Кіріспе

Америкалық комедиан және медиа тұлғасы (туған 1937) Уильям Генри Козби-көпші (/kɒzbi KOZbee; туылған 12 шілде 1937 жылы) – американдық бұрынғы комедиан, актер, спикер және медиа тұлға. Косби «Американың әкесі» ретінде танымал болды, «Косби Шоуындағы» (1984–1992) Клифф Хакстебл рөлі үшін. Ол өмірі бойында көптеген наградалар мен құрметті атақтар алды, бірақ 2014 жылы оған қарсы сексуалдық шабуыл жасады деген айыптаулардан кейін олардың көпшілігінен айырылды. Косби 1960-шы жылдарда Сан-Францискодағы Hungry i түнгі клубында комик ретінде мансабын бастады. Осы онжылдық бойы ол бірнеше стендап-комедиялық жазбаларды шығарды, олар оған 1965 жылдан 1970 жылға дейін үздік комедиялық альбом үшін «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ Роберт Калппен бірге «I Spy» (1965–1968) телесериалындағы құпия агент рөлінде ойнады. 1966 жылы Косби драмалық сериалдағы үздік актер үшін «Primetime Emmy» сыйлығын жеңіп алып, актерлік өнері үшін «Эмми» сыйлығын алған алғашқы афроамерикалық болды. Оның актерлік мансабы «The Bill Cosby Show» ситкомында басты рөлде ойнаумен жалғасты, ол 1969 жылдан 1971 жылға дейін екі маусым бойы көрсетілді. 1972 жылы стендап-шоуларында дамыған Fat Albert кейіпкерін пайдаланып, Косби «Fat Albert and the Cosby Kids» анимациялық комедиялық телесериалын жасады, өндірді және жүргізді, ол 1985 жылға дейін көрсетілді, онда қалалық аймақта өсіп келе жатқан жас достар тобы туралы айтылды. 1970-ші жылдары Косби Сидни Пуатьедің «Uptown Saturday Night» (1974), «Let's Do It Again» (1975) және Нил Саймонның Ричард Прайормен бірге ойнаған «California Suite» (1978) сияқты әртүрлі фильмдерде ойнады. Ол сондай-ақ 1971 жылдан 1973 жылға дейін Рита Морено мен Морган Фрименмен бірге «The Electric Company» фильмінің түпкі актерлік құрамында ойнады. Ол сонымен қатар ондаған жылдар бойы түрлі өнімдер, соның ішінде Jell-O мұзды десерті Pudding Pop үшін жарнамада танымал спикер болды. 1980-ші жылдардың басынан бастап Косби «The Cosby Show» телеситкомын өндіріп, оның басты рөлін ойнады, ол 1985 жылдан 1989 жылға дейін Америкадағы ең жоғары рейтингті бағдарлама болып саналды. Ситкомда өркендеп келе жатқан афроамерикандық отбасының өмірі мен өсуі көрсетілді. Косби «A Different World» спин-офф ситкомын өндірді, ол 1987 жылдан 1993 жылға дейін көрсетілді. Ол сондай-ақ «The Cosby Mysteries» (1994–1995), «Cosby» (1996–2000) ситкомдарында ойнады және «Kids Say the Darndest Things» (1998–2000) бағдарламасын жүргізді. Содан кейін ол «Little Bill» (1999–2004) анимациялық балалар бағдарламасын жасады және өндірді. 2002 жылы Джордж Буш оған «Еркіндік медалін» табыс етті. Косби көптеген сексуалдық шабуылдарға қатысты айыптаулардың нысаны болды. Бұл айыптаулар 2014 жылы комик Ханнибал Буресс оларды стендап-шоуында қайтадан көпшілік назарына әкелгеннен кейін кеңінен таралды, соның салдарынан көптеген әйелдер өз шағымдарын білдірді. Айыптаулардан кейін БАҚ «The Cosby Show» және Косбиді бейнелейтін басқа телебағдарламалардың қайта көрсетілімдерін эфирден алып тастады. 2018 жылы ол Андреа Констандқа қатысты ауыр шабуыл жасағаны үшін сотталды. Ол 2021 жылдың маусымында Пенсильвания Жоғарғы соты Косбидің 5-ші және 14-ші түзетулердегі тиісті процеске қатысу құқықтарының бұзылуына байланысты сот шешімін жойғанға дейін түрмеде отырды. 2022 жылы Косби Джуди Хут есімді әйелге сексуалдық шабуыл жасағаны үшін азаматтық жауапкершілікке тартылды.

Ерте өмір және одан әрі білім алу

Косби 1937 жылғы 12 шілдеде Филадельфияда (Пенсильвания) дүниеге келген. Косби сынып президенті болған, сондай-ақ Филадельфиядағы Мэри Ченнинг Вистер мемлекеттік мектебінің бейсбол және жеңіл атлетика командаларының капитаны болды. Мұғалімдер оның оқудың орнына әзілдеуге бейім екенін байқады, ал ол өзін сынып клоуны деп сипаттады. ФицСимонс орта мектебінде Косби пьесаларда ойнады және спортпен айналысуын жалғастырды. Косби Филадельфияның Central High School мектебіне, яғни дарынды балаларға арналған және академиялық жағынан дайындық деңгейі жоғары колледжге қатысты, онда ол жеңіл атлетикамен шұғылданды және бейсбол, футбол және баскетбол ойнады. Ол Германия орта мектебіне ауысты, бірақ оныншы сыныпты бітіре алмады. 1956 жылы Косби Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, Вирджиниядағы Куантико теңіз жаяу әскерлері базасында, Канаданың Ньюфаундлендтегі Аргентия теңіз базасында және Мэрилендтегі Ұлттық теңіз медициналық орталығында госпитальдық санитар болып қызмет етті. Ол Корея соғысы кезінде жарақат алған теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлерінің жеке құрамына физиотерапия жасады. 1961 жылы ол Темпл университетінен жеңіл атлетикадан стипендия алды. Темплде ол дене тәрбиесін оқыды, сонымен қатар жаттығулар жасап, колледж футбол командасында фулбек ретінде ойнады. Косби Филадельфиядағы клубта бармен болып жұмыс істеді, онда ол клиенттерді күлдіріп үлкен ақы алатын. Кейін ол сахнада өнер көрсетуін бастады және комедиялық мансапты көздеп университеттегі оқуын тастады. Косби 1971 жылы ресми білімін қайта жалғастырды. Темпл университеті оның өмірлік тәжірибесіне негізделгені үшін бакалавр дәрежесін берді. Содан кейін ол UMass Amherst-те аспирантураға түсіп, 1972 жылы магистр (MA) дәрежесін алды. Ол UMass Amherst-ке оралды және 1976 жылы «Fat Albert and the Cosby Kids» телешоуын өндіріп жатқанда, білім докторы (Ed. D.) дәрежесін алды. Оның диссертациясы «Фат Альберт және Косби балалары» арқылы визуалды медианы бастауыш мектеп оқу бағдарламасына оқыту құралы және оқуды жақсартуға арналған көлік ретінде енгізу» деп аталады.

