Кіріспе
Босниялық америкалық дипломат Мухамед "Мо" Сацирбей (1956 жылы 20 шілдеде туған), Muhamed Šaćirbegović ретінде туған, Босниялық америкалық заңгер, бизнесмен және дипломат. 1990 жылдары Босния мен Герцеговина оны Біріккен Ұлттар Ұйымына елші етіп тағайындағаннан кейін ол танымал болды. Сацирбей сондай-ақ қысқа уақыт Босния және Герцеговина Республикасының Сыртқы істер министрі қызметін атқарды.
Muhamed "Mo" Sacirbey (born 20 July 1956), born as Muhamed Šaćirbegović, is a Bosnian American lawyer, businessman, and diplomat. He rose to prominence in the 1990s when Bosnia and Herzegovina appointed him to be their ambassador to the United Nations. Sacirbey also served briefly as Minister of Foreign Affairs of the Republic of Bosnia and Herzegovina.
Ерте өмір
Мұхамед Сацирбей Югославияның Сараево қаласында Мұхамед Шачирбегович болып дүниеге келген. Сасирбейдің ата-анасы екеуі де дәрігер болған. Оның әкесі Неджиб Шачирбегович (1926-2021) "Жас мұсылмандар" (Млади Мусульмани) ұйымының мүшесі және Босния және Герцеговина Республикасының бірінші және жалғыз президенті Алия Изетбеговичтің жақын досы болды. Изетбегович пен Сацирбейдің әкесі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Югославияның коммунистік үкіметіне қарсы шыққандары үшін түрмеге қамалды. 1963 жылы отбасы оның әкесі мен анасының коммунистік саясатына қарсы болғандықтан (екеуі де өз қызметі үшін түрмеде отырған) Югославиядан кетіп, 1967 жылы АҚШ-қа қоныстанғанға дейін Түркия мен Ливияда біраз уақыт өмір сүрді. Шатширбеговичтер отбасы Огайо штатының Кливленд қаласының маңындағы Парма қаласында тұратын. Осы кезде отбасы атауы Сацирбей болып өзгертілді. Сацирбей Огайо штатының Парма Хайтс қаласындағы Вэлли Фордж орта мектебінде оқыған. "Мо" АҚШ азаматы болып қабылданудан бұрын-ақ студенттік кеңес өкілі болып сайланған. Сацирбей футбол стипендиясымен Нью-Орлеандағы Тулан университетінде оқыды, кейіннен Тулан заң мектебінен заң білімі мен Колумбия бизнес мектебінен MBA алды. Сацирбей Standard & Poor's компаниясының заң кеңесшісі болды. Сацирбейдің кәсіби мансабының көп бөлігі Уолл-стриттегі инвестициялық банкир ретінде өтті. Сасирбейдің Бостонда журналист болып қызмет ететін інісі Омар бар. 1990 жылдары Сараевода бір көшеге анасы Азизаның есімі берілді.
Босния соғысы
1992 жылы сәуірде Босния соғысы басталғанда, Сацирбейден жаңадан құрылған мемлекетке Біріккен Ұлттар Ұйымына кіруге көмектесуді сұрады. Ол Боснияның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы алғашқы елшісі болды. Ол өзінің өкілеттігін Босния мен Герцеговина БҰҰ-ға қабылданған күні 1992 жылдың 22 мамырында бастады. Соғыс кезінде ол босниялық үкіметке қарсы қару-жарақ эмбаргосын алып тастау туралы көп өтініштер жасады және БҰҰ-ны қауіпсіз деп аталатын аймақтарды кездейсоқ шабуылдардан қорғау туралы бірнеше рет шақырды. Ол қолдау іздеу үшін әлемді аралап жүрді. Бұрынғы президент Билл Клинтон оны жеке өмірінде "Елші Мо" деп атаған. Ол Сацирбей туралы "Менің өмірім" атты кітабында былай деп жазды: "Холбрук және оның командасы Хорватияның жағалауындағы Сплит қаласына келіп, босниялық сыртқы істер министрі Мұхамед Сацирбейге біздің жоспарларымыз туралы баяндады. Сацирбей Боснияның америкалық теледидардағы көркем тұлғасы болды, ол АҚШ-тағы студент кезінде Тулан университетінің футболшысының бастауыш ойыншысы болған көрікті, дене бітімі жақсы адам еді. Ол ұзақ уақыттан бері Американың өз еліне көбірек араласуын күтіп жүрген еді және ақыры осы уақыт келгеніне қуанышты болды". 