Пиура қаласы: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Перудегі орналасқан жер – Пиура қаласы.

Пиура – Перудің солтүстік-батысында, Сечура шөлінің солтүстігінде, Пиура өзенінің жағасында орналасқан қала. Пиура аймағының және Пиура провинциясының орталығы. 2017 жылғы мәліметтер бойынша халқы 484 475 адамды құрайды және Перудегі халық саны бойынша жетінші қала. Қала Пиура аймағының орталық-шығыс бөлігінде, ел астанасы Лимадан 981 километр қашықтықта және Эквадормен шекараға жақын орналасқан. Осы жерде испан конкистадоры Франсиско Писарро 1532 жылдың шілдесі немесе тамызында Сан-Мигель-де-Пиура деген атпен Оңтүстік Америкадағы үшінші және Перудегі алғашқы испан қаласын құрған. Пиура 1821 жылдың 4 қаңтарында, Перу 1821 жылдың 28 шілдесінде тәуелсіздік алғанға дейін бірнеше ай бұрын Испаниядан тәуелсіздігін жариялады. Бұл Пиура департаментінің сауда және әкімшілік орталығы болып табылады.

Колумбқа дейінгі дәуір

Солтүстік Перудің көптеген аймақтары сияқты, Пюра аумағы да талан және юнга деп аталатын жергілікті халықтармен қоныстандырылған. Бұл топтар бірыңғай басшылыққа немесе ұйымға ие болмай, ақырында Мучик мәдениеті билікті басып алғанға дейін өмір сүрді, ал олардың араласуынан Викус мәдениеті қалыптасты. Химор, Моче және Вари империялары бұл қаланың төңірегіндегі аймақтарды мекендеген. Ғасырлар өткен соң, испандықтар келгенге дейін Пюра кем дегенде 40 жыл бойы Инка империясының Тупак Инка Юпанки билігінде болды.

Колониялық дәуір

Франсиско Писарро бұл жерге келіп, Оңтүстік Америкадағы үшінші испан қаласы және Перудегі Испанияның алғашқы қаласы ретінде орнатып, құрды. Ол бастапқыда қазіргі Түмбеске дейін барған, бірақ ол өзінің операциялары үшін қолайлы база емес деп шешті. 1532 жылы испандықтардың келуімен Пюраның қазіргі метистік және креолдық мәдениеттері туды. Бұл метистік мәдениетке испандық Экстремадура мен Андалусияның ықпалы; Мадагаскардан келген құлдардың (малагаш құлдары) келуіне байланысты африкалық ықпал; күріш егістерін өңдеу және құлдарды алмастыру үшін Кантоннан көшіп келген қытайлық жұмысшылар; сондай-ақ, інжу-маржан іздеген қарақшылар ретінде келген, немесе испан атты әскерлері кейпінде жасырын келген рома цыгандары кірді. Испандықтар бұл қалаға кечуа тілінен алынған "пирхуа" деген сөзді берді, ол "молдық" дегенді білдіреді. Бүгінде Пиура "Ciudad del eterno calor", яғни "Мәңгілік жылу қаласы" деп белгілі, себебі ол жыл бойы ыстық болады.

Тәуелсіздік

1820 жылы адмиралдар Гильермо Браун мен Кокран Хосе де Сан-Мартиннің азат етуші экспедициясының шабуылдары кезінде Пиура халқы зор қуанышпен азаттық күресіне қосылды. 1821 жылдың 4 қаңтарында Сан-Франциско шіркеуінің алаңында Пиураның тәуелсіздігі жарияланды. Бұл жариялауды Жозе де Лама, Томас Кортес, Балтазар Табоада, Томас Диегес, Семинарио ағайындылары және тағы да басқалары жетекшілік етті. Сонымен қатар, Пиураның 1000 сарбаздық дивизиясы 1822 жылдың 24 мамырында Пичинча шайқасына қатысып, Китоның тәуелсіздігіне үлкен үлес қосты.