Стенд-ап комедиясы

Косби Филадельфиядағы клубтарда, содан кейін Нью-Йоркте жұмыс істеді, онда ол 1961 жылдан бастап The Gaslight Cafe-де өнер көрсетті. Ол Чикаго, Лас-Вегас, Сан-Франциско және Вашингтон сияқты қалаларда гастрольдік қойылымдар ұйымдастырды. 1963 жылдың жазында ол NBC арнасының "The Tonight Show" бағдарламасында ұлттық деңгейде танымал болды. Бұл оның 1964 жылы Warner Bros. Records компаниясымен келісімшартқа отыруына әкелді, нәтижесінде оның тұңғыш LP альбомы – "Bill Cosby Is a Very Funny Fellow, Right!" жарық көрді. Оның "Расселге, менің бауырым, онымен бірге ұйықтаған күндерім" альбомы Spin журналының "Барлық уақыттың ең ұлы 40 комедиялық альбомы" тізімінде бірінші орынды иеленді, оны "стендап-комедияның шедеврі" деп атады. Көптеген комиктер сол кездегі еркіндікті пайдаланып, даулы және кейде ашық материалдарды зерттесе, Косби балалық шағына қатысты әңгімелерімен танымал болды. Көптеген американдықтар Косбидің әңгімелерінде нәсіл тақырыбының жоқтығына таңырды. Косбидің сәттілігі арта келе, ол өзінің материал таңдауын жиі қорғауға мәжбүр болды, ол былай деді: "Ақ адам менің қойылымды тыңдайды, күледі де: 'Иә, мен де осылай көремін' дейді. Жарайды. Ол ақ. Мен – қара нәсілдімін. Бірақ екеуміз де бір нәрсені бірдей түсінеміз. Демек, біздің арамызда ұқсастық бар. Осылайша, мен басқалармен салыстырғанда нәсілдер арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға да көмектесемін деп ойлаймын". 1983 жылы Косби "Bill Cosby: Himself" атты концерттік фильмін шығарды, ол "барлық уақыттағы ең ұлы комедиялық концерттік фильм" деп есептеледі. Косби 23 қарашада 2013 жылы Comedy Central арнасында 30 жылдан кейін алғашқы теледидарлық стендап-шоуын – "Bill Cosby: Far from Finished" көрсетті. Оның "Far from Finished" турнесіндегі соңғы қойылымы 2 мамыр 2015 жылы Атлантадағы Cobb Energy Performing Arts Centre-де өтті. 2014 жылы Косби Netflix платформасында "Bill Cosby 77" атты жаңа стендап-шоуын шығаруға дайындалып жатқан болатын. Алайда, Косбиға қатысты сексуалдық шабуыл туралы айыптауларға байланысты фильмнің шығарылуы тоқтатылды. Оның сотталғанға дейінгі соңғы стендап-шоуы 23 қаңтар 2018 жылы Филадельфиядағы LaRose Jazz Club-та өтті. 2021 жылы түрмеден босатылғаннан кейін Косби түрмеден кейін қайта оралуға тырысып жатқаны хабарланды. Қайта оралу жоспарларына АҚШ, Канада және Лондон қалаларын қамтитын комедиялық турне кірді, Косбидің командасы көптеген промоутерлер мен комедиялық клубтармен өнер көрсету мүмкіндіктері туралы келісімдер жасады. Сондай-ақ, Косби өзінің өмірі мен түрмедегі тәжірибесін қамтитын бес бөлімді деректі фильмді дайындап жатқаны және кітап жазуды жоспарлап отырғаны хабарланды. Кейін қыркүйек айында Косбиның заңдық мәселелерге байланысты қайта оралу жоспарын тоқтатқаны хабарланды.

