Кіріспе

Химиялық қосылыс және қажетті қоректік зат

chembox
|Watchedfields = өзгертілген
|verifiedrevid = 477165756
|ImageFile = Choline cation.png
|ImageAlt = Холин катионының қаңқалық формуласы
|ImageName = Холин катионының қаңқалық формуласы
|ImageFile1 = Choline cation 3D balls.png
|ImageSize1 = 180
|ImageAlt1 = Шар және таяқша моделі
|IUPACName = 2 Hydroxyethyl(trimethyl)azanium
|PIN = 2 Hydroxy N,N,N trimethylethan 1 aminium
|OtherNames = Bilineurine, (2 Hydroxyethyl)trimethylammonium, 2 Hydroxy N,N,N trimethylethanaminium
|Section1=
|Section2=Chembox Properties
|Appearance = Жылыстау, түссіз, ылғалды сіңіретін сұйықтық (холин гидроксиді) адам және көптеген басқа жануарлар үшін қажетті қоректік зат, бұрын В витамині (В4 витамині) ретінде жіктелетін. Ол фосфолипидтердің құрылымдық бөлігі және метаболизмдегі бір көміртекті химияда метил доноры болып табылады. Бұл қосылыс осы жағынан триметилглицинмен байланысты. Ол химиялық формуласы [(CH3)3NCH2CH2OH]+ болатын катион. Холин әртүрлі тұздарды құрайды, мысалы холин хлориді және холин битартраты.

Белгілері мен симптомдары

Адамдарда холиннің симптомдық жетіспеушілігі сирек кездеседі. Көптеген адамдар оны диетадан жеткілікті мөлшерде алады және ПЭМТ арқылы оның шектеулі мөлшерін биосинтездеуге қабілетті. Симптомдық жетіспеушілік көбінесе нақты аурулар немесе басқа да тікелей емес себептерден туындайды. Ауыр жетіспеушілік бұлшық еттерге зақым келтіреді және алкогольдік емес майлы бауыр ауруына әкеледі, ол циррозға ұласуы мүмкін. Адамдардан басқа, майлы бауыр холин жетіспеушілігінің басқа жануарлардағы да типикалық белгісі болып табылады. Кейбір түрлерде бүйректе қан кету де пайда болуы мүмкін. Бұл осморегулятор қызметін атқаратын холиннен туындаған триметилглициннің жетіспеушілігіне байланысты деп саналады. ТМА және ТМАО деңгейінің жоғарылауы – адамдардың өлім-жітімге бейімделуіне себеп болатын басқа аурулардың немесе генетикалық факторлардың белгісі болуы мүмкін. Мұндай факторлар ТМА және ТМАО деңгейімен байланысты өлім-жітімді зерттеген кейбір зерттеулерде тиісті ескерілмеген болуы мүмкін. Себеп-салдарлық байланыс кері болуы немесе шатастырушы факторлардың болуы мүмкін, сондықтан холиннің көп мөлшерде қабылдануы адамдарда өлім-жітімді арттырмауы мүмкін. Мысалы, бүйрек дисфункциясы жүрек-қан тамырлары ауруларына бейімдейді, бірақ сонымен қатар ТМА және ТМАО шығарылуын азайтуы мүмкін.

Нейроқұбырдың жабылуы

Ананың холин қабылдауының төмен болуы жүйке түтігінің кемістіктерінің қаупінің артуымен байланысты. Ананың холин қабылдауының жоғары болуы балалардың нейрокогнитивтік/нейробиологиялық дамуының жақсаруымен байланысты болуы мүмкін. Бұл холинге де қатысты болуы мүмкін. Холин метаболизмін бұзатын белгілі бір мутациялар нәрестелерде жүйке түтігінің кемістіктерінің жиілігін арттырады, бірақ 2015 жылға дейін диеталық холин жетіспеушілігінің рөлі анық емес болып келді.