Республика дәуірі

1861 жылы Пиура департаменті құрылды және Пиура департаменттің астанасы болды. Департамент сол кезде Пиура, Пайта және Аябака – басқа үш провинциядан тұратын. 1860 жылдары Пиура қаласы Америка Құрама Штаттарының Аризона штатынан Дон Эмилио Хильбк әкелген Пима мақтасын өндіру арқылы өркендеді, бұл қала мен аймақтың индустриялануы мен дамуына, сондай-ақ күшті иммиграцияға ықпал етті. Иммигранттардың арасында ағылшын, неміс және испан тілдес адамдар басым болды, одан кейін итальяндықтар мен қытайлықтар да келді, олар өздерінің салт-дәстүрлерін, сондай-ақ сауда мен өнеркәсіп туралы білімдерін әкелді. Көптеген американдықтар да келді. Олар тез арада қоғамға сіңіп, жергілікті әйелдермен отбасы құрып, жаңа әдеттер мен салтыларды қалыптастырды. Тіпті Пиураның ас мәдениеті де байыды. Ауыл шаруашылығында бу машинасы мен арнайы техника қолданыла бастады, бұл көбірек жерді суаруға және канал желісін кеңейтуге мүмкіндік берді, себебі халықаралық нарықта пиуран мақтасының сәтті сатылуы ауыл шаруашылығына үлкен серпіліс берді. Катакаостан және аймақтардан токилья сабан шапқыларын жаппай өндіру және экспорттау сияқты жаңа салалар пайда болды, сондай-ақ кит аулау флотының теңізде балық аулауы дамыды. Чилиге қарсы Тынық мұхиты соғысында Перудің батыры атанған Мигель Грау Семинарио 1834 жылдың 27 шілдесінде Пиурада дүниеге келді. Ол Ангамос теңіз шайқасында батырлық көрсетті. Тарихшылар мен Перу мемлекетінің мәлімдемесіне сәйкес, 2011 жылдан бері Граудың ресми туған жері Пиура емес, Пайта порты деп есептеледі. Мигель Грау – Перудің ең танымал және беделді теңіз офицері, ол «Теңіздердің джентльмені» (испанша el Caballero de los Mares) деп белгілі. 1980 жылдары Пиура мен департамент қайтадан коммерциялық, өндірістік және әлеуметтік-экономикалық дамуды бастан кешірді, 1983 жылғы апаттан кейін, Эль-Ниньо құбылысы салдарынан алты ай бойы нөсерлі жаңбырлар жауған болатын. Бұл құбылыс өнеркәсіпке, саудаға және қалалық инфрақұрылымға зиян келтірді. 1997 жылдың соңынан 1998 жылдың ортасына дейін болған Эль-Ниньо құбылысына қала жақсы дайындалған еді, бірақ екі көпір құлап, кейін ауыстырылды. Құрғақ маусым басталатын сияқты болғанда, 2017 жылдың ақпан айында жаңбыр жауа бастады, бұл кейіннен жағалау Ниньо құбылысы деп аталды. Наурыздың 27-сі таңында өзен қаланың орталық және солтүстік аймақтарында тасып, күтпеген зардаптар келтірді, денсаулық сақтау жүйесіне және байланыс жолдарына әсер етті.