Теледидар және кино

1965 жылы Косби Роберт Калппен бірге NBC телеарнасындағы I Spy шпиондық оқиғалар сериясына тартылды. I Spy апта сайынғы драмалық телесериалдың алғашқысы болды, онда африкалық америкалық актер басты рөлде ойнады. Бастапқыда Косби мен NBC басшылары кейбір филиалдар сериалды көрсетуге дайын болмауы мүмкін деп алаңдады. 1965 жылғы маусымның басында төрт станция шоудан бас тартты; олар Джорджия, Флорида және Алабама штаттарында орналасқан. Көрермендер шоудың экзотикалық жерлері мен актерлер арасындағы шынайы химияға қызығушылық танытты. Ол маусымның рейтингтік хиттерінің біріне айналды. I Spy сол жылы ең көп тамашаланған жиырма шоудың қатарына кірді, ал Косби үш рет қатарынан «Драмалық сериалдағы ең үздік жетекші актер» номинациясы бойынша «Эмми» сыйлығына ие болды. Шоу үшін үшінші «Эмми» сыйлығын алған кезде Косби көрермендерге: «Бұл хабар нәсілшілдер мен расистерге жеткізілсін, олар есепке алынбайды!» деді. 1968 жылдың маусым айында Billboard журналы Косбинің бес жылдық келісімшартты жаңартудан бас тартқанын және сол жылдың тамызында өзінің жазбалар компаниясы үшін жазба жасау үшін лейблден кететінін хабарлады. 1968 жылдың шілдесінде Косби «Жоғалған, ұрланған немесе адасқан қара тарихты» баяндады, CBS деректі фильмінде қара адамдардың танымал мәдениетте бейнеленуі қарастырылды. Энди Руни Косбиге оқуға арналған «Эмми» сыйлығына ие болған сценарийді жазды. Джорджтаун университетінің профессоры Майкл Эрик Дайсон: «Косби жарыс мәселесін ашық және ойлы түрде талқылау үшін қолғаптар мен көзге қарамайтын көзқарасты шешкен сирек жағдайлардың бірі болды» деді. Оның танымалдылығы мен даулылығына байланысты ол бір айдан кейін қайтадан көрсетілді. Кэмпбелл, Сильвер, Косби (CSC) корпорациясының бөлімшесі — Косби, оның менеджері Рой Сильвер және кинорежиссер Брюс Пост Кэмпбелл құрған Лос-Анджелестегі өндіріс компаниясы Косбидің телешоуларының арнайы эпизодтары, «Майлы Альберт» мультфильмінің арнайы эпизодтары мен сериялары және бірнеше фильмдерді, соның ішінде фильмдерді өндірді. CSC Арти Могаллды лейбл президенті етіп тағайындады. «Тетраграмматон» 1968-1969 жылдары белсенді болды, бірақ 1970 жылдары қызметін тоқтатты. 1960 жылдары Косби бірнеше қосымша телешоу жобаларын жүзеге асырды және «The Tonight Show» бағдарламасында тұрақты қонақ ретінде, ал NBC арнасындағы жыл сайынғы арнайы бағдарламаның жұлдызы ретінде пайда болды. 1969 жылы ол тағы бір сериалмен қайтып келді, «The Bill Cosby Show», екі маусым бойы көрсетілген комедиялық сериал. Косби Лос-Анджелестегі орта мектепте дене тәрбиесі мұғалімі рөлін ойнады. Шоу сын тұрғысынан үлкен жетістікке жете қоймаса да, рейтингтер бойынша сәтті болды, алғашқы маусымда он бірінші орынға ие болды. Косби Лилиан Рэндольф, Момс Мэйбли және Рекс Инграм сияқты афроамерикалық актерлерді кейіпкерлер ретінде пайдаланғаны үшін мақталып, жоғары бағаланды. Шоудың 1-ші маусымдық DVD-дегі түсіндірмеге сәйкес, Косби шоуға күлкі трегін қосудан бас тартқаны үшін NBC-мен келіспеді, өйткені ол көрермендер телешоуды көру кезінде өздері үшін әзіл-қалжыңды таба алады деп ойлады. PBS сериясы «Электр компаниясы» үшін Косби кішкентай балаларға оқу дағдыларын үйретуге арналған бірнеше сегменттерді жазды. Косби 1971 жылы формальды білімін жалғастырды; ол UMass Amherst-те аспирантура жұмысын бастады. 1972 жылы ол «The New Bill Cosby Show» атты салт-дәстүрлі сериалмен қайта оралды. Алайда бұл шоу бір маусым ғана көрсетілді. Көбірек сәттілікке ие болған жексенбі таңғы мультфильм «Майлы Альберт және Косби балалары», Косбидің балалық шағына негізделген. Бұл серия 1972 жылдан 1979 жылға дейін, содан кейін 1979 жылы «Жаңа Майлы Альберт Шоуы» ретінде, соңында «Майлы Альберт пен Косби балаларының оқиғалары» ретінде көрсетілді. Косби «Майлы Альберт» өндірісіндегі тәжірибесін білім беру саласындағы ізденістерінде пайдаланды; оның UMass Amherst-тегі Эд. Д. диссертациясы «Fat Albert and the Cosby Kids» бастауыш мектептерде оқыту құралы ретінде пайдалану туралы талқылады. 1970 жылдары Косби және басқа да афроамерикалық актерлер, соның ішінде Сидни Пуатье, сол дәуірдің зорлық-зомбылық «блэксплойтинг» фильмдеріне қарсы күрес үшін табысты комедиялық фильмдер түсіру үшін күштерін біріктірді, мысалы, 1974 жылы «Uptown Saturday Night»; 1975 жылы «Let's Do It Again»; және 1976 жылы Ракель Уэлч пен Харви Кейтельдің қатысуымен «Ана, ыдыс және жылдамдық». 1976 жылы Косби Пуатьемен бірге «Акцияның бір бөлігі» және Нейл Саймонның төрт пьесасынан құралған «Калифорния сюитасы» фильмдерінде ойнады. Ол сондай-ақ 1976 жылы «Cos» бағдарламасына қонақ шақырды. Сонымен қатар, ол қуыршақтарды, көріністерді және музыкалық нөмірлерді ұсынатын бір сағаттық әуен-көлке шоуларын өндірді. Осы маусымда ABC компаниясы Косбидің мансабының осы кезеңін пайдаланып, «Fat Albert» фильмінің продюсерлері Filmation компаниясымен бірлесіп, Косбидің қатысуымен тікелей эфирде түсірілген сегменттерді жасады, олар 1972 жылы түсірілген «Journey Back to Oz» анимациялық фильміне қосылды; кейіннен ол синдикацияда көрсетілді. Косби 1970 жылдары балаларға арналған мемлекеттік телебағдарламаларда да тұрақты қатысушы болды, «Picture Pages» сегменттерін ұсынды, ол 1980 жылдардың басына дейін жалғасты. Косбидің ең үлкен телешоу жетістігі 1984 жылдың қыркүйегінде «The Cosby Show» бағдарламасының тұсаукесерімен келді. Отбасылық юморды жақтаған Косби сериалдың қосымша өндірушісі болды, шығармашылық бақылауды өзінде ұстады және өндірістің барлық аспектілеріне қатысты. Сюжеттер көбінесе Косби сценарий тобымен өткізген кездесулерде ұсынған идеяларға негізделген. Шоудағы оқиғалар Косбидің нақты отбасылық өміріне ұқсас болды: кейіпкерлер Клифф және Клэр Хакстебл сияқты, Косби мен оның әйелі Камилла жоғары білім алған және қаржылық жағдайы жақсы болған, олардың бес баласы болды. Шоуда Косби акушер-гинеколог рөлін ойнады. «The Cosby Show» пилоты мен алғашқы маусымының көп бөлігі 1983 жылы шыққан «Bill Cosby: Himself» видеосынан алынған. Сериал дереу сәттілікке ие болды, рейтингтерде жоғары көрсеткіштерді көрсетті және сегіз маусым бойы сол деңгейде қалды. 1987 жылы Косби «Leonard Part 6» шпиондық пародисімен киноға оралуға тырысты. Косби өзі продюсер және сценарий авторы болғанына қарамастан, өндіріс барысында фильмнің өзі қалағандай болмайтынын түсінді және одан аулақ болуға шақырды. Алайда фильм студия басшысы Дэвид Путтман жасыл жарық берген Columbia компаниясының алғашқы жобасы болды. Кейінірек 1980 жылдары Косби Лос-Анджелес студенттік кино институтының кеңесшісі болды. «The Cosby Show» 1992 жылы эфирден алынғаннан кейін Косби бірнеше жобаға қатысты, соның ішінде классикалық Гручо Маркс ойын шоуы «You Bet Your Life» (1992–93) жаңартылды, «I Spy Returns» (1994) телефильмі және «The Cosby Mysteries» (1994). 1990 жылдары ол қара-ақ фильм нуар стиліндегі Turner Classic Movies телеарнасының жарнамалық роликтерінде детектив рөлінде пайда болды. Осы кезеңде ол Сидни Пуатьемен «Ghost Dad» (1990) фильмінде түсті және Роберт Таунсендтің «The Meteor Man» (1993) супергеройлық комедиясында және Фрэнсис Форд Копполаның «Jack» (1996) өмірге қатысты фильмінде эпизодтық рөлдерде ойнады. Сонымен қатар, ол Спайк Лидің HBO жобасы «4 Little Girls» (1997) фильмінде сұхбат берді, бұл 1963 жылы Алабама штатының Бирмингем қаласындағы шіркеуде болған нәсілшілдік шабуыл туралы деректі фильм. Сондай-ақ 1996 жылы ол CBS арнасы үшін «Cosby» атты жаңа шоуды бастады, онда «The Cosby Show» сериалындағы экрандық әйелі Фисилия Рашад та басты рөлде ойнады. Косби Carsey Werner Productions үшін шоудың қосымша өндірушісі болды. Шоу Косбиді Hilton Lucas рөлінде бейнелейді, жұмысынан шығарылғаннан кейін жаңа жұмыс іздеуге тырысатын және әйелінің қабағын шығаратын эксцентриктік зейнеткер. Мэделин Кан Рашадтың ақымақ бизнес серігі Поли ретінде түсті. Косби 1995 жылдан 1998 жылға дейін CBS арнасының Детройт филиалы WWJ TV-нің ресми өкілі болу үшін CBS компаниясымен келісім шарт жасады. Косби 1996 жылдың 6 ақпанында «Kids Say the Darndest Things» атты CBS арнасының арнайы бағдарламасын да ұсынды, содан кейін 1998 жылдың 9 қаңтарынан 2000 жылдың 23 маусымына дейін толық маусымдық шоуға айналды. Төрт маусымнан кейін шоу жабылды. «Kids Say the Darndest Things» сол жылы тоқтатылды. «Little Bill» атты мектепке дейінгі балаларға арналған сериал, Косбидің Филадельфиядағы балалық шағын жартылай өмірбаяндық бейнелеуі ретінде жасалған, 1999 жылы Nickelodeon арнасында тұсаукесерін өткізді. Арна жеңілдік беруді жалғастырды.