Танымдық

Адам ересектерінде холиннің жоғары мөлшерде қабылдануы мен когнитивтік қабілеттер арасындағы байланысты зерттеген зерттеулер жүргізілді, бірақ олардың нәтижелері қайшылықты болды. Адам балаларындағы нәрестелер мен балаларға қатысты ұқсас зерттеулер де қайшылықты және шектеулі болды. Жүктілік және лактация кезінде ананың холин қоры азаяды, бірақ плацента холиннің концентрация градиентіне қарсы түрде тіндерге сорылуы арқылы жинақтайды, содан кейін оны әртүрлі формаларда, көбінесе ацетилхолин ретінде сақтайды. Амниотикалық сұйықтықтағы холин концентрациясы аналық қандағыдан он есе жоғары болуы мүмкін. Холиннің миға тигізетін әсеріне ерекше қызығушылық бар. Бұл холиннің жасушалық мембраналарды (әсіресе фосфатидилхолин) құруға қатысатын материал ретінде қолданылуынан туындайды. Адам миы жүктіліктің үшінші триместрінде ең жылдам өседі және шамамен бес жасқа дейін жылдам өсуін жалғастырады. Осы кезеңде сфингомиелинге сұраныс жоғары, себебі бұл материал фосфатидилхолиннен (демек, холиннен) жасалады және нерв талшықтарын миелиндау (оқшаулау) үшін қолданылады. Холин нейротрансмиттер ацетилхолиннің өндірісі үшін де қажет, ол ми аймақтарының құрылымы мен ұйымдасуына, нейрогенезге, миелиндіруге және синапс қалыптасуына әсер етуі мүмкін. Ацетилхолин тіпті плацентада да кездеседі және жасушалардың көбеюі мен дифференциациясын (жасушалар санының артуы және көп мақсатты жасушалардың белгілі бір жасушалық функцияларға айналуы) және босануды реттеуге көмектеседі. Миға холиннің сіңуі қан-ми тосқауылында орналасқан төмен туыстық транспортермен бақыланады. Транспорт қан плазмасындағы холин концентрациясы 14 мкмоль/л-ден жоғары болғанда жүзеге асады, бұл холинге бай тағамдарды тұтынудан кейін холин концентрациясының өсуі кезінде болуы мүмкін. Нейрондар, керісінше, холинды жоғары және төмен туыстық транспортерлер арқылы сіңіреді. Холин мембранаға байланысқан фосфатидилхолин түрінде сақталады, одан кейін оны ацетилхолин нейротрансмиттерін синтездеу үшін пайдалануға болады. Ацетилхолин қажет болғанда пайда болып, синапс арқылы өтеді және келесі нейронға сигнал жібереді. Содан кейін ацетилхолинестераза оны ыдыратады, ал бос холин жоғары туыстық транспортер арқылы қайтадан нейронға сіңіріледі.

Қолданылуы

Холин хлориді мен холин битартраты диеталық қосымшаларда қолданылады. Битартрат гигроскопиялық қасиеттері төмен болғандықтан көбірек қолданылады, сондай-ақ метахолин және карбахоль сияқты құрылымдық аналогтары да бар. 11C холин сияқты радиоактивті белгіленген холиндер медициналық диагностикада қолданылады. Коммерциялық тұздарға трихолин цитраты мен холин бикарбонаты да жатады. 1852 жылы Л. Бабо мен М. Хиршбрунн холинді ақ қыша тұқымынан бөліп алып, оны синкалин деп атады. 1850 жылы Теодор Николас Гобли карптардың миы мен уылдырығынан лецитин деп аталатын затты бөліп алды, оны жұмыртқа сарысын білдіретін грек сөзі – лекитостан алған есім деп атады. 1874 жылы ол лецитиннің фосфатидилхолиндердің қоспасы екенін көрсетті. 1865 жылы Оскар Либрейк жануарлар миынан "нейрин" бөліп алды. 1998 жылы АҚШ Ұлттық Медицина академиясы адам рационындағы холинге қатысты алғашқы ұсыныстарын жариялады.