In 1861, the Department of Piura was created and Piura became the departments capital. The department consisted other three provinces at the time, Piura, Paita and Ayabaca. In the 1860s, the city of Piura became more dynamic with the cultivation of Pima cotton, brought by Don Emilio Hilbck from the state of Arizona in the United States, which promoted the industrialization and development of the city and the region, and strong immigration. of English, German and Spanish, in that order, and to a lesser extent Italians and Chinese, who brought their customs and also their knowledge of commerce and industry. Many Americans also arrived. They quickly incorporated themselves into the social fabric, forming families with local ladies and inevitably creating new tastes and habits. Even Piura's cuisine was enriched. In agriculture, the use of the steam pump and specialized machinery was introduced, allowing more cropland to be irrigated, expanding the network of canals since the success of Piuran cotton in the international market was a great stimulus for agriculture. New industries appeared such as deep sea fishing by whaling fleets, mass production and export trade of toquilla straw hats from Catacaos and annexes. Peruvian war hero of the War of the Pacific against Chile, Miguel Grau Seminario was born in Piura on July 27 1834. He became a hero during the naval Battle of Angamos. According to historians and the Peruvian state, since 2011, they have given the official birthplace of Grau not to Piura but to the port of Paita. Miguel Grau is the most renowned and iconic Peruvian naval officer, being known as el Caballero de los Mares (Spanish for "Gentleman of the Seas"). In the 1980s, Piura and the department again experienced an ascending and thriving commercial, industrial and socioeconomic development, despite having been devastated in the 1983 disaster, as a consequence of the El Niño phenomenon, manifested in torrential rains for six months. that affected its industry, commerce and its urban infrastructure. The El Niño phenomenon that occurred from late 1997 to mid 1998 found the city better prepared, although two of its bridges fell and were subsequently replaced. When it seemed that it was going to be a dry season, in February 2017 it began to rain heavily in what later became known as the coastal Niño phenomenon, and in the early hours of March 27, the river overflowed over the center and northern areas. of the city, causing unforeseen damage, affecting health networks and communication routes.

Қазіргі

Пиура қаласының сауда секторы қарқынды дамып келеді, инвесторлар стратегиялық деп санайтын қаланың кемінде бес нүктесінде ірі сауда орталықтары мен универмагтар салынуда. Сонымен қатар, соңғы жылдары қала жаңа құрылыстар мен адамдар қоныстануы арқасында едәуір кеңейді. Оның өнеркәсіптік секторы да Пиураның солтүстік-батысында "Пиура Футура" индустриалды паркінің ашылуымен дамыды.

Климат

Пиура департаменті жағалауда және Анд тауларының батыс беткейлерінде шөл және жартылай шөл климатына ие, ал шығыс беткейлерінде субтропиктік климат басым. Жауын-шашын мөлшері аз, бірақ Ел-Ниньо құбылысы кезінде жауын-шашын көп болып, әдетте құрғақ арналармен су ағып, су тасқыны мен кең ауқымды жер көшкіндеріне себеп болады.

Гидрографиялық

Пиура департаментінің гидрографиясы негізінен Тынық мұхитынан бастау алатын жауын-шашын мөлшерімен анықталады. Бұл жауын-шашынның өзі департаменттің оңтүстік жағалауында, Сечура шығанағы маңында екі мұхит ағынының кездесуінен туындайды: 13–19 °C температурадағы суық Гумбольдт ағыны және 21–27 °C температурадағы жылы Эль-Ниньо. Бұл жағдайлар теңіз суы температурасының ауытқуына себеп болады, ол қыс және көктем айларында 18–23 °C, ал жаз және кейде күз айларында 23–27 °C құрайды. Жылдық орташа ылғалдылық 66%-ды құрайды. Орташа атмосфералық қысым 1008,5 гПа, ал желдер көбінесе солтүстіктен соғып, орташа жылдамдығы 3 м/с-қа жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлшері 100–500 м биіктікте 10–200 мм аралығында, 500–1500 м биіктікте 200–800 мм аралығында, ал 1500 м-ден жоғары биіктікте шамамен 1550 мм-ды құрайды.

Аймақтың көп бөлігі құрғақ, жауын-шашын жоғары Анд аймақтарында шоғырланған. Ал кең жазықтардағы негізгі су көздері – солтүстіктен ағып келетін маусымдық өзендер: Чира және Пиура. Жазықтың оңтүстік жартысын шөптесін өсімдіктер өсетін Сечура шөлі құрайды. Басты өзендер – Пиура, Уанкабамба және Чира. Поэхос суқоймасы Чира өзенінің арнасында орналасқан. Оның сыйымдылығы 1 000 000 000 текше метрді құрайды және жағалау аймағының кең аумағын суаруға мүмкіндік береді. Пиураның саласы – Кирос өзені Сан-Лоренцоның үлкен жасанды көлін сумен жабдықтайды. Уанкабамбада, тауларда орналасқан гидроэлектр станциясы аймаққа энергиямен қамтамасыз етеді.

