Кіріспе
Солтүстік Израильде екі тікұшақтың әуедегі соқтығысуы 1997 жылғы Израильдік тікұшақ апаты (אסון המסוקים) 1997 жылы 4 ақпанда Израильдің әуе күштері Израильдің Ливанның оңтүстігіндегі Израильдің қауіпсіздік аймағына Израиль сарбаздарын тасымалдайтын екі тікұшақ әуеде соқтығысып, оның ішінде болған 73 Израиль әскери қызметшісінің бәрі қаза тапты. Авария бүкіл елде аза тұтуды туғызды және Израильдің 2000 жылы Ливанның оңтүстігінен кетуге шешім қабылдауына себеп болды.
The 1997 Israeli helicopter disaster (אסון המסוקים) occurred on February 4, 1997, when two Israeli Air Force transport helicopters ferrying Israeli soldiers into Israel's security zone in southern Lebanon collided in mid air, killing all 73 Israeli military personnel on board. The crash brought about widespread national mourning and is considered a leading factor in Israel's decision to withdraw from southern Lebanon in 2000.
Өмірбаян
1982 жылғы Ливан соғысынан кейін Израиль Ливанның оңтүстігіндегі "қауіпсіздік аймағына" көшіп барды, онда ол Хезболла мен басқа да ливандық топтардың көтерілісіне тап болды. Израиль әскерлерін жермен көшіріп келген еді, бірақ жол бойындағы бомбалардың қаупі артуымен бұл саясат өзгертілді. Нәтижесінде Израиль Ливанның оңтүстігіне әуе арқылы әскерлерін тарата бастады.
Апат
Екі Sikorsky S 65C 3 Yas'ur 2000 357 және 903 тікұшақтары Израиль сарбаздарын және оқ-дәрілерді Ливанның оңтүстігіне жеткізуге тағайындалды, бастапқыда 3 ақпанға жоспарланған, бірақ ауа райының нашар болуына байланысты бір күнге кейінге қалдырылды. 4 ақпанда ауа райы әлі де тұманнан ұшып кету үшін нашар болды, бірақ түстен кейін көріну мүмкіндігі жақсарды және миссияны жалғастыруға рұқсат етілді. Екі тікұшақ Тель-Ноф әуе базасынан ұшып шығып, Рош Пина әуежайына ұшып барып, содан әскерлерді жинады. 903 нөмірі бар бір тікұшақ Набатияның шығысындағы "Кәкүлек" заставасына ұшып баратын болды. Оның бортында төрт экипаж және 32 жолаушы болды. Екінші тікұшақ 357 Бофорт қамалындағы Израиль позициясына ұшып келуге тиіс еді, оның бортында төрт экипаж және 33 жолаушы болды. Сағат 18.48-де соңғы рұқсат беріліп, солдаттар хабардар болғаннан кейін екі тікұшақ та ұшып кетуіне рұқсат етілді. Ұшып шыққаннан кейін бір минуттан кейін 903 тікұшақтың капитаны әуе қозғалысын бақылаудан Ливан шекарасынан өту үшін рұқсат сұрады, бірақ рұқсат кешіктірілді, ал тікұшақтар 18: 56-ға дейін көтеріліп жүрді, ол кезде бақылаушы олардың өтуіне рұқсат берілгенін растады. Үш минуттан кейін тікұшақтар радардан жоғалып кетті. Екі тікұшақ Солтүстік Израильдегі Шеар Яшув ауылының үстінде соқтығысты. Израильдік тергеу 357 тікұшақтың роторы 903 тікұшақтың құйрығына тиген деген қорытындыға келді. 357-ші тікұшақ бірден құлады, ал 903-ші тікұшақтың экипажы оны басқаруға тырысты, бірақ сәтсіз болды, ол да құлады. Бұл оқиғаға жерде тұрған бір куәгер былай дейді: "Менің үйімнің үстінен жарықсыз екі тікұшақ өтті. Содан кейін бір жарық болды. Бірі бірден құлап, екіншісі жарты шақырымға дейін шайқалып, кейін жарылып кетті". Бір вертолет от шарымен Шир Яшубқа құлап, бос үйді өртеп жіберді, ал екіншісі бірнеше жүз метр қашықтықтағы Дафна кибуцінің зиратына ұшты. Жер бетінде ұшақтардан түскен реактивті отынмен қоректенген өрттер пайда болды, ал ұшақтарда сақталған оқ-дәрілер пісіп, бірнеше жарылысты туғызды. Кейбір куәгерлер апаттан шыққан әлсіз айқайларды еститіндерін, бірақ жарылыстардан кейін оларға жақындай алмағанын және жарылыстардан