Кіріспе

1912 жылдан 1948 жылға дейін өткізілген іс-шаралар 1912 жылдан 1948 жылға дейін өткен алғашқы жылдары өнер жарыстары қазіргі Олимпиада ойындарының бір бөлігін құраған. Жарыстар Олимпиада қозғалысының негізін қалаушы, Барон де Кубертен Пьер де Фредидің бастапқы ниеті болды. Спорттан шабыт алған өнер туындылары үшін медальдар берілді, олар бес санатқа бөлінді: сәулет, әдебиет, музыка, сурет және мүсін. 1954 жылы қазылар алқасы қатысатын өнер жарыстары тоқтатылды, өйткені суретшілер кәсіби деп саналды, ал Олимпиадалық спортшылар әуесқой болу керек еді. 1956 жылдан бастап олардың орнын Олимпиадалық мәдени бағдарлама алады.

Тарих

1894 жылы Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) құрылуымен және алғашқы заманауи Олимпиада ойындарының өткізілуімен француз бароны Пьер де Кубертен өзінің идеалдарының орындалғанын көрді - адамдар ақыл-ойы мен денесі бойынша білім алып, соғысқа қарағанда спортпен айналысады. Оның тағы бір қалауы өнер мен спортты біріктіру болды, сондықтан ол Олимпиада ойындарына өнерлі жарыстарды енгізуді қарастырды. 1906 жылы мамыр айында Барон де Кубертен Парижде МОК мүшелері мен суретшілер ұйымдарының өкілдеріне арналған кездесу ұйымдастырды. Кездесу Олимпиада ойындарында бес салада (архитектура, әдебиет, музыка, сурет және мүсін) көркем сайыстарды ұйымдастыру туралы ХОК-ке ұсынысымен аяқталды. Көркем туындылар спорттық ойындардан шықты. 1908 жылы Италияның Рим қаласында өтетін жазғы Олимпиада ойындарында осындай жарыстар өткізуге дайындық жүргізіліп жатқан еді. Алайда итальяндық ұйымдастырушылар 1906 жылы Везувий атылуынан қаржылық қиындықтарға тап болды және дайындықты тоқтатуға мәжбүр болды, ал МОК 1907 жылы ұйымды Лондонға тапсырды. Британдық ұйымдастырушылар өнер жарыстарын өткізуді жоспарлаған, бірақ дайындық уақыты қысқа болғандықтан, олар тоқтатылды. Ұйымдастырушылар суретшілердің өз туындыларын жіберу үшін жеткілікті уақыты болмайды деп ойлады. Пьер де Кубертен бұл ұсынысты қабыл алып, 1912 жылы Стокгольмде өтетін жазғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына көркемдік іс-шараларды енгізуге ұмтылды. Шведтер бастапқыда өнер мен бәсекелестікке қарсы болғанмен, ақырында беріліп кетті. Конкурсқа қатысушылар саны өте аз болды: Швецияға тек 35 суретші өнер туындыларын жіберген, бірақ барлық бес санатта алтын медальдар берілді. Соғыстан кейінгі алғашқы Олимпиада ойындары соғыстан зардап шеккен Бельгияда өткенде, өнер жарыстары бағдарламаға қайтадан енгізілген, бірақ олар қосымша шоудан көп емес еді. Бұл 1924 жылы Парижде өткен жазғы Олимпиада ойындарында басқаша болды. Алғаш рет байқауға 193 суретші өз шығармаларын ұсынды. Бұл санға үш совет суретшісі кірді, тіпті Кеңес Одағы ресми түрде Олимпиада ойындарына қатыспаса да, олар оны "бұржуалық" фестиваль деп санайды. 1928 жылы Амстердам Олимпиадасында өсімі жалғасты, онда Мүнисипалды музейде әдебиет, музыка және сәулет өнерінен басқа 1100 өнер туындылары көрініс тапты. Суретшілерге көрме аяқталғаннан кейін өз туындыларын сатуға рұқсат етілді, бұл МОК-тің барлық бәсекелестердің әуесқой болуын талап ететін әуесқойлық саясатын ескере отырып, күмән тудырады. Амстердамда іс-шаралар саны да артты, өйткені өнердің бес саласының төртеуі бөлініп, тағы да көп іс-шаралар жасалды. Экономиканың төмендігі мен Лос-Анджелестің шалғай орналасуы 1932 жылғы Ойындарда 1928 жылғыдан гөрі спорттық жарыстарға қатысудың төмендігін көрсетті. Көркемөнер байқауында бұл проблема туындамады, ал өнер туындыларының саны тұрақты болды. Олардың көрмесі Лос-Анджелес тарихы, ғылым және өнер мұражайына 384 000 келушілерді тартты. Көркемсурет байқаулары Берлинде (1936) және Лондонда (1948) өткізілді, бірақ 1948 жылы кірген шығармалардың саны едәуір төмендеді. 1949 жылы Римдегі МОК отырысында өнер жарыстарына қатысқандардың барлығы дерлік кәсіби адамдар екендігі туралы қорытынды жасалып, байқауларды жою және оларды наградалар мен медальдарсыз көрмемен ауыстыру керектігі туралы есеп ұсынылды. Бұл МОК-те қызу пікірталасқа себеп болды. 1951 жылы өткен отырыста ХОК 1952 жылы Хельсинкиде өтетін Олимпиада ойындарына қатысты жарыстарды қайтадан өткізу туралы шешім қабылдады. Алайда ұйымдастырушылар уақыт жеткіліксіз деп мәлімдеді, сондықтан өнер байқауы өткізілмеді. Оның орнына көркемсурет көрмесі өтті. Бұл мәселе Олимпиада қозғалысында талқылануды жалғастырды және 1954 жылы Афиныдағы 49-шы ХОК сессиясында ХОК мүшелері өнер жарыстарын болашақ Олимпиадаға арналған көрмемен ауыстыруға дауыс берді. Оларды қайта енгізуге бірнеше рет тырысты, бірақ табысқа жетпеді. Өнер жарыстары өткізілмейтін болса да, Олимпиада ойындары көркем өнер көрмелерімен байланысты болып келеді. Олимпиада хартиясы Олимпиада ойындарын ұйымдастырушыларға "қатысушылар мен Олимпиада ойындарына қатысатын басқа адамдар арасында үйлесімді қарым-қатынастарды, өзара түсіністікті және достықты дамытуға қызмет ететін" мәдени іс-шаралар бағдарламасын енгізуді талап етті.

