Кіріспе

Бір немесе бірнеше клетка түріне бөлінетін клетка Бастапқы клетка - белгілі бір клетка түріне бөліне алатын биологиялық клетка. Бұл қабілетке дің жасушалары мен аталық жасушалар да ие. Алайда, түпкүлiк жасушалар аталық жасушаларға қарағанда аз ерекшеленеді. Алғашқы клеткалар тек "мақсатты" клетка түріне ғана бөлінеді. Ал, түпкүлiк жасушалар мен бабасы жасушалардың арасындағы ең маңызды айырмашылық - түпкүлiк жасушалар шексіз көбейе алады, ал бабасы жасушалар тек шектеулі рет бөлінеді. Нақты анықтама туралы даулар әлі де бар және тұжырымдама әлі де даму үстінде. "Ата клетка" және "адамның түбірлі клеткасы" деген терминдер кейде бір сөзбен бірдей қолданылады.

Қасиеттері

Көптеген ата-бабалар олигопотент ретінде анықталады. Осы тұрғыдан алғанда, оларды ересектердегі дің жасушаларымен салыстыруға болады, бірақ олардың ата-бабалары жасушалардың әртүрленуінің одан әрі сатысында деп айтылады. Олар дің жасушалары мен толық дифференциацияланған жасушалардың "ортасында" орналасқан. Олардың күш-қуаты "ана" жасушасының түріне, сондай-ақ олардың нишасына байланысты. Кейбір зерттеулер прогенетарлық жасушалардың қозғалмалы екенін және бұл прогенетарлық жасушалар дене арқылы қозғалып, қажетті тінге қарай көшіп бара алатынын анықтады. Көптеген қасиеттерді ересек дің жасушалары мен аталық жасушалар бөліседі.

Зерттеу

Прогениторлы жасушалар бірнеше түрлі зерттеулердің орталығы болды. Прогенеторлық жасушалар туралы қазіргі зерттеулер екі түрлі салаға бағытталған: регенеративті медицина және қатерлі ісік биологиясы. Регенеративті медицинаны зерттеуде басты назар басушы - бауыршақ жасушалары мен дің жасушалары, өйткені олардың жасушалық қартаюы қартаю процесінде үлкен үлес қосады. Қатерлі ісік биологиясы зерттеулері прогенетарлық жасушалардың қатерлі ісікке әсер етуіне және бұл жасушалардың иммундық жауапқа қалай қосылуына бағытталған. Ұяшықтардың табиғи қартаюы, яғни жасушалық қартаюы организмдер деңгейінде қартаюға ықпал ететін негізгі факторлардың бірі болып табылады. Жасырудың себептері жасушалық деңгейде болуы мүмкін деген бірнеше пікір бар. Теломерлердің ұзындығы ұзақ өмір сүрумен оң байланысты екені дәлелденді. Организмдегі бауырмалдық жасушалардың айналасында циркуляцияның артуы ұзақ өмір сүру мен регенерациялық процестердің артуына да оң әсер етеді. Эндотелиялық прагенорлық жасушалар (ЭПЖ) осы саланың басты бағыттарының бірі болып табылады. Олар эндотелийлі клеткалардан тікелей бұрын пайда болғандықтан, бірақ дің жасушаларының ерекшеліктеріне ие болғандықтан, құнды клеткалар болып табылады. Бұл жасушалар табиғи қартаю процесінде жоғалған қорын толықтыру үшін дифференциацияланған жасушалар шығарады, бұл оларды қартаю терапиясы зерттеулерінің нысанасына айналдырады. Регенеративтік медицина мен қартаюды зерттеу саласы әлі де даму үстінде. Соңғы зерттеулер гематопоэтикалық бауыршақ жасушаларының ағзадағы иммундық жауапқа ықпал ететінін көрсетті. Олар түрлі қабыну цитокиндеріне жауап береді. Олар сондай-ақ иммундық жүйеге инфекциялардың әсерінен пайда болған стресс салдарынан сарқылып қалған ресурстарды жаңарту арқылы инфекцияларға қарсы күреске ықпал етеді. Инфекция кезінде бөлінетін қабыну цитокиндері мен басқа факторлар гематопоэтикалық бауыршақ жасушаларды белсендіреді, олар жоғалған ресурстарды толтыру үшін дифференциацияланады.

Мысалдар

Прогенерлік жасушаларды сипаттау немесе анықтау принципі оларды басқалардан ажырату үшін олардың морфологиялық көрінісіне емес, әртүрлі жасушалық маркеріне негізделеді. Бұлшықеттердегі спутниктік жасушалар. Олар бұлшықет клеткаларының дифференциациясында және жарақаттанған жағдайда маңызды рөл атқарады. Субвентрикулярлық аймақта пайда болған аралық прогенетарлық жасушалар. Бұл транзиттік күшейткіш нейрондық аталардың кейбіреулері ростральді көшіру ағысы арқылы иіс белгісіне көшіп, нейрондық жасушалардың нақты түрлеріне қарай әр түрлі болады. Мидың дамушы аймақтарында, әсіресе ми қабығында, радиалдық глиальды жасушалар кездеседі. Бұл бас клеткаларды ұзын радиалдық процестері арқылы оңай анықтауға болады. Сөйтіп, эпидермисте орналасқан сүйек майының стромальды жасушалары 10% -ды құрайды. Олар көбінесе өздігінен жаңартудың жоғары пластикалық және шексіз қабілеті үшін дің жасушалары ретінде жіктеледі. Периостеумда остеобластар мен хондробластарға айналатын бас клеткалар бар. Панкреатикалық бауырмалдық жасушалар ең көп зерттелген бауырмалдық жасушалар қатарына жатады. Бласт жасушалары иммундық жауаптарға қатысатын В және Т лимфоциттерін түзуге қатысады. Нейроқабаттың шекаралық жасушалары орталық жүйке жүйесі мен шеткі жүйке жүйесі жасушаларының арасында кедергі жасайды. Шекаралық қақпақ жүйке қыртысының түбір жасушалары SOD1 мутант моторлы нейрондарының тіршілігін қамтамасыз етеді.

Адамның ми қабығының дамуы

Эмбрионалдық 40 күн (E40) дейін, бас клеткалар басқа бас клеткаларды тудырады; осы кезеңнен кейін бас клеткалар тек бір-біріне ұқсамайтын мезенхималық түбірлі клеткаларды ғана шығарады. Бір түпкүллі клетканың жасушалары бір қабықшалық бағананы құрайтын көбейетін бірлікті құрайды; бұл бағаналарда әр түрлі пішінді нейрондар бар.