Жарнама

Косби 1960 жылдардан бастап, алғашқы телевизиялық рөлін ойнағанға дейін, 2000 жылдардың басына дейін жарнаманың танымал тұлғасы болды. Ол White Owl сигараларымен бастады, кейін Jell-O пудингі мен желатинін, Del Monte, Ford Motor Company, Coca-Cola (соның ішінде New Coke), American Red Cross, Texas Instruments, E. F. Hutton & Co., Kodak және 1990 жылғы АҚШ халық санауын жарнамалады. 2002 жылы Косби Jell-O компаниясымен жұмысы арқылы өнімге ең ұзақ қызмет еткен жұлдызды өкіл рекордын иеленді. 2011 жылы ол Жарнама Даңқы залынан жарнамаға қосқан үлесі үшін Президенттік сыйлықты алды. Косби – АҚШ-та жарнама өкілі ретінде жұмыс істеген алғашқы афроамерикалықтардың бірі. Ол 20-ғасырдың екінші жартысында ақ нәсілді тұтынушыларға өте тартымды болды, ал бұл сала әртүрлілікті қабылдауға аспаздық жасайтын. Қарсылыққа толы сусындарды жарнамалаған және даулы қаржы компаниясын қолдағанмен, ол тиімді және сенімді деп есептелді. 1980 жылдардағы зерттеулер Косбиді «ең танымал» және «ең ықпалды» жарнамашы деп көрсетті, тіпті Косби өзінің байлығын негізінен осы келісімдерге, телесериалдарына қарыстырды.

