Кіріспе

Лампрофолис деликата, нәзік шұбар, қара түсті сазды күн шұбар, бақша шұбар, нәзік бақша шұбар, аяз шұбар немесе оба шұбар, немесе металл шұбар тектес шымшықтар Австралияда таралған және Жаңа Зеландия мен Гавайиде инвазивті, онда ол бақшаларда жиі кездеседі. Lampropholis delicata 1980 жылдары Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы алыс мұхит аралы Лорд Хоу аралына кездейсоқ әкелінді, содан кейін Гавай аралдарына әкелінді. Бұл кеміргіштер аралдарға кіргеннен кейін тез арада таралып кетті. Lord Howe аралында олар төменгі биіктіктегі өсімдіктер қауымдастықтарында тұрады. Бұл күндізгі тіршілік ететін түр, оның белсенділігі маусымдық өзгеріске ұшырайды, белсенділігі қараша мен желтоқсан айларында жоғары болады. Жыныстық диморфизм L. delicata-да кездеседі, онда аталардың бастары кеңірек, ұзын, ал аналардың құрсағы мен дене өлшемі үлкен. Әйелдер көктемде, көбінесе қыркүйек пен ақпан аралығында жаздың соңында көбейеді. Ұрғашының ұяшығының көлемі мен денесінің көлемі арасында оң байланыстылық бар және ұяшықтың көлемі 1 мен 7 жұмыртқаның арасында ауытқуы мүмкін, бірақ ұяшықтың орташа мөлшері 2 мен 4 аралығында болады. Сондай-ақ, 11 - ден 200-ге дейін жұмыртқаны құрайтын, жалпы жұмыртқа ұялары да жиі кездеседі. Бұл кеміргіштерде құйрықты жоғалту және одан кейінгі қалпына келтіру жиі кездеседі, бірақ көбінесе әйелдер мен ересектерде байқалады.

Тамақ және азық іздеу

Lampropholis delicata - күндізгі, жер бетіндегі, буынтыққұйрықты қоректенушілер болып бөлінеді және олар көптеген жем-шөптерді жейді. L. delicata-ның ішек үлгілерін терең талдау олардың тамақтануына енгізілген көптеген түрлі жыртқыш таксондар мен өлшемдер кластарын көрсетеді. Бұл ішек үлгілері Л. деликатадан алынған, ол Мумбулла мемлекеттік орманында орналасқан, бұл аймақта көптеп өрт және ағаш кесу болған. Өрттердің салдарынан бірнеше шатырлар мен жер асты өсімдіктері кеміргіштердің қорын қамтамасыз етуді тоқтатты, нәтижесінде олар негізінен ет жейтін болады. L. delicata негізінен жәндіктер, шаяндар мен бауырсақтарды жейді. 1980 жылы болған үлкен өрттен кейін ішек-қарынды талдау бұл кемірушілер омыртқасыздарды аз мөлшерде жегенін және олардың бал аралары, құйрықтары мен көкпарларды көбірек ұнататынын көрсетеді. L. delicata жалпы азықпен сипатталады, ал олардың олжасы әуе және ағашпен (яғни, құрттар, кемірушілер), баяу қозғалатын (яғни, личинкалар), шоғырланған (яғни, термиттер, құмырсқалар), жасырын (яғни, саңырауқұлақтар, тарақандар) және белсенді (яғни, жәндіктер) ретінде сипатталуы мүмкін. Бұл кеміргіштер азық іздеуді көрсетеді және олжаларын ұстауға "активті азық іздеу" және "отырған және күткен" стратегияларды қолданады. Өрт пен құрғақшылыққа бейім болғандықтан, L. delicata өзінің азық-түлік экологиясына икемділікті бейімдеген. Олар тамақтанудың оппортунистік үлгісін ұстанады, өйткені олар көптеген түрлі жемді тұтынады және ұқсас жемді тұтынудың орнына кез келген азық-түлікке бейімделеді. Құрғақшылықтың салдарынан буынтұқымдылар саны азаяды; дегенмен, L. delicata орнында тұратын омыртқасыздарға, мысалы, ұяда тұратындарға тәуелді емес, керісінше, әуедегі ағаш омыртқасыздары мен жердегі омыртқасыздарды қамтитын жәндіктердің кең ауқымын іздеп жүр.

