шіркеулері.

The complex is a vast open site and includes the Karnak Open Air Museum. It is believed to be the second most visited historical site in Egypt; only the Giza pyramid complex near Cairo receives more visits. It consists of four main parts, of which only the largest is currently open to the public. The term Karnak often is understood as being the Precinct of Amun Re only, because this is the only part most visitors see. The three other parts, the Precinct of Mut, the Precinct of Montu, and the dismantled Temple of Amenhotep IV, are closed to the public. There also are a few smaller temples and sanctuaries connecting the Precinct of Mut, the Precinct of Amun Re, and the Luxor Temple. The Precinct of Mut is very ancient, being dedicated to an Earth and creation deity, but not yet restored. The original temple was destroyed and partially restored by Hatshepsut, although another pharaoh built around it in order to change the focus or orientation of the sacred area. Many portions of it may have been carried away for use in other buildings. The key difference between Karnak and most of the other temples and sites in Egypt is the length of time over which it was developed and used. Construction of temples started in the Middle Kingdom and continued into Ptolemaic times. Approximately thirty pharaohs contributed to the buildings, enabling it to reach a size, complexity, and diversity not seen elsewhere. Few of the individual features of Karnak are unique, but the size and number of features are vast. The deities represented range from some of the earliest worshipped to those worshipped much later in the history of the Ancient Egyptian culture. Although destroyed, it also contained an early temple built by Amenhotep IV (Akhenaten), the pharaoh who later would celebrate a nearly monotheistic religion he established that prompted him to move his court and religious center away from Thebes. It also contains evidence of adaptations, where the buildings of the ancient Egyptians were used by later cultures for their own religious purposes, such as Coptic churches.

Гипостильді зал

Амон-Ре аймағындағы Ұлы гипостиль залы 16 қатарға орналастырылған 134 массивті бағанадан тұрады. Олардың 122-сінің биіктігі алты метрден асады, ал қалған 12-сінің диаметрі жеті метрден асады. Осы бағаналардың үстіндегі архтревтердің салмағы 70 тоннаға жетеді деп есептеледі. Бұл архтревтерді рычагтарды қолдана отырып осы биіктікке көтеру мүмкін болған. Бұл уақытты көп алатын процесс еді, сонымен қатар мұндай биіктікке жету үшін үлкен тепе-теңдік қажет болған. Олардың қалай жылжытылғаны туралы тағы бір кең таралған теория – үлкен пандустар құмнан, саздан, кірпіштен немесе тастан салынып, кейін тастар пандустармен сүйретілген. Егер пандустар тастан салынса, оларға материалды әлдеқайда аз қолдануға болар еді. Пандустардың жоғарғы бөлігінде мегалиттерді сүйреу үшін ағаш жолдар немесе тас төселген болуы мүмкін. Бір аяқталмаған бағана, оның қалай аяқталатынын көрсетіп, шалқап жатыр. Барабандар орналастырылғаннан кейін соңғы ою-өрнек жасалған, осылайша орнату кезінде зақымдалмаған. Ежелгі технологиямен мегалиттерді жылжыту бойынша бірнеше тәжірибелер басқа жерлерде жасалды – олардың кейбіреулері әлемдегі ең үлкен монолиттердің қатарына жатады. Күн құдайының ғибадатханасы қысқы күн тоқырауы кезінде оған жарық шоғырланғандай етіп салынған. 2009 жылы UCLA Карнак кешенінің және басқа да ресурстардың виртуалды шындыққа арналған цифрлық реконструкцияларына арналған веб-сайтты іске қосты.