Саясат

Косби Браунның білім беру жөніндегі істің 50 жылдығын тойлау кезінде марапат алды. Бұл – АҚШ Жоғарғы Сотының мемлекеттік мектептердегі нәсілдік сегрегацияны заңсыз деп жариялаған шешімі. Кейін, 2004 жылдың мамыр айында ол білім беруге, өзіне деген құрметке және өзін-өзі жетілдіруге қарағанда спортқа, сәнге және «қатыгездікпен әрекет етуге» басымдық беретін афроамерикалықтарды сынады. Ол афроамерикалық отбасылардан балаларына американдық мәдениеттің әртүрлі аспектілерін үйретуді сұрады. «Pound Cake» сөйлеген сөзінде Косби афроамерикалық ата-аналардан балаларына кішкентай кезінен бастап жақсы моральдық қағидаларды үйретуді өтінді. «The Washington Times» газетінде жарияланғандай, Косби «Конгресс қара нәсілділер қауымдастығының 34-ші жылдық заң шығару конференциясында журналистерге ата-ана болу маңызды екенін айтты. Егер сізге көмек керек болса және ата-ана болуды білмесеңіз, біз сізге қол жеткізіп, қолдау көрсетуге дайынбыз». «The Washington Post» газетінің Ричард Лейби былай деп жазды: «Билл Косби Браунның білім беру жөніндегі ісінің 50 жылдығын тойлауға арналған Конституция залындағы дүйсенбі күнгі кештегі сөздерімен саяси тұрғыдан дұрыс емес болды». Косби тағы да сынға ұшырады және оның ұстанымы үшін, ол 1 шілдеде өткен Rainbow/PUSH коалициясының жиналысында, Браунның ісінің жылдығын атап өткен кезде, осындай мәлімдеме жасаған кезде, көбінесе кешірім сұрамады: «Әйелдеріңізді жұмыс таба алмағандықтан, білім алмағандықтан және қазір ең төменгі жалақыны алуға мәжбүр болғандықтан ұрып-сапамауыңыз керек». Ол сөйлеген сөзінде қара нәсілді адамдарды қылмысқа қатысы бар немесе өнімсіз мақсаттары бар адамдарға көмектеспеулері немесе олар туралы алаңдамауы үшін ескертті. Ол назар аударуды қажет ететіндерді «азаматтық құқық қозғалысының құрбандықтарын ұмытқан» қара нәсілділер деп сипаттады. 2005 жылы Джорджтаун университетінің әлеуметтану профессоры Майкл Эрик Дайсон «Билл Косби дұрыс па? Әлде қара орта тап ақыл-ойынан айырылып қалған ба?» атты кітап жазды. Кітапта Дайсон Косбидің кедейлікті және онымен байланысты қылмысты күшейтетін үлкен әлеуметтік факторларды ескермегенін жазды; нашарлаған мектептер, тұрақтанған жалақы, экономикадағы күрт өзгерістер, офшорлау және қысқарту, созылмалы жұмыссыздық және жұмыс пен капиталдың қашуы сияқты факторлар. Дайсон Косбидің пікірлері «ұрпақтар арасындағы соғысқа негізделген таптық, элиталық көзқарастарды көрсетеді» деп болжады. 2008 жылғы сұхбатында Косби Филадельфия, Атланта, Чикаго, Детройт, Калифорнияның Окленд және Массачусетс штатының Спрингфилд қалаларын қылмыс жоғары және жас афроамерикалық ерлердің пропорционалды түрде өлтіріліп, түрмеге қамалатын қалалар ретінде атады. Косби сынға қарсы тұрып, афроамерикалық ата-аналардың дұрыс моральдық мінез-құлық стандарттарын сіңіруде жалғасып жатқанын мәлімдеді. Косбидің әлеуметтік пікірлері Косбиді жыныстық зорлық-зомбылық жасады деп айыптаған әйелдің бұрынғы азаматтық ісі бойынша құжаттардың жариялануына әкелді, бұл өз кезегінде ескі айыптауларға жаңа қызығушылық тудырды. Сот судьясы құпия құжаттарды жариялау «Билл Косби, қоғамдық моральдық тұлға және Билл Косби, дұрыс емес (немесе қылмыстық) мінез-құлыққа қатысты ауыр айыптаулардың нысаны арасындағы айқын контрастпен» ақталады деп шешті. Косби сондай-ақ консервативті республикашыл саясаткерлерді әлеуметтік-экономикалық және нәсілдік мәселелерге қатысты көзқарастары бойынша сынады. 2013 жылы CNN-ге берген сұхбатында дауыс беру құқығы туралы Косби былай деді: «Бұл Республикалық партия 1863 жылғы Республикалық партия емес, Авраам Линкольн, құлдықты жоюшылар және құлдық жақсы емес. Біз үшін оның негізгі мәнін қарастыру маңызды деп ойлаймын. Оның құны қандай? Менің халқым енді тегін жұмыс істегісі келмейтіндіктен кейбір адамдар ашуланған ба?»

1965-1996 жылдардағы айыптаулар

Косбиге қарсы ең алғашқы шағым 1965 жылдың желтоқсанына дейін барады: 2005 жылы Кристина Руэли Андреа Констанд ісінде Джейн Доу №12 ретінде мәлімдеме жасап, Косби оны сол кезде Беверли-Хиллстегі үйінде есірткілік заттармен улап, шабуыл жасағанын айтты. Бұдан әрі, Руэли оқиға туралы жігітіне айтқанын және 1980 жылдары қызына баяндағанын мәлімдеді. 1980 жылдардың басында Джоан Таршис тәуелсіз журналист Джон Милвардқа Косби жасаған күдікті жыныстық шабуыл туралы айтты. Милвард бұл шағымдарды жазбады. 1996 жылы Playboy модельі Виктория Валентино бейнежазбаға түсірілген сұхбатта Косбиге қатысты жыныстық шабуыл жасады деген айыптаулар жасады. Сұхбат Playboy модельдерінің өмірі туралы ашып көрсету мақсатымен жүргізілді, бірақ ол ешқашан жарияланбады.

Кейінгі мәлімдемелер мен тергеулер (2000-2006)

2000 жылдың 1 ақпанында Нью-Йорк округінің прокурорының арнайы құрбандар бюросының детективы Хосе МакКаллион берген мәлімдемеге сәйкес, сол кезде 20 жастағы Лэчеле Ковингтон 2000 жылдың 28 қаңтарында Манхэттендегі үйінде Косбиге қарсы қылмыстық шағым түсірді. Ол Косбидің қолын оның шалбарына салып, өзін әшкерелегенін айтты. Ковингтон сондай-ақ Косби оның көкіректерін ұстап, шалбарына қолын тигізуге тырысқанын мәлімдеді. Косбиді сұраққа тартып, ол "бұл рас емес" деді. Нью-Йорк полиция департаменті (NYPD) оның шағымын прокурорға жіберді, бірақ олар қудалаудан бас тартты. 2004 жылдың қаңтар айында Темпл университетінің бұрынғы қызметкері Андреа Констанд Косбиді есірткі беріп, оны зорлағанын айыптады; алайда 2005 жылдың ақпан айында Пенсильванияның Монтгомери округінің прокуроры жеткіліксіз сенімді және қабылданатын дәлелдер болғандықтан қудалау болмайтынын мәлімдеді. Констанд 2005 жылдың наурыз айында азаматтық талап арыз берді, егер іс сотқа жетсе, он үш әйел куәгер болып табылуы мүмкін еді. Косби 2006 жылдың қарашасында соттан тыс келісімге келді. Косбидің адвокаты Косби оны танымайтынын және оқиға орын алмағанын мәлімдеді. 2005 жылдың шілдесінде Филадельфияның Daily News газетіне берген сұхбатында Констанд ісі бойынша анонимді "Джейн Доу" куәгерлерінің бірі Бет Ферриер 1984 жылы Косби оның кофесіне есірткі қойып, оянғанда киімдері ішінара шешілгенін айтты. 2005 жылы Шон Апшо Браун, Косбидің 1970 жылдары некеден тыс қарым-қатынасы болған әйел, National Enquirer газетінде Косби оны соңғы жыныстық қатынас кезінде есірткі беріп, зорлағанын мәлімдеді. Браун – Косбидің заңсыз қызы екенін мәлімдейтін Оутем Джексонның анасы. 1997 жылы Джексон Globe таблоидында бұл мәлімдемелерді жариялаумен қорқытқаннан кейін, қорқыту үшін айыпталды. 2015 жылы Браун сұхбатында өзінің жаңа айыптауларын егжей-тегжейлі түсіндірді. 2006 жылдың 9 маусымында Филадельфия журналы Роберт Губердің Констандтың айыптаулары және Грин мен Феррердің өздері есірткі беріліп, жыныстық зорлыққа ұшырағанын айтқан ұқсас оқиғалар туралы мақаласын жариялады. Косбиге қатысты осы ауыр айыптаулармен Губер былай деп жазды: "Оның адвокаттары оны артқа, қызып тұрған күйге итеріп жіберді, мүмкін ештеңеге жетпейді, бірақ оны жою үшін бұрқақ шығуы да мүмкін". Мақала "Доктор Хакстебл және мистер Хайд" деп аталды, бұл Косбидің "Косби шоуындағы" Клифф Хакстебл кейіпкеріне және екі мүлдем әртүрлі "Джекилл мен Хайд" тұлғасына ие адамға сілтеме жасады. Бұл мақалада сондай-ақ Барбара Боуман да таныстырылды, ол Констандтың оқиғасын оқығаннан кейін, ол үнсіз қала алмайтынын айтты. Боуменнің есірткі және жыныстық зорлыққа қатысты айыптауларының егжей-тегжейі журналдың 2006 жылғы 1 қарашадағы санында жарияланды. Боуман 1986 жылдың басында болған екі оқиға туралы хабарлады, онда ол он сегіз жаста болған және оның агенті оны Косбимен таныстырғаннан кейін модель және актриса ретінде жұмыс істеген, ол оның жақын досы және кеңесшісі болған, ол оның шабуылдарынан құтылып, үйіне Денверге оралды және Косби одан кейін оның мансабын қиратты.

