Кіріспе

Христиандық тарихында Коллегианттар (Collegiani; Collegianten), сондай-ақ Коллегиандар деп аталады, 1619 жылы Голландияда арминиандар мен анабаптистер арасында құрылған қауымдастық болды. Олар әр айдың бірінші жексенбісінде өткізілетін қауым кездесулеріне байланысты осылай аталды.

Тарих

Коллегианттар 1619 жылы Голландияда арминиандар мен анабаптистер арасында құрылған қауымдастық болды. Бұл практика 1619 жылы пайда болды, Дорт Синоды Голландия мемлекеттерін діни сенімдері үшін қуғындалған адамдарға бас сауғалауға шақырған дін қызметкерлерін босатуға мәжбүрлегеннен кейін, Вармондтың ван дер Кодде (немесе Кодде) Гисберт, Ян Якобс және Адриаен атты үш ағайыны өздерінің діни қызметтерін өткізуге шешім қабылдады. Бұл секта сол кездегі кальвинистік және арминиандық дау-дамайлардың қаһарынан бас сауғалау үшін пайда болды. Олардың аты олардың қауымдастықтарын "Колледждер" деп атау әдетінен алынған, Спенер мен Германияның пиетистері сияқты. Коллегианттардың алғашқы кездесу орны Вармонд ауылында, бауырластардың бірінің үйінде болды, бірақ олар көп ұзамай штаб-пәтерін Лейденнен солтүстік-батысқа қарай 4 шақырым жердегі Рийнсбург ауылында құрды, сондықтан оларды Рийнсбургтер (голландша: Rijnsburger Collegianten) деп атады. Рийнсбургте Коллегиялықтардың Куакелштегтің қазіргі көшесінде Grote Huis (Үлкен үй) деп аталатын қонақ үйі болды. Коллегиялықтардың үлкен қауымдары басқа жерлерде де болды, мысалы Амстердам мен Хорн қаласында. Амстердам колледжін 1646 жылы Адам Борель Себастьян Франк пен Каспар Швенкфельд сияқты спиритуалистік жасуша ретінде құрды, бірақ Лейденде білім алған ремонстранттық теолог Даниэль Де Брин колледжді Рижинсбургтің қағидаларына сәйкес келтірді. Бірде меннониттерден бір адам - Гален Абрахамс (немесе Абрахамсон) Амстердам колледжіне көптеген меннониттерді алып келді. Амстердамда коллегиялықтар "Оранжеапель" деп аталатын жетімдер үйін басқарды, онда голландиялық жазушы Агье Декен өсті.

Сенімдер мен тәжірибе

Олардың ұстанымы - алғашқы кезден бастап, Киелі кітапқа сенімін мойындауға дайын болған барлық адамдарды өздерінің қоғамына қабылдау және оны мәсіхші өмірінің нұсқаушысы ретінде қабылдау болды; бірақ сенімін мойындау қолданылмады және пікірлердің кеңінен әртүрлілігіне рұқсат етілді. Олардың ғибадат ету формасы жексенбі және сәрсенбі күндері өткізілетін дұға жиналыстарынан тұратын, онда қауымның кез келген ер адамдары дұға етіп, жазба орнын түсіндіре алатын, бірақ олардың арасында жүйелі түрде қызмет ұйымдастырылмаған. Олар шомылдыру рәсімінің қажеттілігін мойындап, оны суға батырып алып, жылына екі рет Шотландияның пресвитериан қауымы сияқты бірнеше күн бойына өтетін құрметті жиналыстарында болды.

Коллегианттар мен Спиноза

Бенедикт Спиноза 1660 - 1663 жылдары Лейденнің маңында тұрып, колледжшілердің зерттеу топтарына қосылды. Осы кезеңде ол өзінің ең басты кітабы "Этика" атты еңбегін жаза бастады. XVII ғасырдың соңында Спинозаның пікірлері Коллегианттарға қатты әсер етті және олардың мүшелерін екі партияға уақытша бөлді, олардың кездесу орындары бөлек болды. Спинозистік партияның басшысы Джон Бреденбург, Роттердамдық саудагер, оған қарсы Фрэнсис Купер есімді Амстердамдық кітап сатушы болды, ол Бреденбургке қарсы "Аркана атеизм детекциясы" ("Атеизм құпиясы ашылды") деген атпен жазған еңбегімен белгілі бір беделге ие болды; ол сонымен қатар Bibliotheca Fratrum Polonorum seu Unitariorum баспашысы болды. Екі партия да осы екі даулы адамдардың өлімімен қайтадан біріктірілді және 18 ғасырда көптеген басқа секталардан өз қоғамына тартылған.

Діни топ ретінде соңғы жылдары және жалғасып жатқан мұра

Коллегианттардың соңғы (ашық) кездесулері Рийнсбургте 27 мамырда 1787 жылы, Роттердамда 9 қыркүйекте 1788 жылы және Амстердамда 1791 жылы өтті. Рийнсбургте соңғы рет 1801 жылы шомылдыру рәсімінен өткен. Рийнсбургтегі орталық 1828 жылы, соңғы коллегиант қайтыс болғаннан кейін сатылды. "De Oranjeappel" деп аталатын коллегианттардың жетімханасы бүгінгі күнге дейін жастар жұмысын насихаттайтын қор ретінде ("Stichting Weeshuis der Doopsgezinde Collegianten "De Oranjeappel") сақталған.