Кіріспе

Норвегиялық саясаткер Адам Хьялмар Эгеде Ниссен (29 маусым 1868 - 4 сәуір 1953), Норвегиялық пошта бастығы және саясаткер, саяси мансабын Либералды партиядан бастады және алғаш рет 1900 жылы Стортингке (парламент) сайланды. Кейіннен ол Норвегияның Коммунистік партиясына қосылғанға дейін Еңбек партиясына ауысты, 1934 жылдан 1946 жылға дейін партия төрағасы болды.

Ата-аналар

Адам Хьяльмар Эгеде Ниссен Норд-Трёнделагтың Фрол (қазіргі Левангер) ауылында Øvre Rinnan фермасында дүниеге келді. Сол кезде оның әкесі Пол Кристиан Эгеде Ниссен (18351891) Норвегия армиясының медициналық корпусында қызмет етті. 1858 жылы медицина докторы болып біліктілік алған және Джузеппе Гарибальди бастаған итальяндық азаттық күресте әскери дәрігер ретінде белсенді болған Пауль Эгеде Ниссен 1863 жылы Тромсёде медицинамен айналысты; 1867 жылы ол майор дәрежесімен офицер болды және Левангердегі армияда орналасқан полк хирургы болды. Адам Эгеде Ниссеннің анасы Харстадтан Софи Амали Норманн (18261912), Квалёя муниципалитетіндағы Гротёядағы саудагер болған Сорен Шёнингтің (18161861) жесірі; ол 1863 жылы оның әкесіне үйленді, ал ерлі-зайыптылардың екі баласы болды, Паулин Файет Эгеде Ниссен (1864 жылы туған) және Сорен Кристиан Хенрик Эгеде Ниссен (1866 жылы туған) соңғы балалары Адам Эгеде Ниссен 1868 жылы туған. Екі туғаннан басқа, оның Жакоб Шёнинг есімді өгей ағасы бар.

Жастық шағы мен мансабының алғашқы жылдары

Адам Эгеде Ниссен 1886 жылы Тронхейм кафедралық мектебін бітіріп, Канд филолын алды. (магистр дәрежесін) екі жылдан кейін. 1887 жылы ол Нордланд округінде пошта кеңсесінің көмекшісі болып тағайындалды; және 1890 жылы пошта қызметкері болып; келесі жылы Бергендегі пошта қызметкері болып ауысты. Ол 1897 жылдан 1911 жылға дейін Вардода (Ресей шекарасына жақын Финнмаркта) пошта бастығы болды, содан кейін Ставангерде пошта бастығы болды. 1899 жылы 13 мамырда Вардода болған кезінде ол "Финнмаркен" газетін құрды; ол көптеген жылдар бойы оның редакторы болды. Эгеде Ниссен 1903 жылдан 1911 жылға дейін Вардо қалалық кеңесінің мүшесі болды. Вардо Норвегияның ең шығыс қаласы болғандықтан - және бүкіл Батыс Еуропада - ол Архангельск саудагерлері әкелген ресейлік қара бидай мен басқа да тауарлар үшін норвегиялық полоктың Помор саудасының өркендеген баж салығынан азат орталығы болды. Ресейлік саудагерлер мен лауазымды адамдармен байланыстарын пайдаланып, Эгеде Ниссен патшаға қарсы орыс топтарымен жұмыс байланысын орнатқан алғашқы норвегиялықтардың бірі болды. 1902 жылы ол Ресейге демократия мен социализмді насихаттайтын әдебиеттерді басып шығарып, контрабандалық жолмен әкелмекші болды. 1906 жылы ол Норвегияның әлеуметтік жұмысшыларының кәсіподағы Nordens Klippe-нің негізін қалаушы болды.

Солшылдар және лейбористер партиясы

1900 жылы Эгеде Ниссен алғаш рет Стортингке сайланды, ол Хаммерфест Вардо Вадсо сайлау округінің Либералды партиясының өкілі болды. Парламенттегі алғашқы мерзімінде ол Жолдар жөніндегі тұрақты комиссияның мүшесі болды (1900-1903). Парламенттегі уақытының бір бөлігінде, 1898 жылдан бастап Вардо почтасында бірге жұмыс істеген әріптесі социалист Торольф Бугге (1901-1906) пошта бастығы қызметін атқарды. 1903 жылы қайта сайланған Эгеде Ниссен 1905 жылы либералды партиядан бөлініп, Лейбористік партияға мүше болып, оның көшбасшыларының бірі болды. Ол 1906 және 1909 жылдардағы келесі екі парламенттік сайлауда Еңбек партиясы атынан бұрынғыдай сайлау округінен қайта сайланды. 1903 жылдан 1912 жылға дейін ол Әскери тұрақты комитетінің мүшесі болды, ал 1906 жылдан 1912 жылға дейін Стортинг оны Лагтинг мүшесі етіп сайлады.

Бейтараптық пен қарусыздандыруға қатысты көзқарастар

Эгеде Ниссен 1909 жылы тамызда армияны қайта ұйымдастыру туралы парламенттік пікірталаста танымал болды, ол бейтараптық пен әскери қарусызданудың сол кездегі радикалды идеяларын қолдады.

