Кіріспе
Қайықпен бетпе-бет жүзу Қайық толықтай бетпе-бет келгенде, ол "тұмсық" немесе "тұмсық" деп аталады. Бұл атау оның сыртқы келбеті теңіз тасбақасының қаптамасына ұқсас болғандықтан берілген. Бұл термин кез келген кемеге қолданылуы мүмкін; бұрылушы торғайлар кемелерде кішігірім қайықтардан гөрі жиі кездеседі, бірақ қауіптірек. Бұл көп корпусты кемелерге қарағанда сирек кездеседі, бірақ қауіптілігі жоғары, өйткені көп корпусты екі бағытта да айналдыру қиын. Қайық бұрылуының (қайық бұрылысы бұрылысқа ауыспаған кезде, бірақ әлі бұрылмаған) қалтаға айналуының алдын алу үшін шаралар қабылдануы мүмкін.
A boat is said to be turtling or to turn turtle when it is fully inverted. The name stems from the appearance of the upside down boat, similar to the carapace (top shell) of a sea turtle. The term can be applied to any vessel; turning turtle is less frequent but more dangerous on ships than on smaller boats. It is rarer but more hazardous for multihulls than for monohulls, because multihulls are harder to flip in both directions. Measures can be taken to prevent a capsize (where the boat is knocked over on its beam ends but not yet inverted) from becoming a turtle (with bottom up).
Анықтама және алдын алу
Қайық "толықтай бұрылса" ол тасбақаға айналады. Кейбір дереккөздерде "құба" термині "капсиз" немесе "киль" деген сөздің синонимисі ретінде қарастырылады. Бірақ басқалардың көбісі айырмашылық жасайды. Кемеде желкеннің көп болуы немесе басқаруды жоғалту кеменің тұяғын бір жағына тым көп бұрып, батып кетуіне әкелуі мүмкін. Барлық торналар батып кетсе де, керісінше. Алдын алу бірінші кезекте тұр. Өзін-өзі түзейтін су кемелерінен басқа, кемелерде тұрақтылықтың жоғалу бұрышы бар (AVS). Сыртқы күштерді ескермей, егер олар AVS-тен аз бұрышпен еңкейсе, олар тік тұрып қалады. Егер оларды АВС-тен үлкен бұрышқа бұрса, олар қалпаққа айналып, сол жерде қалады. Басқаша айтқанда, өздігінен түзелмейтін ыдыстар құбылғанда тұрақты болады. Олардың негізгі тұрақтылығы мен екінші тұрақтылығы нөлден жоғары, оларды түзетуге бейім, бірақ олардың үшінші немесе кері тұрақтылығы нөлден төмен және оларды теріс бағытта ұстауға бейім. Қайықпен жүзудің ажырамас бөлігі болып табылады және "жұмыс" деп саналады. Бұл "егер" деген сұрақ емес, "қашан" деген сұрақ. Бұл тәжірибеден аулақ болуды ұнататындар үшін, бір корпусты кемелерде физиканың пайдасы бар. Бұған жүзулер (мысалы, Hobie 16s-те пайдаланылатын ағымды дирижабльге ұқсайтын) немесе "жағажай жамылғысы" кіреді. Қақтығыстар, әсіресе, катамаран мен тримаран үшін қиын, өйткені оларды түзету өте қиын. Егер қайық құлап кетсе, трапеция, арқан, шнур немесе басқа байлауды пайдалану жарақаттануға немесе тұтқынға түсуден өлімге әкелуі мүмкін. "Түзету арқандарын" қолдану бұл процеске материалдық жағынан көмектеседі. Борт бортында тұрып, экипаж мүшелерінің "көктігі" қайықты туралау үшін өте тиімді болуы мүмкін, өйткені ол салмақ пен көтерме күшті қосады. Көлікпен жүретін қайықты қолдану қиын, ал қолданылған техникаға байланысты бірнешеуі мүмкін немесе мүмкін емес. Capsize дегенді қараңыз.