Микроорталықтарды таңдау

Тұрғылықты жерді таңдағанда жануарлар баспана мен азық-түлік алудың шығыны мен пайдасын, сонымен қатар бәсекелестер мен жыртқыш аңдардан қашуды қарастыруы керек. Қашарлар эктотермиялық болғандықтан, тіршілік ортасын таңдағанда жылулық жағдайларды және физиологиялық қызмет көрсетудегі әсерлерді ескеру керек. Осылайша, жабыну дәрежесін немесе оқшаулауды, шатырды немесе жерді жабуды, қоқыс қабаттарының құрылымын немесе баспанадағы шөптердің, бұталардың, тау жыныстарының және ағаштай қалдықтардың мөлшерін шешу - бұл шегірткелер мекендейтін жерлер үшін басым мәнді болып қала береді. L. delicata сияқты кішкентай кеміргіштер үшін жапырақ шөгінді қабатының құрылымы терморегуляцияға, тамақтануға және баспана іздеуге әсер етеді, бұл микрожаһандық таңдаудағы ықпалды факторға айналады. Эксперименттік дәлелдер L. delicata жапырақ қабаттарын жалаңаш субстратқа қарағанда көбірек ұнататынын, әр түрлі жапырақ түрлеріне көбірек ұнайтынын, өйткені олар өздерінің жапырақ қабаттарының құрылымын, тереңдігін және үлестірімін сәйкесінше реттейді. Әдетте бұл кемірушілер ашық құрылымды таңдайды. Мұндай ашық құрылым терморегуляцияны тиімдірек етеді, өйткені кеміргіштер өздерінің тіршілік ортасында әр түрлі позицияларға көшуі мүмкін, бұл олардың ыстықтан кетуін немесе температурасын оңтайлы деңгейге көтеруін болдырмайды. Ыңғайлы температура деңгейіне жету олардың жыртқыш аңдардан аулақ болу және олжаны ұстап алу тиімділігіне әсер етеді, осылайша ашық мекендер көптеген басқа мінез-құлық сипаттамаларына ықпал етеді. Сонымен қатар, ашық ұялар азық іздеуді тиімдірек жүзеге асырады, сонымен қатар, шаяндар үшін баспанаға жету кезінде қажетті болатын, көгеріп жүруге мүмкіндік береді. L. delicata-ның бір аймақтағы көптігіне олардың шөп қабаттарының құрылымын өзгертетін тіршілік ортасының өзгерістері де әсер етуі мүмкін. Әйелдерде ақпан мен шілде аралығындағы күзгі және қысқы айлар тыныш жұмыртқалықпен анықталады, ал тек қысқы және көктемгі айларда тамыз мен қазан аралығында фолликулдер айтарлықтай мөлшерге дейін өсе бастайды. Қазан немесе қараша айларында бір немесе екі фолликулдар вителлогенді болып, овуляцияға ұшырайды. Овуляциядан кейін сары дене пайда болады және бір айдан кейін жұмыртқа орналасуына дейін сақталады. Овуляциядан кейін көптеген басқа өсіп келе жатқан фолликулдер вителлогенді болады, бірақ олар овуляция жасамауы мүмкін және жаздың соңында жұптасу кезеңінен кейін регрессияға ұшырауы мүмкін. Әйелдерде мұндай оқиғалардың көбісі аналық бездер салмағына ұқсас болады. Өсіп келе жатқан овуляторлар жас әйелдерде жиі кездеспесе де, жас еркектерде әртүрлі жастағы сперматогенезге ұшырайды. L. delicata-ны бақылау олардың бір маусымда бірден көп емес тұқым шығаратынын көрсетеді; дегенмен, кейбір дәлелдер жас аналық кемірушілер туылғаннан кейінгі маусымда тұқым шығаратынын көрсетеді, бұл еркек кемірушілердің көктем және жаздың соңында жұптасу қабілетімен сәйкес келеді. Температура мен фотопериодизмді кеміргіштердің көбею белсенділігін тудырады деп болжанса да, жаңбырдың үлгілерінің кеміргіштердің көбею циклдеріне әсерін көрсетеді. Жыл сайын жауын-шашынның аз болуы, өсімдіктердің жылдық өнімділігі мен буынтұқымдылардың көп болуымен, бұл кеміргіштер үшін азық-түлік өте аз болады. Нәтижесінде, ол ұрғашы шегірткелердің фолликулярлық дамуына, әсіресе вителлогенез циклына әсер етуі мүмкін, бірақ жауын- шашынның азаюы ұрғашылардың ұрық пішіндеріне әсер ету үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. Lampropholis delicata аналық кеміргіштер көктем және жаз мезгілінде (қыркүйек-ақпан) көбейеді. Дене өлшемі мен тұтқаның өлшемі арасында оң байланыс бар екені анықталды. Сыйымдылық мөлшері әдетте 1- ден 7- ге дейін (орташа 3, 4). Жалпы жұмыртқа ұялары (11200+ жұмыртқа) жиі кездеседі. Lampropholis delicata түрінің өзгеруіне қоршаған орта факторлары үлкен әсер етеді және әр түрлі түрлерді сақтап қалуға жалғастырады. Бұл полиморфизмдер әр нишадағы тіршілікке үлкен әсер етуі мүмкін, әсіресе Lampropholis delicata инвазивті түр болғандықтан, бейімделу қажеттілігі артады.