1995 жылдың мамыр айында Босния мен Герцеговинаның сыртқы істер министрі Ирфан Любиянкич өлтірілді. Сацирбей оның орнына қысқа мерзімге тағайындалды. Сацирбей сондай-ақ 1993 жылдан 2001 жылға дейін Сербия мен Черногорияға қарсы елдегі геноцид ісіне жетекшілік еткен Халықаралық Сот алдында Боснияның агенті болды. Сацирбей бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналға (МКТЮ) қатысуда маңызды рөл атқарды және көптеген жылдар өткеннен кейін 2003 жылдан 2009 жылға дейін бейресми өкіл және куә болды. 1995 жылы қарашада ол Босния делегациясымен бірге Огайо штатының Дейтон қаласында бейбітшілік келіссөздеріне қатысты. Бұл келісім Дейтон келісімі деп аталды. Әңгімелесу барысында Сацирбей Сербияның күшті адамы Слободан Милошевичке қол жеткізуге және этникалық тазалауды заңдылыққа айналдыруға наразылық білдіру үшін сыртқы істер министрі лауазымынан отставкаға кетті. Кейіннен Сацирбей АҚШ пен Еуропа өкілдерінің Милошевичке БҰҰ мен НАТО қорғауындағы Сребреница, Зепа және Гораджа "қауіпсіз аймақтарын" басып алуға "сары жарық" бергенін мәлімдеді. Ол осыған қатысты ICTY алдында куәлік берген. Сацирбей сонымен қатар Боснияны Халықаралық қылмыстық соттың (ХІҰ) Рим келіссөздерінде таныстырды және "жыныстық негізделген" қылмыстарды енгізу және өлім жазасын жою үшін сәтті жұмыс істегеннен кейін (оның делегациясына кірген жас заңгерлердің тәжірибелі тобымен) Рим шартына қол қойды. Сацирбей АХК-ны құруда белсенді болды және оның алдында АХК-ның дайындық комитетінің төрағасының орынбасары болды.
Дау
Соғыстан кейін Сацирбей 2000 жылдың соңына дейін БҰҰ-да елші болып қызмет етті. Бұл қызметтен кеткеннен кейін Босниядағы БҰҰ миссиясында қаржылық бұзушылық туралы хабарлар тарай бастады. 2001 жылы босниялық үкімет Сацирбейді "қызметін теріс пайдалану" деген күдікпен, оның ішінде Боснияның Сербияға / Черногорияға қарсы Халықаралық Сот алдындағы "геноцид ісі" сияқты рұқсат етілмеген мақсаттар үшін қаражат жұмсады деп тергей бастады. Сацирбей қаржыны дұрыс қолданбаған деген айыптарды жоққа шығарып, бүкіл оқиға Босния мен АҚШ-тағы саяси қарсыластарымен ойлап шығарылған деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ Боснияның дипломатиялық шығыстарын жабу үшін 800 000 долларға дейін өз ақшасын жұмсапты. 2002 жылы 29 қаңтарда Босния үкіметі ресми түрде АҚШ-тан Сацирбейді экстрадициялауды сұрады. Сакирбей сұралған жағдайда өзін ұстап беруді ұсынған болатын. Алайда 2003 жылы 25 наурызда Стейтен аралындағы үйінен тұтқындалды. Сацирбей келесі он алты айды Нью-Йорктегі Метрополитен түзеу орталығында өткізді. Ол 2004 жылы 27 шілдеде алты миллион доллар кепілдікпен босатылды, ал Босния Министрлер Кеңесінің төрағасы (яғни премьер-министр) Сацирбейді "қадірлі адам" деп атады, ал ол лауазымнан асыра пайдаланған деген айыптар дұрыс болуы мүмкін. Сацирбей бастапқыда АҚШ үкіметі Боснияның мойынсұнғыш билік органдарына экстрадиция туралы өтінішті таңдайды деп мәлімдеді, оның ішінде Босниядағы кез-келген "тергеудің" мәртебесін немесе лауазымнан теріс пайдалануды бұрмалауды қосады. 2005 жылдың 19 қаңтарында Нью-Йорктегі федералды судья оны ұстап беруге болатынын растады. 2005 жылы 21 наурызда Сацирбей федералды округтің судьясына habeas corpus өтінішін тапсырып, оның куәлігін шағымдады. 2006 жылдың қыркүйегінде аудандық судья оның хабеас корпус туралы өтінішін қабылдамады және оны экстрадициялау туралы шешім шығарды. Сацирбей бұл шешімді екінші округтік апелляциялық сотқа шағымдады. 2009 жылдың 9 желтоқсанында апелляциялық сот Сачирбейді ұстап беруге болмайды деп шешті. Сонымен қатар, Сот Сацирбейдің үлгілі қызметі мен істің күмәнді саяси мән-жайларын атап өтті. Соңында, Сот АҚШ үкіметі Сацирбейді экстрадициялау міндеті жоқ деп тұжырымдады, мәселені бірінші кезекте және дәлелдемелердің/есептің негізінде қайталамау үшін іздестіруді жалғастыруға тиіс емес еді.