Ханнибал Буресс пікірлері (қазан 2014)

2014 жылдың 16 қазанында Филадельфиядағы комедиялық өнер көрсетімінің бір бөлігі ретінде Ханнибал Бюресс Косбидің жас қара нәсілді жігіттерге киім-кешектері мен өмір салты туралы "қанағаттанбаушылықпен сөйлеу" дәстүрін айтты. Бюресс актердің қоғамдық нұсқауларын сынға алып: "Иә, бірақ сіз әйелдерді зорладыңыз, Билл Косби, сондықтан ол сізді бірнеше деңгейге төмендетеді" деді. Көрермендер Бюресстің айыптауын күмәнді әзіл ретінде қабылдады, содан кейін ол үйге келгенде Google-да "Билл Косби зорлау" деп іздеуге шақырды. Бюресс бұрынғы алты ай бойы осы Косби туралы әңгімені аз қызығушылықпен орындаған, бірақ қазан айындағы өнер көрсетімі туралы ақпарат Филадельфия журналының сайтында жарияланғаннан кейін жылдам тарады. Бұқаралық ақпарат құралдарында жаңалықтар күшейді, көптеген басылымдар Косбидің Бюресс оны әңгімесінде айтқандай, он жылдан астам уақыт бойы зорлау туралы айыптауларға қарамастан, қалай "тефлондық беделін" сақтап қалғанын талқылады. Одан кейін USA Today газеті Косбидің немесе оның өкілінің Twitter-дегі жанкүйерлеріне "Болыңыз, мені еске түсіріңіздер!" деген сұраныс жариялағанын хабарлады. Көптеген мемдер Косбиге қарсы айыптауларға сілтеме жасағаннан кейін бұл твит жойылды.

Қосымша шабуылдау туралы айыптаулар

Бюресстің сөздері журналист Джоан Таршистің назарына түскеннен кейін, 2014 жылдың қараша айында модель Дженис Дикинсон, актриса Луиза Мориц, актер Лу Ферриньоның әйелі Карла, Playboy Playmates Valentino және Сарита Баттерфилд, актриса Мишель Хард және тағы он бір әйел Шарлотта Лоус 2014 жылдың қарашасында Salon басылымында Косбиді өзінің досына шабуыл жасады деп айыптады, ал ол кейіннен одан хабар ала алмады. Келесі айда Vanity Fair журналында модель Беверли Джонсон 1986 жылы Косбидің кастингі кезінде оны есірткімен улағандарын айтты және осыған ұқсас жағдайларды бастан өткерген басқа әйелдерді білетінін мәлімдеді. Косбидің адвокаты Дикинсонның бұл оқиға туралы бұрынғы айтқандарынан өзгеше екенін айтты және былай деп жазылған мәлімдеме жасады: «Косби мырза бұл айыптауларға жауап беруге ниетті емес». Соңғы мәлімдемеде бұл айыптаулар «негізсіз» және «медиа тарапынан жамандаудың» мысалы деп жоққа шығарылды. 2006 жылы азаматтық келісімге келген Косби мен Констандтың бірлескен мәлімдемесі, бірнеше күн бұрын жарияланған мәлімдеме Констандтың ісіне қатысты емес екенін, ол іс жылдар бұрын шешілгенін түсіндірді. 2015 жылдың қаңтар айында Синдра Лэдд Косбидің 1969 жылы оны есірткіге мастырып, жыныстық зорлық жасағанын мәлімдеді. 2015 жылдың мамырында Лили Бернард Косбидің 1990-шы жылдардың басында өзіне жыныстық зорлық жасағанын және ол Атлантик-Ситидегі полициямен осы мәселе бойынша сұхбаттасқанын айтты. Нью-Джерси штатында зорлауға шектеу мерзімі болмағандықтан, Бернард айыптаулар қойылатынына үміттенді, бірақ БАҚ хабарлауынша, «Бернардтың айтуынша, оған осы оқиға Нью-Джерсиде болған-болмағаны белгісіз». 2015 жылдың 27 шілдесінде New York журналының мұқабасында 35 әйелдің отырған суреті бейнеленген, соңғы орын бос қалдырылған, бұл әлі өздерін танысқысы келмейтін құрбандар болуы мүмкін екенін көрсетеді. 35 әйел «Билл Косбинің зорлағаны және оған құлақ аспаған мәдениет туралы» өз оқиғаларын айтты. Косбидің жыныстық зорлық жасады деп мәлімдеген New York қаласындағы тағы он бір әйел суретке түсуге және сұхбат беруге бас тартты. Vox-тың мәліметінше, оқиғалар «бес онжылдықтан астам уақытқа созылады» және «керемет түрде ұқсас, көбінесе комедиант әйелге кофе немесе алкогольді ішімдік ұсынады – ол есірткімен араластырылған болуы мүмкін – және ол есінен айырылған немесе әлсіз болған кезде оған жыныстық зорлық жасайды». 2015 жылдың 17 қыркүйегінде A&E телеарнасы Cosby: The Women Speak атты деректі фильмін көрсетті, онда он үш күдіктімен сұхбаттастырылды. 24 қазанға дейін алты жүзге жуық әйел Косбидің жыныстық зорлық-зомбылығына ұшырағанын мәлімдеді, ал оны сипаттау үшін «психопат» термині қолданылды. Косбиді айыптаушылардың бірі Джуэлл Эллисон оны «психопат» деп сипаттады. Бұрынғы сұхбаттарында Косби бұл айыптаулар туралы әңгімелеуден бас тартты. 2015 жылдың мамырында ол: «Мен бұл бизнесте 52 жыл жұмыс істедім және мұндай нәрсені ешқашан көрген емеспін. Шындық – бұл жағдай және мен оның туралы айта алмаймын» деді. Бұл айыптаулардың нәтижесінде көптеген ұйымдар Косбимен байланысын үзді, оған бұрын берілген құрметтер мен атақтар алынып тасталды. Косбидің қатысуымен түсірілген The Cosby Show және басқа да шоулардың қайта көрсетілімдері көптеген ұйымдар тарапынан синдикациядан алынды. Жиырма бес колледж мен университет құрметті дипломдарды қайтарып алды.