Тарих

Карнак кешенінің тарихы көбінесе Фива қаласының тарихы және оның мәдениеттегі өзгеретін рөлімен байланысты. Діни орталықтар аймақтар бойынша әртүрлі болды, ал біріккен мәдениеттің жаңа астанасы құрылғанда, сол аймақтағы діни орталықтар маңызға ие болды. Фива қаласы он бірінші династияға дейін үлкен мәнге ие болмаған, ал бұрынғы ғибадатханалар салыстырмалы түрде кішкентай болған, ғибадатханалар Фиваның ерте құдайларына – Жер анасы Мутқа және Монтуға арналған. Алғашқы құрылыстар жаулап алушылар тарапынан қиратылған. Ғибадатхана аумағынан табылған ең көне артефакт – он бірінші династияға жататын, Амон-Ра есімдерін қамтитын сегіз қырлы кішкентай бағана. Амон (кейде Амен деп те аталады) ұзақ уақыт бойы Фиваның жергілікті қамқоршы құдайы болды, ол қошқар мен қазбен бейнеленген. Амон есімінің египет тіліндегі мағынасы – "жасырын" немесе "көрінбейтін құдай". Амон-Ра аймағындағы ірі құрылыс жұмыстары он сегізінші династия кезінде жүргізілді, осы кезде Фива біріккен Ежелгі Египеттің астанасы болды. Бұл династияның әрбір фараоны ғибадатханаға бір жаңалық қосты. Тутмос I төртінші және бесінші пилондарды жалғастыратын қоршау қабырғасын тұрғызды, ол ғибадатхананың қазірге дейін сақталған ең көне бөлігін құрайды. Хатшепсут монументтер салдырды және гиксостар басып алған кезде зардап шеккен Муттың бастапқы аймағын қалпына келтірді. Ол ғибадатхана кіреберісінде әлемдегі ең биік екі обелискіні орнатты. Олардың бірі әлі де тұр, ол жер бетіндегі екінші ең биік ежелгі обелиск, ал екіншісі құлап, сынды. Оның басқа да жобаларының бірі – Карнак Қызыл шіркеуі (Chapelle Rouge) кемелік ғибадатхана ретінде салынды және бастапқыда оның екі обелискісінің арасында тұрған болуы мүмкін. Кейіннен ол өзінің он алтыншы жылдығын фараон ретінде тойлау үшін тағы екі обелискіні салуға бұйрық берді. Бір обелиск құрылыс кезінде сынды, сондықтан оның орнына үшіншісі салынды. Сынған обелиск Асуандағы карьерде қалдырылды, ол әлі күнге дейін сол жерде тұр. "Аяқталмаған обелиск" деп аталатын бұл нысан обелискілердің қалай қазылғанын көрсетеді. Ұлы гипостильді залдың құрылысы он сегізінші династия кезінде басталған болуы мүмкін (дегенмен, жаңа құрылыстың көп бөлігі он тоғызыншы династияда Сети I және Рамзес II кезінде жүзеге асырылды). Мернептах, сондай-ақ он тоғызыншы династиядан, Кашетт сотының қабырғаларында Теңіз халықтарына қарсы жеңістерін бейнеледі, бұл Люксор ғибадатханасына дейінгі процессиялық жолдың (Сфинкстер даңғылы деп те аталады) басталуын білдірді. Амон-Ра аймағының құрылымындағы соңғы үлкен өзгеріс – бірінші пилон және аймақты қоршап тұрған массивті қабырғалар, оларды отызыншы династияның Нектанебо I салған. 323 жылы Рим императоры Константин Ұлы христиан дінін мойындады, ал 356 жылы Констанций II Рим империясының барлық жеріндегі пұтқа табынушылық ғибадатханаларын жабуға бұйрық берді, оған Египет 30 ж.б.з.д. қосылған болатын. Карнак осы уақытқа дейін көбінесе тасталып қалған еді, ал христиан шіркеулері қираған жерлердің арасында салынды. Бұған ең танымал мысал – Тутмос III-тің Фестиваль залының орталық бөлігін қайта пайдалану, онда әлі де әйелдердің суреттері мен копт жазулары көрініп тұр.

The history of the Karnak complex is largely the history of Thebes and its changing role in the culture. Religious centers varied by region, and when a new capital of the unified culture was established, the religious centers in that area gained prominence. The city of Thebes does not appear to have been of great significance before the Eleventh Dynasty and previous temple building there would have been relatively small, with shrines being dedicated to the early deities of Thebes, the Earth goddess Mut and Montu. Early building was destroyed by invaders. The earliest known artifact found in the area of the temple is a small, eight sided column from the Eleventh Dynasty, which mentions Amun Re. Amun (sometimes called Amen) was long the local tutelary deity of Thebes. He was identified with the ram and the goose. The Egyptian meaning of Amun is "hidden" or the "hidden god". Major construction work in the Precinct of Amun Re took place during the Eighteenth Dynasty, when Thebes became the capital of the unified Ancient Egypt. Almost every pharaoh of that dynasty added something to the temple site. Thutmose I erected an enclosure wall connecting the Fourth and Fifth pylons, which comprise the earliest part of the temple still standing in situ. Hatshepsut had monuments constructed and also restored the original Precinct of Mut, that had been ravaged by the foreign rulers during the Hyksos occupation. She had twin obelisks, at the time the tallest in the world, erected at the entrance to the temple. One still stands, as the second tallest ancient obelisk still standing on Earth; the other has toppled and is broken. Another of her projects at the site, Karnak's Red Chapel or Chapelle Rouge, was intended as a barque shrine and originally may have stood between her two obelisks. She later ordered the construction of two more obelisks to celebrate her sixteenth year as pharaoh; one of the obelisks broke during construction, and thus, a third was constructed to replace it. The broken obelisk was left at its quarrying site in Aswan, where it still remains. Known as the unfinished obelisk, it provides evidence of how obelisks were quarried. Construction of the Great Hypostyle Hall also may have begun during the Eighteenth Dynasty (although most new building was undertaken under Seti I and Ramesses II in the Nineteenth). Merneptah, also of the Nineteenth Dynasty, commemorated his victories over the Sea Peoples on the walls of the Cachette Court, the start of the processional route (also known as the Avenue of Sphinxes) to the Luxor Temple. The last major change to the Precinct of Amun Re's layout was the addition of the First Pylon and the massive enclosure walls that surround the precinct, both constructed by Nectanebo I of the Thirtieth Dynasty. In 323 AD, Roman emperor Constantine the Great recognized the Christian religion, and in 356 Constantius II ordered the closing of pagan temples throughout the Roman empire, into which Egypt had been annexed in 30 BC. Karnak was by this time mostly abandoned, and Christian churches were founded among the ruins, the most famous example of this is the reuse of the Festival Hall of Thutmose III's central hall, where painted decorations of saints and Coptic inscriptions can still be seen.

