Кіріспе
Диалекті Перу Риберено (Костено) испаншасы немесе Перу жағалауы испаншасы - Перудің жағалауындағы аймақта сөйленетін испан тілінің түрі. Перу жағалауында сөйленетін испан тілінің қазіргі таңда төрт ерекше түрі бар: түпнұсқасы, Тынық мұхит жағалауы мен оңтүстікке жақын Лима тұрғындарының (limeños деп аталады) (бұрын қаланың ескі бөлігінен, ол бүкіл жағалау аймағына тараған); ішкі иммигранттар социолекті (андық тілдерге көбірек әсер етті); Солтүстік, Трухильо, Чиклайо немесе Пиурада; және Оңтүстік. Перуліктердің көпшілігі Перу жағалауындағы испан тілінде сөйлейді, өйткені Перу жағалауындағы испан тілі Перудегі испан тілінің стандартты диалектісі болып табылады. 1535 және 1739 жылдар аралығында Лима Оңтүстік Америкадағы Испания империясының астанасы болды, одан испан мәдениеті тарады, ал оның тілі "таза" болды, өйткені ол Лимадағы әйгілі Сан-Маркос университетінің үйі болды. Сонымен қатар, бұл Испаниядан тыс Кастилиядан шыққан дворяндық атақтар саны ең көп болған қала болды. Лимадағы отарлаушылар мексикалық және кейіннен Богота қалаларын қоспағанда, испандық Американың басқа астаналарындағы адамдар көрмеген көрнекті және әдепті өмір салтына дағдыланды.
Peruvian Ribereño (Costeño) Spanish or Peruvian Coastal Spanish is the form of the Spanish language spoken in the coastal region of Peru. The Spanish spoken in Coastal Peru has four characteristic forms today: the original one, that of the inhabitants of Lima (known as limeños) near the Pacific coast and parts south (formerly from the old section of the city from where it spread to the entire coastal region); the inland immigrant sociolect (more influenced by Andean languages); the Northern, in Trujillo, Chiclayo or Piura; and the Southern. The majority of Peruvians speak Peruvian Coast Spanish, as Peruvian Coast Spanish is the standard dialect of Spanish in Peru. Between 1535 and 1739, Lima was the capital of the Spanish Empire in South America, from where Hispanic culture spread, and its speech became the "purest" since it was the home of the famous University of San Marcos of Lima. Also, it was the city that had the highest number of titles of nobility from Castile outside of Spain. Colonial people in Lima became used to living an ostentatious and courtly life style that people in the other capital cities of Spanish America did not experience, with the exception of Mexico City and later the city of Bogotá.
Грамматикалық пән
"Тú" орнына "vos" қолдану ортағасырлық испан тілінде төмен әлеуметтік таптың белгісі болғандықтан, ол қазіргі Латын Америкасында бар, бірақ Лима немесе Мехико сияқты вице-корольдіктердің астаналарында ешқашан қолданылмаған. Лимен испан тілі стандартты испан тілдік үлгісіне ұқсауға айтарлықтай бейімделген, өйткені қаланың Анд әлемімен және жергілікті тілдермен жүздеген жылдар бойы қарым-қатынасын елемеген. Алайда, ХХ ғасырдың басына дейін Перудің солтүстік жағалауындағы сөйлеу тілі Эквадордың Колумбия жағалауындағы адамдармен көп жағынан ұқсас болды. Кастилиялық нормадан ең ерекше айырмашылық - бұл "vos" болуы, ол отбасына қатысты қолданылған және бүгінгі күні мүлдем жоқ. Солтүстік Перудің бұл бөлігі жойылып кеткен мучик немесе мочика тіліне де күшті әсер етті.
Соңғы өзгерістер
Жағалаулық Перу диалектісінің бұл танымал түрі тек Андтардың ғана емес, шетелдік ықпалдардың нәтижесі: ағылшындықтар мен аргентиналықтардың бәрі лексикада өте көп. Питуколар, Лиманың жоғары әлеуметтік-экономикалық деңгейінен шыққан жастар, сөйлеудің ерекше және әдепті түрін дамытты, әсіресе олар сөйлеу тонын өзгерткен жағдайда байқалады.
Кейбір кең таралған сөздер
Антикучо = үнемі пісірілген тауық немесе сиыр жүрегінен тұратын әдеттегі тағам. Дисфорсарсе = уайымдау. Томбо - полиция қызметкері немесе сарбаз. Калато - жалаңаш. Чикотазо - бұл биік жамбасқа соғу. Фреска (немесе коншудо) = ұятсыз адам. Фрегар (немесе ес) = мазасыздану, құлдырау. Gallinazo = күріш жебе немесе қара жебе. Гаруа = жаңбыр жауады. Гуахиман = ағылшын тіліндегі күзетші сөзінің көшірмесі, мағынасы бірдей. Хуачафо = күлкілі, көркем (күлкі туралы айтылған). Хуаска = мас болу. Алюцина = "сен оған сенесіз бе?" деген мағынаны білдіретін сөз. Жарана - халық музыкасымен бірге өткізілетін той. Юрга - той. Овало = айналма жол. Пантеон - зират. Пенар = арбалы жандардың жүрген жері. Перикота = тышқан. Poto - ілмек. Zamparse = бір жерге (осылай кезек күту немесе тойға кіру) немесе мас болу.
Басқа этностық топтардың үлесі
Перуалықтардың шетелдік қан, әсіресе қытай және жапон тектерінен шыққан, бірінші және екінші буындарында өз ана тілдерінің ырғағы мен интонациясы Лима акцентіне ұқсайды, бірақ жас ұрпақтардың көпшілігі өздерінің ата-баба тілдерінің акцентіне ешқандай із қалдырмайды, егер олар оны бірінші кезекте сөйлесе алса.
Сленг
Перуліктердің кейбір жарғақтары сөздің үтірлерін кері айналдырудан пайда болады. Мұны "fercho" сөзінен "chofer" сөзінен, "tolera" сөзінен "calato" сөзінен алынған "fercho" сөзінен көруге болады. Слэнг сөздері әрқашан түпнұсқа сөздің дәл керісінше болуы керек емес: мысалы, "мика" сөзі "камиса" сөзінен шыққан, яғни жейде дегенді білдіреді. Немесе "jerma" - "mujer" - әйел деген сөзден шыққан. Перу сленгі 1970-1980 жылдары әскери диктатуралар мен МРТА және Sendero Luminoso сияқты маоистік топтардың террористік әрекеттерінің үнемі қатерлі қаупімен қалыптасты.