Көп корпусты
Яхталық желкенде көп корпусты кемелер кіллі монокараптарға қарағанда бұзылуға бейім деп саналады және олар аударса, оларды түзетудің еш жолы жоқ. Құрамында желкендер мен кеме корпустарының қатар орналасуы оларды кері бұрғанда тұрақты етеді, сондай-ақ оларды оңға бұрудан сақтайды. Басқалары, қауіпсіздік пен дұрыс жұмыс істеу үшін, өзін-өзі түзейтін көп корпусты жобалауды шешу деп санайды. Үлкен көп корпусты көп корпусты кемелерді түзетуге арналған патент берілген. Алайда, мүмкін (және жиі сәтті) батып кеткен шағын көп корпусты, мысалы, Beachcat және Hobie 16 тіктеп алу. Процесс арқандарды орналастырудан басталады, сондықтан экипаж үлес алады (бірлесе әрекет ету маңызды). Құсбақалы катамаранды оңғару өте қиын. Жағалар, арматуралар, мачталар мен қайықтар жоғалуы мүмкін, 16-шы шопты қараңыз, ол бір қосқышпен артқа отыруды ұсынады, бұл құсқырлы шопты айналдырады. Тіпті кейбір үлкен көп корпусты кемелер де теңізде дұрыс бағытта жүзуі мүмкін, бірақ бұл қиын, егер капитан жақсы дайындалған болса, не істеп жатқанын біледі, сондай-ақ тиісті құрылғылары, құралдары, дағдылары, жұмыс істейтін жоспары, бірлесіп жұмыс істейтін толқындар, ауа райы мен жел және сәл сәттілік болса. Бұл оқиға көптеген желкенді қайықтар, торғайлар мен өлім-жітім оқиғаларына себеп болды. 1979 жылы жарыста "15 теңізші қаза тауып, бес қайық суға батып, кем дегенде 75 қайық қақ айырылып қалды". Қалай болғанда да, дауылға қарсы тұруға арналған тактиканы қолдану жарыста батып кетудің алдын алудың жақсы тәсілі болып шықты. Жағажайдың бірде-біреуі бұзылып, қатты зақымдалған жоқ. Сондай-ақ, Capsize of Drum (1985) және Capsize of Rambler (2011) қараңыз. 2008 жылдың желтоқсанында жоғары жылдамдықты эксперименттік желкенді гидрофольды тримаран Hydroptère жылдамдық бойынша әлемдік рекорд орнатты, содан кейін 60 түйіннен аса отырып, питчполдегі. Құсбауырлы яхтаны оң жаққа бұрғаны үшін портқа сүйретіп әкету керек болды. 2011 жылы Чикаго яхт клубының Маккинактағы жарысында жоғары өнімділігі бар монокарапты спорттық яхта WingNuts, Kiwi 35 экстремалды дауылға ұшырап, капитан мен бір экипаж мүшесін өлтірді. Кейінгі зерттеулер кемелерде ерекшеліктерді анықтады, оның ерекшелігі - жоғары өнімділігі, өте кең, төмен ығысулы корпусы. Қайық бір қанатын толқынға көміп, "қағылып" кетіп, екіншісін жел көтеріп алған болуы мүмкін. Бұл шығын, қажетті деп саналғандай жақсы жабдықталған және дайындалған білікті және тәжірибелі экипажға қарамастан болды. 2012 жылдың 13 маусымында Америка кубогына дейінгі сынақтарда Oracle Team USA AC45 кемесі қайықты айтарлықтай бұрып жіберді, ал он минуттан кейін ол аз зақымданған ("онда аздап жыртылыс бар") болды. Капитан Расселл Коутс оны "білім алу тәжірибесі" деп қабылдамады. Бұл Австралиядағы басқа командалардың осыған ұқсас оқиғаларына эпилог болды. 2013 жылдың 9 мамырында "Америка кубогының" 2013 жылғы қарсыласы "Артемида" жарылып, бұзылып, батып, желкенін жойып, екі экипаж мүшесін оның қабығының астында ұстады. AC72 катамараны "Артемида" командасының демеушілігімен Швед патшалық яхт клубының атынан жүзілді. Нәтижесінде Олимпиада ойындарында алтын медаль алған британдық теңізші Эндрю "Барт" Симпсон қайтыс болды.
In December 2008, the high speed experimental sailing hydrofoil trimaran Hydroptère set a world speed record, then pitchpoled while going over 60 knots. The turtled yacht had to be towed back to port for being turned right side up. In the 2011 Chicago Yacht Club Race to Mackinac, the high performance monohull sportsyacht WingNuts, a Kiwi 35, turtled in an extreme storm, killing the captain and one crew member. Later inquiry determined the boatspecifically its high performance extremely wide low displacement hull The waves were not all that unusual, although the wind was. The boat may have buried one of its hiking wings into a wave, causing it to 'trip', and had the other lifted by the wind. This loss was occasioned despite a competent and experienced crew which was as well equipped and prepared as thought to be necessary. On 13 June 2012, in the trials leading to the America's Cup, Oracle Team USA on an AC45 spectacularly capsized the boat, and it was righted with minimal damage ("there's a little rip there") ten minutes later. Skipper Russell Coutts dismissed it as "a learning experience". This was an epilogue to earlier similar incidents by other teams in Australia. On 9 May 2013, the 2013 America's Cup challenger Artemis broke apart, broached, capsized, and turtled destroying its wing/sail and trapping two crew members under its hull. The AC72 wing sail catamaran was sailed on behalf of the Royal Swedish Yacht Club, sponsoring Team Artemis. Andrew "Bart" Simpson, an Olympic gold medal winning British sailor, died as a result.
Құқықтық салдарлар
Қайта айналып кету және құлап кету абайсыздыққа байланысты зиянды өтеу үшін заңды жауапкершілікке әкелуі мүмкін.