Карнак туралы еуропалық білім

Фибаның нақты орналасуы ортағасырлық Еуропада белгісіз болды, дегенмен Геродот пен Страбон Фибаның нақты орналасқан жерін және Нил өзенімен қанша жол жүруге болатынын көрсетеді. 2-ғасырлық Клавдий Птолемейдің "География" атты зор еңбегіне негізделген Мысыр карталары 14-ғасырдың соңынан бері Еуропада тарады, олардың барлығы Фибаның (Диосполис) орналасқан жерін көрсетті. Дегенмен, Жос ван Гизтель мен Андре Тевет сияқты тек Төменгі Мысырға барып, саяхаттарын жариялаған 15 және 16 ғасырлардағы еуропалық авторлар Фибаны Мемфиске немесе оған жақын жерге орналастырды. Карнак ғибадатхана кешенін алғаш рет 1589 жылы белгісіз венециандық суреттеген, бірақ ол кешенге есім қоймаған. Флоренциядағы Ұлттық Орталық кітапханада сақталатын бұл жазба, ежелгі грек және рим авторларынан кейін, Жоғарғы Мысыр мен Нубиядағы ескерткіштер туралы еуропалық жазбалардың біріншісі болып табылады, олардың ішінде Карнак, Луксор ғибадатханасы, Мемнонның колостары, Эсна, Эдфу, Ком Омбо, Фила және басқалары бар. Карнак ("Карнак") ауылының және кешеннің аты алғаш рет 1668 жылы, аталған аймаққа сапарлаған капучин миссионерлері Протаис пен Шарль Франсуа д'Орлеан есімдерімен тіркелді. Протаис жазған саяхаттары Мелхиседек Тевеноттың ("Relations de divers voyages curieux", 1670-1696 жылғы басылымдары) және Иоганн Михаэль Ванслебтың ("Египеттің қазіргі жағдайы", 1678) еңбектерінде жарияланды. Карнактың алғашқы суреті Пол Лукастың 1704 жылғы саяхат есебінде ("Voyage du Sieur Paul Lucas au Levant") кездеседі. Бұл сурет өте дұрыс емес және қазіргі көзқарас бойынша шатастыру тудыруы мүмкін. Лукас 1699-1703 жылдары Мысырға саяхаттаған. Суретте Амон-Ра және Монту аймақтарының араласуы көрсетілген, бұл Птолемей III Эуэргет / Птолемей IV Филопатордың үш үлкен есіктерімен шектелген және 113 метр ұзындығы, 43 метр биіктігі және 15 метр қалыңдығы бар Амон-Ра аймағының бірінші пилонына негізделген. Карнак Клод Сикард пен оның серігі Пьер Лоран Пинсия (1718 және 1720-21), Грейнджер (1731), Фредерик Луи Норден (1737-38), Ричард Покок (1738), Джеймс Брюс (1769), Шарль Николас Сигисберт Соннини де Манонкур (1777), Уильям Джордж Браун (1792-93) және соңында Наполеон экспедициясының ғалымдары, оның ішінде Вивант Денон (1798-1799) тарапынан зерттелді және сипатталды. Клод Этьен Савари кешенді 1785 жылғы еңбегінде егжей-тегжейлі сипаттады, әсіресе бұл Жоғарғы Мысырға жасалған ойдан шығарылған саяхаттың, басқа саяхатшылардан алынған ақпарат негізінде құрастырылған есебі екенін ескере отырып. Савари 1777-78 жылдары Төменгі Мысырға барды және оның да еңбегі жарияланды.