Сот, айыптау, айыптаудың күшін жою

Андреа Констандтың айыптауларын қоспағанда, Косбиге қатысты жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптаулардың көпшілігі қылмыстық қудалаудың мерзімінің шегінен тыс қалған. Оған көптеген азаматтық істер қозғалды. Адвокат Глория Оллред Косбидің 33 құрбанын қорғаған. 2015 жылдың шілдесінде Андреа Констандтың 2005 жылы Косбиге қарсы азаматтық ісі бойынша сот жазбаларының кейбіреулері ашылып, жұртшылыққа жарияланды. Оның толық жауап жазбасын сот хабарлау қызметі бұқаралық ақпарат құралдарына таратты. Өзінің куәлік беруінде Косби сезімтал метаквалонды (Quaalude) рекреациялық пайдалануды қамтитын жас әйелдер сериясымен кездейсоқ жыныстық қатынасқа түскенін мойындады; ол рецепт бойынша дәрі-дәрмекті тарату заңсыз екенін мойындады. 2018 жылдың 26 сәуірінде, алқабилер сотының қорытындысы бойынша, Косби Андреа Констандқа қарсы өнегесіз зорлық-зомбылық жасаудың үш айыбы бойынша кінәлі деп танылды. Алғашқы сот процессі сот төрешілері бір ауыздан шешім шығара алмағаны үшін бұзылды. Монтгомери округінің түзеу мекемесінде қысқа уақыт болғаннан кейін, Косби 2018 жылдың 25 қыркүйегінде Пенсильвания штатының Скиппак қалашығындағы SCI Phoenix мемлекеттік түрмесіне көшірілді, онда ол бір камерада болды. 2019 жылдың 28 қаңтарында Косби әкімшілік бөлінуден жалпы халыққа көшірілді. 2019 жылдың 10 желтоқсанында Пенсильванияның Жоғарғы соты апелляцияның бастапқы деңгейінде үкімді бекітті. 2020 жылдың 23 маусымында Пенсильванияның Жоғарғы соты Косбидің жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптау туралы арыздың қосымша деңгейін тыңдауды мақұлдады. Сот оның апелляциялық арызын тыңдайтын болды, онда судьяның айыптаудың бес куәсіне бұрын болған, бір-бірімен байланысы жоқ жыныстық зорлық-зомбылық туралы куәлік беруге рұқсат беруі және алқабилерге Козбидің бұрын жыныстық қатынасқа түсу үшін басқа әйелдерге Квалюд бергенін мойындаған куәлігін алуға рұқсат беруі дұрыс па деген пікірі айтылды. Сот сондай-ақ бұрынғы прокурор Косбиге шабуыл үшін сотталмайтынын хабарлағаннан кейін, Косбидің құқықтары бұзылғанын тексеруге келісті. Нәтижесінде Косби өзінің өзін айыптау құқығын талап етпей куәлік беруге келісті. 2021 жылдың 30 маусымында Пенсильванияның Жоғарғы соты Косбидің үкімін оның тиісті процессі құқықтарының бұзылуын келтіре отырып, жоққа шығарды. Келесі жағдай келтірілді: 2005 жылдың ақпан айында аудандық прокурор Брюс Кастор баспасөз хабарламасында айыптауды "жетілмейтін" жеткіліксіз дәлелдемеге байланысты Андреа Констандтың оған қарсы жасаған айыптауларына байланысты Косбиге қарсы қылмыстық айыптауды рұқсат етуден бас тартатынын мәлімдеді. Кастор Косбиді Констанд ұсынған азаматтық іс бойынша куәлік беруге мәжбүрлеу үшін, АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуінде көрсетілгендей, өзін кінәламау құқығынсыз, сондықтан Констанд Косбиден зиянды өтеуді жеңе алады деп айтты. Косби Константқа Бенадрилді бергенін және жыныстық қатынас жасағысы келген әйелдерге жеке түрде Квалюд бергенін айтты. Косби азаматтық сот ісіне 3,38 миллион доллар төлеп, келісімге келді. Осылайша, Пенсильванияның Жоғарғы соты Косбидің сот процесінің әділ өтуі құқығының бұзылғанын анықтады. 2021 жылдың қараша айында округтік прокурор АҚШ Жоғарғы сотына мемлекеттік жоғарғы соттың шешімін жоққа шығаруды қарастыруды сұрап, құжаттарын тапсырды. Косбидің адвокаты 2022 жылдың қаңтар айының соңында Жоғарғы Сотты қайта қараудан бас тартуға шақырып, жауап берді. 2022 жылдың 7 наурызында Сот Пенсильвания сотының шешімін қайта қараудан бас тартты. Косбидің заңдық мәселелері түрмеден босағаннан кейін де жалғасты. 2014 жылы Джуди Хут Калифорнияда Косбиге қарсы азаматтық іс қозғады, ол 1975 жылы 16 жасында оған жыныстық қатынас жасады деп мәлімдеді. Сот 2022 жылы басталды, ал алқабилер Хуттың пайдасына шешім шығарды. Косбиге өтемақы ретінде 500 000 доллар төлеуге бұйырылды. Комедияшы Ларри Уилмор да Билл Косбидің өзі мен Косби шоуының кейінгі табысы арасындағы байланысты көріп, былай деді: "Концерт Косби шоуының үлгісі екені анық". 2015 жылы Ebony журналы Косбиге қарсы айыптауларды қаптамалық оқиға ретінде жариялады, ол The Cosby Show маңыздылығын талқылады және Билл Косбиді Клифф Хакстеблден ажырату мүмкін бе. Қақпақта Хакстеллдердің суреті сынық кадрмен бейнеленген, бұл шоудың бүлінген және күрделі мұрасын бейнелейді. Rolling Stone журналы Косбидің концерттік фильмі "Билл Косби: Өзі" фильмін "Барлық уақыттағы 25 ең үздік стенд-ап фильмдер" тізіміне 8 орынға қосты, фильмнің маңыздылығын мойын�...