Жауыздық

Жер бетіндегі буынтықтылар кішкентай бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділерді жыртқышы Австралияда басқа құрлықтарға қарағанда жиі кездеседі. Әсіресе, кішкентай кеміргіштер мен жыландар қызыл арқалы жібекті жәндіктер немесе Latrodectus hasseltii желісіне түсіп қалады. Ересекті L. delicata өлтірілген, әдетте, ересек L. hasseltii аналық тіркесінің бұзылуына ұшыраған. Егер шаянның құйрығы автоматтандырылмаса, қисық құйрықтың бұрышты нүктесі құйрықтың орта деңгейінде ішінара үзілуді білдіруі мүмкін. Бұл кемірушілердің тәнінде қатқылдық жиі кездеседі.

Жәндіктер мәртебесі

Жаңа Зеландияда "жаңбырлы скинк" немесе жақында "жоғақ скинк" деп аталады, ол 1960 жылдардың басында кездейсоқ енгізілген, мүмкін бақша өсімдіктерінің араласуында жұмыртқа ретінде және Солтүстік аралдың жоғарғы үштен бірінде өте кең таралған, Солтүстік аралдың басқа бірнеше бөлігінде, сондай-ақ Бленхайм маңындағы Оңтүстік аралдың жоғарғы жағында кездеседі. Бұл инвазивті түр болып саналады, өйткені ол азық-түлік пен тіршілік ету ортасы үшін жергілікті кеміргіштермен бәсекелеседі. Қазіргі уақытта Гавай аралдарында ең көп тараған скинк түрі болып отыр. Ол 80 жылдары Лорд Хоу аралына кездейсоқ әкелінді, ол тез арада бүкіл аралды отарлады.

L. delicata Гавайиде

Lampropholis delicata 1900 жылдары Австралиядан Гавай аралдарына өсімдік материалдары мен ағаштарды тасымалдау арқылы апатты түрде әкелінді. Ол Оаху аралында алынған және сол кезде Lipinia noctua деп анықталған, кейіннен Lygosomoa metallicum (металлдан жасалған скинк) деп қайта жіктелген. Алайда L. Metallicum Гавайиде кездеспейді, керісінше L. delicata-ның қате сәйкестендірілуі. L. delicata Оаху аралында жиі кездеседі, бірақ Гавайидің басқа аралдарында, соның ішінде негізгі аралда және Кауаиде де кездеседі. Бұл кеміргіштер Гавайи зоогеографиясында үлкен маңызға ие, өйткені олар Гавайи аралында 1220 метр және негізгі аралда 1130 метр биіктіктегі барлық Гавайи жорғалаушыларының арасында биіктік рекордтарын орнатты. Шын мәнінде, бұл кемірушілер Гавайиде және басқа кемірушілердің түрлерінде әлдеқайда биік және ылғалды жерлерді жақсы көреді және жақсы өседі. Бұл кеміргіштер жартылай таулы және құрғақ және ылғал склерофильді ормандарда кездесетіндіктен, олар құрғақ жазық және ылғал таулы жерлерде таралған. Оаху және Кауаи аралдарында кездесетін L. delicata үш популяциясы дене ұзындығы бойынша және жұмыртқалар саны бойынша әртүрлі. Жыныстық жағынан жетілген әйелдер Оахудағыларға қарағанда үлкен арал мен Кауаиде үлкен. Оаху әйелдерінің дене ұзындығы орташа есеппен 38,6 миллиметр, ал негізгі арал мен Кауаи әйелдерінің ұзындығы 41,2 миллиметр және 41,8 миллиметр. Теория бойынша, Оаху әйелдері халықтың тығыздығының жоғары болуына байланысты салыстырмалы түрде кішірек денеге дейін өседі, осылайша адамдар арасында азық-түлік пен орын үшін бәсекелестік тудырады. Басқа түрлерге қарсы бәсекелестік болуы мүмкін, сондай-ақ Оаху аналықтарының өзара және ішкі бәсекелестігі жұмыртқа өндірісінің төмендеуін түсіндіруге көмектесуі мүмкін, өйткені жалпы дене мөлшері ілгек мөлшеріне сәйкес келеді (ішкі дене қуаты аз жеке тұлғалар үлкен тұлғаларға қарағанда аз жұмыртқа салады). Оаху әйелдерінің бір үйірге жұмыртқа салуының орташа саны негізгі арал мен Кауаидағы жыныстық жағынан жетілген әйелдермен салыстырғанда төмен. Оахудағы аналық кекірткелердің орташа саны 2,9 жұмыртқа, ал негізгі арал аналықтарының орташа саны 4,7 жұмыртқа және Кауаи аналықтарының орташа саны 4,1 жұмыртқа.