Есесін сақтау мен тыйым салу туралы пікірлер

1910 жылдан бастап ол Норвегияның шарап, сыра және арақ сату туралы болашақ заңдарын әзірлеуге уәкілеттік берілген парламенттік алкоголь комиссиясының тоғыз мүшесінің бірі болды. Стортинг 1918 жылғы көпшілік баяндамасын қабылдады, онда комиссия алкогольдің барлық импорты мен сатылуы бақылаудағы қоймалар (самлаг) арқылы жүргізілуі керек деп ұсынды, олардың пайдасы Норвегияның қазынасына (Statskassen) құйылды, ал сыра өндіру орындары мен дәмдеуіштер жеке меншікте қалды - комитет мүшелерінің көпшілігі алты адам. Алайда, Егеде Ниссен және Аволдспартиет партиясының парламенттік жетекшісі Свен Арестад үкімет алкогольді заңды түрде сатуды шектеу керек деп мәлімдеді. Бұл үшін жергілікті муниципалитеттерге алкогольді жергілікті сатылымға тыйым салуға дауыс беруге мүмкіндік беру керек.

Стортингенттің өкілі

1911 жылы Ставангердің пошта бастығы болған ол 1912 жылғы сайлауда қайта сайланудан бас тартты, әсіресе ол енді өзі өкілдік еткен сайлау аймағында өмір сүрмейтіндіктен.

Коммунистік көзқарастар

Эгеде Ниссен 1913 жылы Ставангер қалалық кеңесіне сайланды, ал 1915 жылы мэр болып сайланды, ол 1919 жылға дейін осы лауазымда болды. 1917 жылғы Революциядан кейін Эгеде Ниссен большевиктердің мүддесін қолдай бастады. 1918 жылы еңбек партиясының басшылығына сайланғаннан кейін ол жаңа Кеңес Ресейіне барып, Ленинмен кездесті және Коминтерннің құрылуына әкелген кездесуге қатысты, бірақ 1919 жылдың наурыз айында өткен құрылтай жиналысына қатыспады; жалғыз норвегиялық қатысушы - Эмил Стэнг, Норвегияның Еңбек партиясының өкілі. Кеңестер Еңбек партиясын Коммунистік Интернационалға қосылуға шақырды, бұл мақсатты Эгеде Ниссен де бөлісті, бірақ оның партиясы Лениннің принциптерін жоққа шығарып, әлеуметтік демократиялық болып қалды. Қала әкімі болған кезінде Эгеде Ниссенге 1919 жылы 21 маусымда Ресей революциясын қолдаған жалпы ереуілді ұйымдастырудағы жетекші рөлі үшін айыппұл салынды. 1921 жылы ол тағы да Стортингке сайланды, бұл жолы Ставангерді лейбористік партиядан білдірді. 1923 жылы шиеленісті қағаз жүзінде жасыруға болмайды, ал Еңбек партиясы ресми түрде екі топқа бөлінді; кіші топ өзін Норвегияның Коммунистік партиясы ретінде ұйымдастырды, ал Эгеде Ниссен 1934 жылдан 1946 жылға дейін партия төрағасы болып қызмет еткен жаңадан құрылған Коммунистік партияның құрылтайшы мүшесі болды; осы уақытта қосылған тағы бір Еңбек партиясының мүшесі 1925 жылдан 1930 жылға дейін Коммунистік партия төрағасы болған Педер Фуруботтн болды. 1946 жылы партияның съезінде Егеде Ниссеннің орнына төраға ретінде Эмиль Лёвлиен тағайындалды.

Норвегияның нацистік оккупациясы

Екінші дүниежүзілік соғыста Норвегия нацистердің қолында болған кезде Эгеде Ниссен кит аулау кемесіне отырып, Канадаға қашып кетеді. Торонтода ол нацистерге қарсы күреске қатысып, алдымен Рейкьявикке, кейін Нью-Йоркке жіберілді. Оны АҚШ-қа алып бара жатқан кеме торпедамен бұзылған, ал кейбір теңізшілер қаза тапса да, Эгеде Ниссен мен басқа көптеген адамдарды американдық кеме экипажы құтқарып қалды. 1944 жылдың күзінде ол Солтүстік Норвегиядағы Финнмаркка оралды, онда ол нацистік оккупацияға қарсы күреске қатысып, қызыл армияның аудармашыларының бірі болып қызмет етті. Ол Германия әскерлерін елден қуып шығара бастады.

Отбасы

Эгеде Ниссен Георга ("Годжи") Вильгельма Эллерценге (18711959) үйленген; олардың он бір баласы болды, олардың жетуі сахна және кино актерлері болды: Ауд Эгеде Ниссен (18931974), Герд Григ (18951988), Ада Крамм (18991981), Оскар Эгеде Ниссен (19031976), Стиг Эгеде Ниссен (19071988), Лилл Эгеде Ниссен (19091962) және Гёрил Хаврольд (19141992).