Кіріспе
Қалпырақтың түрлері Бау-бақшаның жолбарысы немесе үлкен жолбарысы (Arctia caja) - Erebidae тұқымдасына жататын қалпырақ. Арктия каха - АҚШ, Канада және Еуропада кездесетін солтүстік түрі. Бақшалық жолбарыс көбелі Палеарктиканың көп бөлігінде, Еуропаның солтүстігінде Лапландияға дейін, Солтүстік Азия мен Орталық Азияда және Солтүстік Америкада кездеседі. Тауларда (Тянь-Шань) бұл түрдің таралуы -
The garden tiger moth or great tiger moth (Arctia caja) is a moth of the family Erebidae. Arctia caja is a northern species found in the US, Canada, and Europe. The garden tiger moth is found throughout much of the Palearctic, in Europe as far north as Lapland, in Northern Asia and Central Asia, and in North America. In the mountains (Tien Shan), this species is found up to an elevation of .
Тіршілік ету ортасы
Бұл түр шөптесінен орманға дейін көптеген табиғи ортаны жақсы көреді. Жалпыға ортақ тамақтануының арқасында оны қоныс өсімдіктерінің орналасуы сияқты ерекшеліктер шектей алмайды. Бұл жануарлар үшін тіршілік ету ортасының бірден-бір тұрақты сапасы - бұл маусымдық және салқын болуы керек, және Арктия тұқымдасының көптеген мүшелері сияқты тропикалық климат та бау-бақша жолбарысы шыбын-шіркейлері мен ересектеріне сәйкес келмейді.
Қонақ өсімдіктердің артықшылықтары
A. caja личинкалары жалпыға ортақ, яғни олар көп түрлі өсімдіктерді көп маманданбастан жейді. Алайда, бұл түрдің личинкаларының көпшілігі өзінің тән улы қосылыстарын тамақтан алады, олар түлкіден (және маргариткалар тұқымдасына жататын мүшелерден) өзгеше болуы мүмкін.
Өсімдіктерді өсімдіктерге қарсы қорғаныс құралдары
А. caja-ның личинкалық кезеңдегі жалпылама тамақтануының арқасында ол өсімдіктің қорғанысының әртүрлі түріне ұшырайды. Бір зерттеуде өсімдіктердің денсаулығы Arbuscular mycorrhiza (AM) деп аталатын пайдалы саңырауқұлақтармен және оларсыз тексерілді және пайдалы саңырауқұлақтармен бірге Plantago lanceolata көбірек өсімдіктерге қарсы токсиндер шығаратынын, бұл қызылшаның өсуіне теріс әсер еткенін көрді. Пайдалы саңырауқұлақ өсімдіктен қант алады, ал өсімдік саңырауқұлақтан топыраққа қажетті фосфор мен азот сияқты қоректік заттарды алады. Өсімдіктің саңырауқұлақтары симбиозының арқасында өсімдіктер саңырауқұлақтың топырақтан қосымша пайдалы ресурстарды алуы салдарынан қалыптыдан көбірек уытты шығара алды, ал бұл өз кезегінде личинкалардың жапырақтарды тұтынуына зиян келтіреді. Өсімдіктің осы реакциясының тиімділігі бірнеше Лепидоптера түрінде сыналды. Өсімдіктің личинкалары қожайын өсімдікке байланысты.
Жыртқыш жануарлар
Оның уыттылығына байланысты жиі желмесе де, нағыз құстар сирек жағдайда осы түрдің ересектерін немесе личинкаларын жейді. Бұл дыбыстар жарғақтың мінез-құлқына әсер етеді, өйткені осы жәндіктің сыңғырлағаны жарғақтар зиянды күбәзіден аулақ болуға мәжбүр етеді. Жігіт құйрығып немесе қисықтап жатқан дыбыстарды улы жемшөптің белгісі деп санаған жарғақтар тез арада дыбысты қорқыту ретінде қолданды.
Ас қорыту
Бұл түрдің ас қорыту процестері личинка кезеңінде ерекшеленеді. Бұл түрдің қожалық өсімдіктерінде пиролизидин алкалоидтары деп аталатын улар бар. Ұлыбританиядағы олардың саны соңғы 30 жылда 89% -ға азайды. 2007 жылы BAP бау-бақшаның жолбарысы түлкісін тізіміне қосты. Бұл жоспар А. caja популяцияларын тұрақты ету үмітімен мекен-жайларды қорғау мен сақтауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Синтетикалық азық-түлік
Бақшадағы жолбарыстың азаюы зертханалық зерттеулер мен табиғатта да алаңдатады. Бұл ауруды зертханада жоюдың бір жолы - синтетикалық тағамдарды қолдану. Бұл әдіс идеалдық емес, бірақ ол тұтқында Лепидоптерлерді өсіру кезінде туындайтын көптеген мәселелерді шешеді. Тамақ тұқымсыздығы сияқты мәселелер тез шешіледі, сонымен қатар, қоныс тектес өсімдіктерді жинау немесе өсіру қиын. Көптеген личинкалар, соның ішінде A. caja, синтетикалық азық-түлікпен қоректене алады, ол негізінен агар, ұнтақталған целлюлоза, көкөніс, сахароза, тұздар және бидай тұқымынан тұрады. Синтетикалық нұсқалар осы түрдің зертханалық популяциясын сақтау немесе зерттеу үшін көбейтудің перспективалы жолы болып көрінеді.