Жеке өмір

Косби 1964 жылғы 25 қаңтарда Камилл Хэнкске үйленді. Олардың бес баласы болды: Эрика (1965 ж.т.), Эринн (1966 ж.т.), Эннис (1969–1997), Энса (1973–2018) және Эвин (1976 ж.т.). Олардың жалғыз ұлы Эннис 1997 жылғы 16 қаңтарда Лос-Анджелесте 405-ші тас жолының жиегінде дөңгелек алмастырып жатқанда қаза тапты. Косбидің қызы Энса 2018 жылғы 23 ақпанда бүйрек ауруынан көз жұмды, ол бүйрек трансплантациясын күтіп отырған. Косбилердің үш немересі бар. Протестант дінін ұстанатын Косбидің Массачусетс штатындағы Шелберн және Пенсильвания штатындағы Челтенхэм қалаларында үйлері бар. Косби 1979 жылдан 2012 жылға дейін Лос-Анджелес Playboy Jazz фестивалін ұйымдастырды. Ол джаз дауылпазы ретінде танымал, сонымен қатар Хью Хефнердің 1970-ші жылдардағы ток-шоуында Джерри Льюис пен Сэмми Дэвис-младшиймен бірге бас гитарада ойнағанын көруге болады. Оның "The Regular Way" атты әңгімесі Playboy журналының 1968 жылғы желтоқсан санында жарияланды. Косби Американың Джаз қорының белсенді мүшесі. Косби 2004 жылы осы қормен байланыс орнатты. Бірнеше жыл бойы ол Нью-Йорктегі Аполло театрында жыл сайын өткізілетін "Харлемдегі керемет кеш" атты қайырымдылық кешінің жүргізушісі болды. Косби мен оның әйелі 1967 жылдан бері афроамерикалық өнер туындыларының үш жүзден астам коллекциясын жинады. Бұл туындылар 2014 жылы Африка өнерінің ұлттық мұражайында "Әңгімелер" атты көрмеде қойылды. Көрме Косбиге қатысты сексуалдық шабуылдар туралы айыптауларға байланысты дау тудырды. Косби өзі бітірген Темпл университетінің, әсіресе оның ерлер баскетбол командасы – Темпл Owls-тың жанкүйері, ол тұтқындалғанға дейін команда ойындарына жиі қатысқан. Ол сондай-ақ Omega Psi Phi бауырластығының мүшесі; ол 1988 жылы Нью-Йорктегі Уайт-Плейнс қаласындағы бауырластықтың Бета-Альфа-Альфа түлектер бөлімінде қабылданды және CDC Foundation директорлар кеңесінде қысқа мерзім қызмет етті. 2016 жылы Косбидің адвокаттары оның қазір заңды түрде көзі нашар көріп, дерлік соқыр екенін хабарлады. 2017 жылғы сәуірде Косби Ұлттық газеттер баспагерлері қауымдастығымен сұхбаттасуға келісті, өйткені оның өкілі Эндрю Уайатттың айтуынша, "олар NNPA Newswire сенсациялық жаңалықтарға қарағанда фактілерге көбірек қызығушылық танытатынына көз жеткізді". Сұхбатта Косби де, оның бұрынғы жарнамашыларының бірі де көру қабілетін жоғалтқанын растады, бұл оқиға 2015 жылы болғанын атап өтті.

Марапаттар мен құрметтер

Косби теледидар мен кинодағы стендап-комедияшы және актер ретіндегі қызметі үшін әртүрлі сыйлықтар мен көптеген құрметті атақтар алды, оның ішінде бес Primetime Emmy Awards, сегіз Grammy Awards, екі Daytime Emmy Awards және екі Golden Globe Awards. Ол сондай-ақ 2002 жылы Президенттік бостандық медалін және 2003 жылы Боб Хоуп гуманитарлық сыйлығын алды. 1977 жылы ол Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызға ие болды. Косбиге қатысты сексуалдық шабуылдар туралы айыптауларға байланысты көптеген сыйлықтар мен құрметтер қайтарылып алынды, соның ішінде 1998 жылы алған, ал 2018 жылы жойылған Кеннеди орталығының құрмет сыйлығы, сондай-ақ 2009 жылы алған, ал 2018 жылы қайтарылып алынған американдық юмор үшін Марк Твен сыйлығы.

Дискография

Билл Косби көптеген альбомдар шығарды, оның ішінде оның стендап комедиясының тікелей жазбалары, сондай-ақ вокалдық және инструменталды музыканың студиялық альбомдары бар. Косби Billboard Hot 100 хит-парадында бірнеше рет тіркелді, соның ішінде 1967 жылы шыққан "Little Ole Man (Uptight, Everything's Alright)" синглы, ол "Silver Throat: Bill Cosby Sings" альбомынан алынған.

Жалпы көздер

Лейби, Ричард. "Каннға деген көзқарасы бар басылымдар". "Вашингтон Пост" газеті. 2004 жылдың 19 мамыры: 3. Морано, Марк. "Билл Косбиді президент Никсон қудалаған". Дүниежүзілік ойын-сауық жаңалықтары желісі. 2000 жылдың 1 мамыры. 2006 жылғы 2 наурыз. "Бір-біріне қарама-қайшы үміттер". "USA Today" газеті. 2003 жылдың 15 мамыры: 12. "Браун 50 жасында: уәделерін орындайды". Жоғары білім берудегі қара нәсілділердің мәселесі. 2004 жылдың 20 мамыры: 49