кейін айқайлау тоқтағанын мәлімдеді. Вертолеттердегі 73 сарбаздың барлығы қаза тапты, бірақ жерде зардап шеккендер болған жоқ. Бір куәгердің айтуынша, ол тікұшақтан лақтырылған, бірақ көп ұзамай қайтыс болған сарбазды көрген. Апаттан кейін оқиға орнына әскерилер, өрт сөндірушілер және құтқарушылар келді. Маген Дэвид Адом оқиға орнына 20 жедел жәрдем машинасы мен екі жедел жедел жәрдем бөлімін жіберді. Алайда, көп ұзамай аман қалғандар жоқ екені анық болды. Қосымша оқ-дәрілер жарылуы мүмкін деп қорқып, IDF аймақтағы барлық қауымдарды қоршап алды, оларды жабық әскери аймақтар деп жариялады, барлық жергілікті жолдарды жапты және аймақты жарылғыш заттардан тазарту үшін бомбалаушы отрядтарды жіберді. Бұл жол қозғалысына үлкен кедергі келтіріп, жүздеген адамның үйлеріне жетуіне уақытша кедергі келтірді. Құтқарушылар оқиға орнында денелер мен құрал-жабдықтарды тауып алды, ал өлгендердің кейбіреулері әлі де орындықтарына байланған күйінде табылды. Мәйіттер жақын маңдағы әскери базада ашылған бейімделген моргқа апарылды. Израиль қорғанысы екі сағаттан астам уақыт бойы апат туралы хабарларды цензуралады, бұл құрбандардың отбасыларына ақпарат беруге мүмкіндік берді, бірақ тез арада анықтауға болмайды. Исраил халқының бәрі қайғырып, жоқтау айтып жылады. Джошуа Л. Глейстің айтуынша, "барлығы дерлік әскерге қосылатын тығыз байланысты елде халықтың үлкен бөлігі апатта қаза тапқан жауынгерлердің кем дегенде біреуін білетін". 6 ақпан ресми аза тұту күні болып жарияланды. Тулар жартылай көтерілді, мейрамханалар мен кинотеатрлар жабылды, Кнессет бір минут үнсіздік сақтады, ал өлгендердің есімдері теледидар мен радиодағы әр жаңалықтардың басында оқылды. Премьер-министр Беньямин Нетаньяху мен президент Эзер Вейцман жерлеу рәсіміне қатысып, қайғылы отбасыларға барып қайтты. Израиль қорғаныс министрі Ицхак Мордехай соқтығысудың себебін анықтау үшін Дэвид Иври бастаған тергеу комиссиясын тағайындады. Бұл апат Израильдің оңтүстік Ливанды басып алуы туралы жаңаша пікірталасты тудырды. Сол жылы Израильдің Ливанның оңтүстігінен кетуін талап ететін соғысқа қарсы наразылық қозғалысы "Төрт ана" құрылды. Бұл оқиға Израильдің 2000 жылы Ливандағы қауіпсіздік аймағынан шығуына түрткі болды.
Ескерткіштер
ИДФ-ның 73 қаза тапқан жауынгеріне ескерткіш қиыптуз Дафнаның зираты жанындағы бір тікұшақ апатқа ұшыраған жердің жанында жасалды. Ол 2008 жылы ашылды. Ескерткіш бірнеше элементтен тұрады, ең көрінісі - канал арқылы су жіберілетін дөңгелек тоғанның айналасына орнатылған 73 тас. 73 адамның есімдері көлдің астына салынған қара тас беттерге жазылған. Киелі кітаптағы бір тармақ жазылған. Ескерткішті архитектор Шломит Шломо, ландшафт архитекторлары Хайм Коэн мен Гилад Шарон, мүсінші Рами Фельдштейн жобалады; мүсінші Дани Караван жобаның кеңесшісі болды. Екінші тікұшақ апатқа ұшыраған Шәр Яшув деген жерде тағы бір ескерткіш орнатылды. Мошавтың оңтүстік-шығыс шетінде "Жиілгендердің орманы" өлгендерді еске алу үшін отырғызылды. Орманның 73 ағашы бар, әрбір апат құрбаны үшін бір-бірден. Бүкіл Израильде апатты еске алу үшін көптеген ескерткіштер бар. Сонымен қатар, әскерилердің ескерткіштері олардың өмір сүрген жерлерінде бар. 2017 жылдың 15 ақпанында Дафна кибуцінде апаттың 20 жылдығына орай еске алу рәсімі өтті. Оған құрбан болғандардың қайғылы отбасылары, сондай-ақ президент Реувен Ривлин, қорғаныс министрі Авигдор Либерман және Израиль қорғанысының штаб бастығы Гади Эйзенкот қатысты.