Жарыс

1912 жылдан 1948 жылға дейін өнер байқауының ережелері өзгерді, бірақ ережелердің негізі бірдей болды. Барлық енгізілген жұмыстар спорттан шабыт алуы және түпнұсқа болуы керек (яғни, жарысқа дейін жарияланбауы керек). Олимпиададағы спорттық жарыстардағыдай, алтын, күміс және қола медальдар жоғары рейтингтегі суретшілерге берілді, бірақ әр жарыста барлық медальдар берілмеді. Бірнеше жағдайда медальдар мүлдем берілмеді. Әдетте суретшілерге бірнеше туындыны енгізуге рұқсат етілетін, бірақ кейде олардың ең көп саны белгіленетін. Бұл өнерпазға бір конкурста бірнеше жүлде алуға мүмкіндік берді. Бір кездері би, кино, фотосурет немесе театр түрлерін де енгізу туралы ұсыныстар болды, бірақ осы өнер түрлерінің ешқайсысы Олимпиада ойындарына медальдар түрінде енгізілген жоқ. Алайда, брейк-данс 2024 жылғы Париж Олимпиадасына енгізілетін болады.

Сәулет

1928 жылы Амстердам ойындарына дейін сәулет өнерінің байқауы санаттарға бөлінбеді. 1928 жылғы ойындарда қала құрылысы санаты енгізілді. Алайда, әрдайым бұл бөлініс анық болған жоқ, кейбір дизайндар екі санатта да жүлделі орындарға ие болды. Бұл санаттағы жазбаларға Олимпиадаға дейін "жарияланған" болуға рұқсат етілді. Бұған 1928 жылы Ян Вильске сол Олимпиадада пайдаланылған Олимпиада стадионының дизайны үшін берілген сәулет өнерінің алтын медалі мысал бола алады.

Музыка

Музыка үшін бір ғана іс-шара 1936 жылға дейін өткізілді, содан кейін үш санат енгізілді: біреуі оркестрлік музыкаға, біреуі аспаптық музыкаға, біреуі жеке және хор музыкасына. 1948 жылы бұл санаттар хор / оркестрлік, аспаптық / камералық және вокалды музыкаға сәл өзгертілді. Қатысушылар көбінесе қағаз бетіне енгізілген шығармаларды бағалауда қиындықтарға тап болды. Мүмкін, проблемалық бағалаумен байланысты, қазылар алқасы жиі бірнеше сыйлықты ғана беруді шешті. Екі рет ешқандай сыйлық берілмеген (1924 жылғы музыка және 1936 жылғы аспаптық музыка). 1936 жылы жеңімпаз музыкалық шығармалар шынымен-ақ көрермен алдында ойналған жалғыз жағдай болды. Йозеф Сук - бұл 1932 жылы күміс медальді жеңіп алған жалғыз танымал музыкант.