Thebes' exact placement was unknown in medieval Europe, though both Herodotus and Strabo give the exact location of Thebes and how long up the Nile one must travel to reach it. Maps of Egypt, based on the 2nd century Claudius Ptolemaeus' mammoth work Geographia, had been circulating in Europe since the late 14th century, all of them showing Thebes' (Diospolis) location. Despite this, several European authors of the 15th and 16th centuries who visited only Lower Egypt and published their travel accounts, such as Joos van Ghistele and André Thévet, put Thebes in or close to Memphis. The Karnak temple complex is first described by an unknown Venetian in 1589, although his account gives no name for the complex. This account, housed in the Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze, is the first known European mention, since ancient Greek and Roman writers, about a range of monuments in Upper Egypt and Nubia, including Karnak, Luxor temple, the Colossi of Memnon, Esna, Edfu, Kom Ombo, Philae, and others. Karnak ("Carnac") as a village name, and name of the complex, is first attested in 1668, when two capuchin missionary brothers, Protais and Charles François d'Orléans, travelled though the area. Protais' writing about their travel was published by Melchisédech Thévenot (Relations de divers voyages curieux, 1670s–1696 editions) and Johann Michael Vansleb (The Present State of Egypt, 1678). The first drawing of Karnak is found in Paul Lucas' travel account of 1704, (Voyage du Sieur Paul Lucas au Levant). It is rather inaccurate, and can be quite confusing to modern eyes. Lucas travelled in Egypt during 1699–1703. The drawing shows a mixture of the Precinct of Amun Re and the Precinct of Montu, based on a complex confined by the three huge Ptolemaic gateways of Ptolemy III Euergetes / Ptolemy IV Philopator, and the massive 113 m long, 43 m high and 15 m thick, First Pylon of the Precinct of Amun Re. Karnak was visited and described in succession by Claude Sicard and his travel companion Pierre Laurent Pincia (1718 and 1720–21), Granger (1731), Frederick Louis Norden (1737–38), Richard Pococke (1738), James Bruce (1769), Charles Nicolas Sigisbert Sonnini de Manoncourt (1777), William George Browne (1792–93), and finally by a number of scientists of the Napoleon expedition, including Vivant Denon, during 1798–1799. Claude Étienne Savary describes the complex in rather great detail in his work of 1785; especially in light of the fact that it is a fictional account of a pretend journey to Upper Egypt, composed out of information from other travellers. Savary did visit Lower Egypt in 1777–78, and published a work about that too.

Амун-Ре аймағы

Бұл ғибадатхана кешенінің ең үлкен аумағы және Тебалық үштік құдайы Амон Реге арналған. Мұнда бірнеше алып мүсіндер бар, олардың ішінде Пинеджем I-нің биік мүсіні де бар. Бұл ғибадатхананың құмтасы, барлық бағаналарымен бірге, Нил өзені бойымен оңтүстікке қарай 161 шақырым жердегі Гебель Силсиладан тасымалданған. Бұл жерде сондай-ақ 328 тонна салмағы бар және биік обелискілердің бірі орналасқан.