Демография

Пиура - Лима, Арекипа, Трухильо, Чиклайо, Уанкайо және Икитостан кейін Перудегі халық саны бойынша жетінші қала. 2020 жылы Instituto Nacional de Estadística e Informática жүргізген халық санауы бойынша қаланың халқы шамамен 630 244 адамды құрайды. Пиураның қалалық аймағы Пиура, Вейнтисире де Октьубре, Кастилья және Катакао аудандарының қалалық орталықтарынан тұрады, ал Пиура қаласы "Пиура, Вейнтисире де Октьубре, Кастилья және Катакао аудандарының 2032 жылғы қалалық даму жоспарына" сәйкес, негізгі қалалық орталық болып табылады.

Туризм

Пиура Перудегі ең танымал туристік бағыттардың бірі. Пиурадағы ең белгілі туристік орындардың бірі – Ла Эсмеральда жағажайы, ол Колан қаласының жанында орналасқандықтан Колан жағажайы деп те аталады. Бұл өте ұзын, жылы сулы жағажай. Жергілікті халық мереке күндері осы жағажайға баруды жақсы көреді. Плайя Канхрехос, Манкора және Кабо Бланко сияқты серфингшілерге арналған тамаша орындар да бар. Кабо Бланко 1956 жылы келген Эрнест Хемингуэй арқасында әйгілі болды, ол «Қарт пен теңіз» фильмінің түсірілімін бақылады.

Ас мәзірі

Пиурада таңғажайып метис мәдениеті орналасқан (Оңтүстік Америкадағы ең көне мәдениеттердің бірі, себебі Пиура – бұл континентте негізделген үшінші испан қаласы), ол Seco de chabelo сияқты тамаша гастрономиялық тағамдарымен, алгарробина негізіндегі сусындармен, түрлі-түрлі теңіз өнімдері мен балықтарымен (мысалы, севиче және Натилла тәттілері) әйгілі. Халық арасында Чулукана гончарлық өнері және Катакаос шапан-шолақтары мен күміс бұйымдары кең таралған. Симбила шағын қаласы қолөнер және гончарлық өнімдерімен танымал.

Музыка және би

Тондеро мен кумана – Пиура метисінің және Ламбайек облысының солтүстік бөлігінің дәстүрлі музыкасы. Сондай-ақ, осы аймақтардан шыққан бірнеше танымал перу вальстері бар (солтүк перулықтардың өзіндік стилі бар).

Спорт

Пиурадағы ең танымал спорт түрі – футбол. Қаланың ең ірі футбол клубы – Перудің Primera División лигасына қатысатын «Атлетико Грау». Тағы бір танымал клуб – «Атлетико Торино». Пиура 2005 жылғы ФИФА 17 жасқа дейінгі әлем чемпионатын қабылдаған қалалардың бірі болды, онда «Эстадио Мигель Грау» стадионы ойындар өткізді. Стадион перулік соғыс батыры Мигель Грау Семинарионың құрметіне аталған және 25 000 адамға сыйымды.

Жол

Панамерикандық автомобиль жолы Пюра қаласынан өтеді және оны Перу мен Оңтүстік Американың басқа қалаларымен байланыстырады. Мототакси қалада кең таралған көлік түрі болып табылады, ол такси қызметтерін немесе жеке кәсіпкерліктерге тасымалдау қызметтерін ұсынады. Автобустар да қалада көптеп кездеседі.

Ауа

Пиураны капитан ФАП Гильермо Конча Иберико халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, ол Лиманың Хорхе Чавес халықаралық әуежайына бір ғана тікелей рейсі бар.

Темір жол

"Трен де ла Коста" деп аталатын жоба жоспарлануда. Бұл жоба Перудің Икадан Сульянаға дейінгі жағалау бойындағы барлық қалаларға қызмет етуді көздейді. Темір жол Пиура қаласынан өтеді.