Сурет

Басқа өнер түрлері сияқты, 1928 жылға дейін бағдарламада бір сурет салу санаты болды, содан кейін ол үш кіші санатқа бөлінді: суреттер, графикалық өнер және суреттер. Кейінгі Олимпиада ойындарында әр санаттың түрі өзгертілді. 1932 жылы үш санат: суреттер, баспалар және акварельдер / суреттер. Төрт жылдан кейін баспа суреттері категориясы жоғалып, оның орнына графикалық өнер және коммерциялық графикалық өнер пайда болды. Олимпиадалық өнер жарысының соңғы кезеңінде үш санат - қолданбалы өнер және қолөнер, ою-өрнек және майлы бояулар мен су бояулары болды.

Мүсіндік

1928 жылға дейін мүсіндер класы тек бір санатқа ие болды, содан кейін екі бөлек конкурс тағайындалды; бірі мүсіндер үшін, екіншісі рельефтер мен медальдар үшін. 1936 жылы бұл тағы да бөлініп, рельефтер мен медальдарды өз санаттарына бөледі.

Белгілі бәсекелестер

Олимпиадалық өнер медалінің бірнеше иегері ұлттық атаққа ие болса да, олардың азғанасы ғана әлемге танымал суретшілер деп саналады. Шын мәнінде, 1924 жылғы Ойындарда суретшілерден гөрі танымал төрешілер болды, Сельма Лагерлоф пен Игорь Стравинский сияқты суретшілер кірген шығармаларды бағалады. Жеңіп алған медальдарға сүйенсек, Люксембург суретшісі Жан Жакоби ең табысты олимпиадалық суретші, ол 1924 жылы "Спортты зерттеу" картинасы үшін алтын медальді, ал 1928 жылы "Рэгби" суреті үшін алтын медальді жеңіп алды. Швейцариялық суретші Алекс Диггельман үш медаль жеңіп алды, 1936 жылы алтын медаль (оның плакаты Arosa I Placard), ал 1948 жылы қолданбалы өнер және қолөнер класында күміс және қола медальдар, екеуі де коммерциялық плакаттармен. Даниялық жазушы Йозеф Петерсен үш рет күміс медаль жеңіп алды: 1924, 1932 және 1948 жылдары. Олимпиадалық медальдарды спорттық және өнерлік жарыстарда екі адам ғана жеңіп алған. Англияда тұратын америкалық Уолтер У. Винанс 1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында жүгіруші елік (қос ату) жарысында мерген ретінде алтын медаль жеңіп алды. 1912 жылы ол тағы бір атқылау медаліне ие болды - бұл жолы күміс - жүгіруде. Ол кезде ол "Америкалық жүгіруші" атты мүсіні үшін алтын медаль алған болатын. Екі салада да жетістіктерге жеткен тағы бір олимпиадашы - Венгриялық Альфред Хайос. 1896 жылы Афины Олимпиадасында екі алтын медаль жеңіп алды. Жиырма сегіз жылдан кейін ол стадионның дизайны үшін сәулет өнерінде күміс медальмен марапатталды. Халықаралық олимпиада комитетінің екі президенті Олимпиадалық өнер жарыстарына қатысқандардың арасында болды. 1912 жылы Пьер де Кубертен "Жорж Хород және Мартин Эшбах" деген псевдониммен "Ода спортқа" қатысып, алтын медальді жеңіп алды. 1912 жылғы Олимпиада ойындарында спортшы ретінде жарысқа қатысқан Эйвери Брундейдж 1932 және 1936 жылғы Олимпиада ойындарында әдеби шығармаларға қатысып, 1932 жылы құрметті атау алды. Ол 1952 жылдан 1972 жылға дейін ХОК президенті болып қызмет етті. 1948 жылы ойындарда күміс медаль алған британдық Джон Копли 73 жаста болған. Өнерден тыс олимпиадалық медаль иегері ретінде ең жасы үлкен швед атысшысы Оскар Суан 72 жасында соңғы медальді жеңіп алды.