Мют ауданы

Жаңа Амен Ре кешенінің оңтүстігінде орналасқан бұл аудан, XVIII династиядағы Тебалық үштік құдайы ретінде Амон Редің әйелі саналған ана құдайы Мутқа арналған. Оған бірнеше кішігірім ғибадатханалар қарастырылған және жарты ай пішіндес қасиетті көлі салынған. Бұл ғибадатхана қиратылған, көптеген бөліктері басқа құрылыстарда қолданылған. Джонс Хопкинс университетінің Бетси Брайан басқаратын командасы жүргізген қазба және қалпына келтіру жұмыстарынан кейін (төменде қараңыз) Мут ауданы жұртшылыққа ашылды. Оның ғибадатханасының ауласынан 600 қара гранит мүсін табылды. Бұл жердің ең ежелгі бөлігі болуы мүмкін. 2006 жылы Брайан, ішімдікке құмарлықпен тойтануды қамтитын фестиваль туралы зерттеулерін ұсынды. Фестивальге дін қызметкерлері әйелдер мен қарапайым халық қатысқан. Тарихи деректерде фестивальге ондаған мың адам қатысқандығы айтылады. Бұл табыстар Мут ғибадатханасында жасалды, себебі Фиваның маңызы артқан кезде Мут, өзінің кейбір сипаттары ретінде Sekhmet және Bast жауынгер құдайларын сіңіріп алды. Біріншісі, Мут Мут Ваджет Бастқа, содан кейін Мут Сехмет Бастқа (Ваджет Бастқа біріктіріліп), одан кейін Мут тағы бір арыстан басты құдай Менхитті және оның асырап алған ұлының әйелін сіңіріп, Мут Сехмет Баст Менхитке, ал соңында Мут Нехбетке айналды. Луксордағы ғибадатханадағы қазба жұмыстары кезінде, перғауын Хатшепсуттің жиырма жылдық билігінің шарықталу кезеңінде ғибадатханаға салынған "мастық галереясы" табылған. Кейінірек, жылдық мас Сехмет фестиваліне байланысты мифте Ра, сол кездегі Жоғарғы Египеттің күн құдайы, оны анасынан алған отты көзден жаратты, оған қарсы қастандық жасаған өлімдіктерді жою үшін (Төменгі Египет). Миф бойынша, Сехметтің қанға құмарлығы шайқас аяқталғаннан кейін басылмады және ол адамзаттың көп бөлігін жойды, сондықтан Ра оны алдап, Нилді қан қызыл түске бояды (Нил су тасқанда жыл сайын сазға толып қызыл түске енеді), Сехмет оны ішсін деп. Бірақ құпиясы – қызыл сұйықтық қан емес, гранат шырыны қосылған сыра екендігінде, ол қанға ұқсап, оны соншалықты мас етіп, ол қырғынды тоқтатып, мейірімді Хатордың бір бөлігіне айналды. Құдайлардың күрделі байланысы мыңдаған жылдар бойында қалыптасқан.

Located to the south of the newer Amen Re complex, this precinct was dedicated to the mother goddess, Mut, who became identified as the wife of Amun Re in the Eighteenth Dynasty Theban Triad. It has several smaller temples associated with it and has its own sacred lake, constructed in a crescent shape. This temple has been ravaged, many portions having been used in other structures. Following excavation and restoration works by the Johns Hopkins University team, led by Betsy Bryan (see below) the Precinct of Mut has been opened to the public. Six hundred black granite statues were found in the courtyard to her temple. It may be the oldest portion of the site. In 2006, Bryan presented her findings of a festival that included apparent intentional overindulgence in alcohol. Participation in the festival included the priestesses and the population. Historical records of tens of thousands attending the festival exist. These findings were made in the temple of Mut because when Thebes rose to greater prominence, Mut absorbed the warrior goddesses, Sekhmet and Bast, as some of her aspects. First, Mut became Mut Wadjet Bast, then Mut Sekhmet Bast (Wadjet having merged into Bast), then Mut also assimilated Menhit, another lioness goddess, and her adopted son's wife, becoming Mut Sekhmet Bast Menhit, and finally becoming Mut Nekhbet. Temple excavations at Luxor discovered a "porch of drunkenness" built onto the temple by the pharaoh Hatshepsut, during the height of her twenty year reign. In a later myth developed around the annual drunken Sekhmet festival, Ra, by then the sun god of Upper Egypt, created her from a fiery eye gained from his mother, to destroy mortals who conspired against him (Lower Egypt). In the myth, Sekhmet's blood lust was not quelled at the end of the battle and led to her destroying almost all of humanity, so Ra had tricked her by turning the Nile as red as blood (the Nile turns red every year when filled with silt during inundation) so that Sekhmet would drink it. The trick, however, was that the red liquid was not blood, but beer mixed with pomegranate juice so that it resembled blood, making her so drunk that she gave up slaughter and became an aspect of the gentle Hathor. The complex interweaving of deities occurred over the thousands of years of the culture.

Монту округінің әкімі

Бұл учаске Мут пен Амон Ренің ұлы Монтуға, соғыс құдайына арналған. Ол Амон Ре кешенінің солтүстігінде орналасқан және одан әлдеқайда кішідірек. Қазір ол көпшілікке жабық.

Аменхотеп IV ғибадатханасы (қасақана бұзылған)

Ахменатон (Аменхотеп IV) осы жерде салған ғибадатхана Амон-Ре аймағының қабырғаларынан тыс, негізгі кешеннің шығысында орналасқан еді. Ол, өзі билікке келгенге дейін Египетті бақылап алған қуатты дін қызметкерлерін жеңуге тырысқан құрылысшысының қайтысымен бірден қиратылды. Ол мұндай жаймен қиратылғандықтан, оның толық көлемі мен жоспары әлі белгісіз. Ахменатон қайтыс болған соң, сол ғибадатхананың дін қызметкерлері өздерінің бұрынғы қуатты мәртебесін қайта алып, оның өмір сүргендігі туралы көптеген жазбаларды жоюға белсенді түрде атсалысты.